Inhoudsopgave van Editie 13 - 2025 - Quest

QUOTE ‘Ben ik nu ontslagen?’ Redactiestagiaire Lian kijkt vragend naar haar stagebegeleider omdat ze 10 minuten later dan anders was (maar nog altijd eerder dan die stagebegeleider). Wat een plaatje Is het formaat belangrijk? De microscoop van Antonie van Leeuwenhoek is niet groter dan een duim, maar hij was de eerste mens ooit die zwemmend sperma waarnam. Op de site visualizingtheunknown.com is met een replica te zien wat hij zag. Een echt eurekamomentje. Voor ons verhaal op pagina 68 was het zaak om het ook goed in beeld te brengen. Dat lukte, met dank aan het technische team van het Boerhaave Museum. En de bewaker die anderhalf uur naar ons geknutsel moest kijken. Martiaanse muziek Klank, kloink, klank. Robotwagentje Perseverance hobbelt sinds 2021 op Mars. Af en toe zet hij…

Je zou er haast somber van worden. Je hoeft maar een krant open te slaan of de berichten over de slechte staat van onze mentale gezondheid vliegen je om de oren. Wij Nederlanders zitten massaal met onszelf in de knoop, lijkt het. Misschien heb jij, lieve lezer, de afgelopen maanden ook last gehad van stress, angst, eenzaamheid of neerslachtigheid. Inmiddels is mentale gezondheid ook in de politiek een heet hangijzer en verschijnen er steeds alarmerende rapporten. Zo waarschuwde de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving onlangs dat het de verkeerde kant opgaat. Door doorgeschoten prestatiedruk, individualisering en een versnelling van de maatschappij is een ‘hypernerveuze samenleving’ ontstaan. Het welzijn van jong en oud staat hierdoor ernstig onder druk, aldus de Raad. De boodschap van al die rapporten is steevast hetzelfde: het…

Het was een gruwelijk experiment uit de jaren 50. Maar ook eentje dat ons veel geleerd heeft over de kracht van hoop. Het kwam uit de koker van professor Curt Richter die aan Johns Hopkins University in Amerika ratten psychologisch testte. Hij liet de dieren zwemmen in een bak met water en keek hoelang het duurde voordat ze zouden verdrinken. Ik had je al gewaarschuwd, een vreselijk experiment. De meeste ratten stopten na ongeveer 15 minuten met zwemmen en verdronken. Richter herhaalde zijn proef, maar deze keer ‘redde’ hij de ratten net voordat ze verdronken. Hij gaf ze iets te eten en liet ze uitrusten. Daarna gooide hij ze wéér in het water en liet ze wéér zwemmen. Nu hielden de ratten het 60 uur vol! Ze hadden geleerd dat…

De maan WAT ZEG JE, NEIL? Hoe klinkt jouw stem? ‘…’ Als Neil Armstrong zijn helm had afgedaan bij de eerste maanlanding, dan hadden we nooit gehoord over ‘een kleine stap voor een mens, een gigantische sprong voor de mensheid’. Waarom? Onze aarde is omringd door een dikke laag lucht, de atmosfeer. Maar de maan heeft praktisch geen atmosfeer. En die heb je wel nodig voor de voortbeweging van geluid. Geluid is niets anders dan trillende deeltjes die die trillingen aan elkaar doorgeven, zegt hoogleraar bouwakoestiek Maarten Hornikx van de Technische Univer siteit Eindhoven. Normaal houdt hij zich vooral bezig met de samenwerking tussen architectuur en geluid, maar voor Quest duikt hij graag de ruimte in. En in het vacuüm van het heelal is het bij gebrek aan deeltjes dus…

Minihert en reuzenschaap Sinds 1970 is het aantal wilde dieren op aarde met 73 procent gedaald. Nul keer raden wie daar schuldig aan zijn. En we hebben nog meer op onze kerfstok, blijkt uit onderzoek van de Université de Montpellier (Frankrijk). Daarbij werden maar liefst 225.000 botten opgemeten van dieren die de afgelopen 8000 jaar op aarde waren. Wilde dieren als vossen, konijnen en herten, maar ook gedomesticeerde dieren als geiten, varkens, schapen en kippen werden onder de loep genomen. De onderzoekers zagen een duidelijk verband: hoe meer mensen op aarde, hoe kleiner wilde dieren werden. Vooral sinds de middeleeuwen nam deze verandering een vlucht, waarschijnlijk doordat bevolkingsgroei en verstedelijking het leefgebied van dieren verkleinde. Het tegenovergestelde bleek bij boerderijdieren: die hebben we lekker vetgemest, waardoor die juist wat zijn…

Ik ben met mijn zusjes op stap. Mijn middelste zus koopt iets voor haar oudste kind (5), en gaat direct naar de volgende winkel. Haar jongste (3) moet ook iets krijgen, anders barst de jaloeziebom thuis. Net als vroeger bij ons. Ik kan me het gekibbel en het geruzie om de kleinste dingen nog goed herinneren. Nu lachen we erom, maar toen was de zussenjaloezie geen kattenpis. Hoe zit dat met nietmenselijke dieren? Ervaren zij jaloezie, net zoals wij? Frustratie en oneerlijkheid De wetenschap ziet jaloezie als een emotionele reactie die je krijgt als je sociale banden worden bedreigd, of als je denkt dat dat gebeurt. Je partner vindt een ander leuk, bijvoorbeeld. Of het gevoel dat je krijgt als jij niet in de schuilplaats mag bij gevaar, maar een…

Quizfilippine Vul horizontaal het antwoord op de vijftien vragen in. Gelijke cijfers zijn gelijke letters. Puzzel opgelost? Dan vormen de letters in de gekleurde kolom, van boven naar beneden, samen een woord. Dat is de eindoplossing. 1 Welke plant helpt tegen jeuk veroorzaakt door brandnetels? 2 Welke bloem hoort bij de PvdA? 3 Hoe heet de muziek-en dansstijl uit Zuid-Spanje? 4 Hoe heet een samenklank van drie of meer tonen? 5 Wat is je sterrenbeeld als je op 11 februari jarig bent? 6 Wat voor dag is de tweede zondag van mei? 7 In deze fase van de nachtrust wordt er gedroomd. 8 Uit deze oerknal zou de kosmos zijn ontstaan. 9 Van welk sterrenbeeld is de Latijnse benaming capricornus? 10 Welk beroep hadden de Zeven Dwergen? 11 Wat verkocht…

Het was 1957. De Algemene Ouderdomswet werd van kracht, de Sovjet-Unie stuurde ’s werelds eerste satelliet de ruimte in, en de Europese Economische Gemeenschap (een voorloper van de EU) kwam tot leven. En o ja, de Britse psychiater Humphry Osmond introduceerde de term ‘psychedelica’. Het is een samentrekking van de Griekse woorden psukhe en deleín, wat ‘openbaren van de ziel’ betekent. Met gevoel voor beeldspraak lijkt dat wel een beetje op wat middelen als lsd, ketamine, MDMA en psilocybine (de werkzame stof in paddo’s en truffels) volgens sommige onderzoekers doen. Ze zouden mentale luikjes openwrikken die door jarenlange depressies, angststoornissen, trauma of ander zwaar psychisch lijden potdicht zitten. Productie en bezit zijn verboden Dit kan goed nieuws zijn voor de mensen die hiermee kampen. Hoe groot die groep is, is…

Na een lange dag doe je je voordeur open, schop je je schoenen uit en schuif je zo in je pantoffeltjes. Daarna plof je op je eigen bank en kijk je tevreden rond naar het interieur van je stulpje. Héérlijk! Niets lekkerder dan thuiskomen. Vooral als je huis precies is ingericht zoals jij het wil. Blij thuis Dat fijne gevoel is niet zo gek, want meerdere onderzoeken laten zien dat je gelukkiger bent als je van je huis houdt. Zo ontdekten psychologen van de University of California, Los Angeles (VS, 2010) dat vrouwen die hun huis als rommelig en onaf beschreven, zich somberder voelden dan vrouwen die hun huis als kalmerend of huiselijk zagen. (Bij mannen was dit effect dan weer niet meetbaar.) Wat je huis een thuis maakt? Dat…

Ieder jaar gaan innovatieplatform INNOVATE en Quest samen op zoek naar studenten die vooruitstrevende ideeën met maatschappelijke impact hebben bedacht. Die ideeën mogen best nog in de kinderschoenen staan: de prijs voor de innovatiefste student van Nederland is juist bedoeld om een handje te helpen bij de ontwikkeling. Dit jaar besloot de vakjury (met onder meer Quest-hoofdredacteur Bram Mullink) om niet één, maar twee hoofdprijzen uit te delen. Eentje aan de bedenkers van JiTiBa, een slimme methode om watervervuiling aan te pakken via algen, en de andere aan de mensen achter de AI-tool Edion, die administratieve klusjes voor leraren doet. Goedje tegen vies water JiTiBa, opgericht door biotechnoloog Bas Emaus, pakt watervervuiling op biologische wijze aan: met algen. Het idee begon simpel, vertelt Emaus. ‘In de tijd dat ik elke…

Cd ‘Muziek met glans’ is de kop boven het artikel over de compact disc (Quest 268). Maar als muziek op een cd nou iets níet heeft, dan is het glans. Je hoort geen ziel, geen gezwoeg van de muzikant, geen ruis van de opnamestudio. Allemaal digitaal weggewerkt tot glansloos lawaai. Ook de streamingsdiensten als Spotify vermoorden de klanken die je op vinyl wel hoort. Daarom is het zo goed dat de ouderwetse grammofoonplaat weer terrein wint. Merel Kras Papier Dit tijdschrift is dunner geworden, jullie website groeit. Dan zie ik de bui al hangen. Hoe zit het met Quest en papier? Verdwijnt dat? Wordt ook de special met lezersvragen dunner of digitaal? En moet ik in mijn wc iets anders ophangen dan de Quest-kalender? Thom Overkamp Geen zorgen. De 13…

Je loopt in je eentje door een donker steegje. Straatlantaarns flikkeren. Bam! Achter je klinkt een harde knal. Je hart schiet naar je keel, je adem stokt en elke spier in je lichaam spant zich aan. Binnen een fractie van een seconde ben je klaar voor… Ja, waarvoor eigenlijk? Je weet nog niet eens wat er aan de hand is. Verstijfd van spanning kijk je achterom en het ‘gevaar’ blijkt niets meer dan een dichtgevallen deur. Waarom was je lichaam in opperste staat van concentratie nog voordat je wist waarvoor? Klaar voor gevaar ‘Angst is een natuurlijke reactie op potentieel gevaar’, vertelt Anke Klein, universitair hoofddocent ontwikkelings-en onderwijs psychologie aan de Universiteit Leiden. ‘Het is belangrijk voor onze overleving.’ Zodra je hersenen iets verdachts opvangen, zoals een harde knal, slaat…

HET HART Leonard Hofstra Gehaast stap ik de studio binnen voor de opname van de podcast Het Spreekuur. Ik ben iets te laat, maar tijdstress lijkt soms mijn tweede natuur. Herkenbaar? Waarschijnlijk wel, want in onze samenleving is stress eerder regel dan uitzondering. Niet ongevaarlijk, want stress kan serieuze gevolgen hebben voor het hart. Heb je bijvoorbeeld weleens gehoord van het broken heart syndrome? Een heftig voorbeeld van wat acute stress met je hart kan doen. Bij extreme emoties of een schokkende gebeurtenis, zoals het overlijden van een dierbare, kan er zoveel adrenaline vrijkomen dat het toxisch is voor een deel van het hart. De adrenaline bindt zich aan receptoren in het hart, eiwitten aan de buitenkant van de cellen. De hartspiercellen met de meeste receptoren kunnen hierdoor tijdelijk stoppen…

Een stadskind dat alleen maar naar een pinda kijkt, breekt meteen in jeukende rode vlekken uit. Terwijl een plattelandskind vrolijk op een hooibaal aan een boterham met pindakaas knabbelt (wie is er niet groot mee geworden?). Hoe kan dat? Waarom hebben kinderen in de stad vaker last van allergieën dan hun leeftijdsgenoten op het platteland? Wetenschappers van de University of Rochester Medical Center (VS) denken het nu te weten. Eerst even wat al langer bekend is. Kinderen in landelijke gebieden krijgen meer verschillende micro-organismen te verwerken. Rouwrandjes onder de nagels, volle happen modder en rollen door het gras: het klinkt misschien wat onsmakelijk, maar het is allemaal een prima training voor het immuunsysteem. Continu moeten presteren onder hoge bacteriedruk stoomt de weerstand van kinderen klaar voor het echte werk. En…

8.000 v.C Vroege boeren richten dieren af. Ziektes springen over van vee naar mens, zoals pokken, mazelen, tbc, griep. 3500 v.C Het oudst bekende geval van een pestuitbraak vindt plaats in Egypte. 500 v.C Volgens de Griek Hippocrates verspreiden slechte luchten ziektes. 1546 Girolamo Fracastoro vermoedt dat kleine deeltjes ziekten als syfilus overdragen. 1674 Antoni van Leeuwenhoek ziet ‘diertgens’ met zijn microscoop. 1847 De Hongaar Ignaz Semmelweiss stelt dat artsen hun handen moeten wassen om besmettingen te voorkomen. 1857 De Franse bioloog Louis Pasteur bewijst dat microorganismen rotting veroorzaken. 1876 De Duitse medicus Robert Koch legt een verband tussen micro-organismen en de ziekten die ze veroorzaken.…

Mentale gezondheid is een van de grootste thema’s van onze tijd. Jaarlijks kloppen duizenden Nederlanders met psychische klachten aan bij de GGZ en het lijkt er niet op dat het tij op korte termijn is te keren. Dat vraagt om een stevige aanpak, is dan de eerste gedachte. Aan de andere kant weten we ook dat plantjes die veel aandacht krijgen groeien. De laatste jaren verdwenen taboes rondom mentale gezondheid naar de achtergrond en werd onze binnenwereld meer bespreekbaar. Kan die aandacht ook averechts werken? Praten we niet te veel over mentale gezondheid? Alarmerende rapporten Psychiater Christiaan Vinkers vindt dat we niet minder, maar anders moeten praten over mentale gezondheid. Alarmerende rapporten over een ‘hypernerveuze samenleving’ of ‘mentale gezondheidscrisis’ geven geen realistische weerspiegeling van de situatie en dragen niet bij…

Ben jij 9% Grieks? ‘Je bent 11 procent Duits met een vleugje Joodse afkomst.’ Commerciële partijen zeggen dat ze met jouw DNA kunnen zien waar je voorouders vandaan komen. Kloppen hun claims? En zijn je genen in hun handen wel veilig? EN VERDER… Nieuw leven Zweefmees, brandnetelboom. Welke nieuwe wezens kun je door klimaatveranderingen in de verre toekomst op aarde verwachten? Geen kolen meer Een halve eeuw geleden ging de laatste Limburgse mijn dicht. Werd de steenkool na de opbloei ook de neergang van de provincie? Paarse P Als je zintuigen alles in de mix gooien, worden P’s paars of smaakt gitaarmuziek zuur. Hoe werkt je brein als je synesthesie hebt?…