Inhoudsopgave van Editie 9 - 2025 - Quest

Ooit was de monorail hét symbool van de vooruitgang. Raar, want langs dit traject in de Duitse stad Wuppertal vervoert-ie al sinds 1901 passagiers. Op werkdagen van 5:30 tot 23:00 uur zweven in totaal zo’n 82.000 mensen langs woningen waar je naar binnen kijkt. Is-ie veilig? Tja… op 21 juli 1950 nam de Schwebebahn als publiciteitsstunt circusolifant Tuffi mee. Het dier raakte in paniek, brak een raam en viel twaalf meter omlaag, in de rivier Wupper. Wonder boven wonder raakte Tuffi slechts licht gewond. Is dat veilig genoeg?…

Een hekje houdt mij niet tegen Redacteur Pepijn raadde me, in zijn laatste maand in de kantoortuin van Quest, een stedentrip naar Wuppertal aan. Daar kwam een prachtige Focus uit, die je vindt op pagina 2. En na een stiekem klimmetje (Hekje? Welk hekje?) schoot ik dit perfecte plaatje: een steengroeve met azuurblauw water. Slimme vragendag Wat hebben botloze haaien, dinosauruspubers en slapende hersenen met elkaar gemeen? Ze waren er allemaal op de Quest middag van de slimste vragen in het Universiteitsmuseum Utrecht, bij de lancering van de Vraag & Antwoordspecial Quest 101. Tijdens deze feestelijke middag doken we met bezoekers én wetenschappers in een paar van de slimste en meest fascinerende vragen die jullie stelden. De winnende vraag? Die vind je in de Quest 101. Sterrennacht in Nijmegen Samen…

ENERGIEWETENSCHAPPEN 1 Zinderende raket-tester BESTEMMING Zonnespiegel van Odeillo, Frankrijk Welkom in het pittoreske Zuid-Frankrijk. Midden in de Pyreneeën ligt het slaperige dorpje Odeillo. Op zichzelf geen vakantiebestemming om warm voor te lopen, tot je je blik laat afdwalen tot net buiten het gehucht. Daar schittert een reusachtige spiegelconstructie je tegemoet. Deze zonneoven, of zonnespiegel, ziet eruit als een glanzend amfitheater, maar werkt als een James Bondachtig wapen. De enorme muur van 10.000 spiegels, ofwel heliostaten, weerkaatst de zonnestralen naar een holle spiegel. Deze tweede set spiegels bundelt de stralen tot één enkel bloedheet punt van meer dan 3500 graden Celsius. Rocket science De Franse voorliefde voor zonne-energie begon al in 1946. Scheikundige Félix Trombe (1906-1985) experimenteerde toentertijd met spiegels om snel hoge temperaturen te kunnen bereiken. Na enkele geslaagde experimenten bouwde…

Uit duurzaamheidsoogpunt hebben mensen die glazen rechtop zetten gelijk. De rand is de zwakste plek van het glas. Elke keer dat je hem daarop neerzet, krijgt die rand een optater. Dat is niet meteen catastrofaal voor limonadeglazen, maar wijnglazen zijn veel fragieler. Over wijnglazen gesproken: fijnproevers willen niet dat het glas aan de binnenkant de muffe geur van de kast overneemt. In de wijnwereld is rechtop zetten dan ook de norm. En dan iser nog een natuurkundig argument: een glas dat rechtop staat, droogt sneller. Uit een omgekeerd glas kan vocht moeilijker ontsnappen. Wat is hygiënischer? Rechtopzetters hebben nog een argument: hygiëne. Echt schoon zijn kastjes nooit (hoe vaak per jaar sop jij ze uit?) en je parkeert de drinkrand van het glas liever niet op een viezig plankje. Onderstebovenzetters…

Alle gereedschappen zijn in principe met een kabel verbonden aan het pak van de astronaut of aan het ruimteschip. Maar er gaat weleens iets mis. Als iemand vier uur aan het ISS sleutelt, kan hij of zij vergeten iets vast te maken. Laat de astronaut het los, dan zal-ie het snel weer te pakken moeten krijgen voor het uit zijn bereik zweeft. Verloren gereedschappen gaan als een satelliet om de aarde draaien. Omdat op de hoogte van het ISS nog wel een minieme hoeveelheid luchtweerstand is, zullen ze langzaam dalen en in de dampkring verbranden. Grenzeloze nieuwsgierigheid? WORD NU ABONNEE 7x QUEST € 39,99 i.p.v.€ 53 25% KORTING 14x QUEST € 69,99 i.p.v.€ 106 34% KORTING 28x QUEST € 99,99 i.p.v.€ 212 53% KORTING KIES JE KORTING* shop.quest.nl/magazineof bel gratis…

De Amsterdamse grachten. Sowieso grachten in welke Nederlandse stad dan ook. De watertjes van het pittoreske dorpje Giethoorn. De Zaanse Schans. Een bloeiende Keukenhof. Nationaal Park De Hoge Veluwe. Allemaal voorbeelden van plekken die jaarlijks enorme aantallen toeristen en uit Nederland afkomstige dagjesmensen trekken. Het gaat om vele miljoenen mensen. Zo’n 22 miljoen alleen al in het geval van Amsterdam, waarvan negen miljoen buitenlandse toeristen. Rolkoffers ratelen Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat Nederland lekker verdient aan al die reizigers. In 2023 was dat naar schatting 105 miljard euro, dertien miljard meer dan in het jaar daarvoor. Allemaal leuk en aardig, maar de schoen wringt. Een woord als rolkofferterreur duikt niet voor niets vaak op in de media. Ook nemen gemeenten tegenwoordig maatregelen om de…

Hoe vaak heb ik tegenover een dokter gezeten? In de 44 jaar dat ik leef misschien wel honderden keren, denk ik zo. Wat er op dat moment omgaat in het hoofd van die arts, is voor mij als patiënt een groot raadsel. Vindt hij/zij dat ik me aanstel? Of denkt-ie aan de boodschappen die gedaan moeten worden? In de nieuwe podcast Uit de Praktijk van Quest in samenwerking met Corti Media wordt de sluier van die gedachten afgehaald. Artsen komen langs bij mijn collega Mare Lensvelt en host Daan Nieber om te vertellen over die ene casus die ze altijd is bijgebleven. In de eerste aflevering vertelt Mare zelf welk geval zij nooit meer vergeet: de keer dat ze het verkeerde been van een patiënt opereerde. Wat dat met haar…

ZO VERTELT IMMUUNTHERAPIE JE LICHAAM HOE JE ZELF KANKER BESTRIJDT ‘De behandeling valt niet de kanker aan, maar zet je lijf het werk Je lichaam is net een luchthaven. Elkedagcontroleertde grensbewaking miljoenencellen: bloedcellen, huidcellen, spiercellen. Als het goed is, hebben ze allemaal een geldig paspoort. Maar soms sluipt er een gevaarlijke klant tussendoor. Een kankercel met een valse identiteit en een bom in z’n handbagage. En dan? Die vermomde kankercellen Tot voor kort wist je lichaamseigen security, het immuunsysteem, er geen raad mee. Kankercellen vermommen zich dusdanig dat ze net brave toeristen lijken, waardoor ze ongestoord aan hun verwoestende missie konden beginnen. Maar dat is aan het veranderen. Er is namelijk een upgrade van het beveiligingssysteem: immuuntherapie. In steeds meer Nederlandse ziekenhuizen wordt deze behandeling ingezet bij patiënten voor wie…

Een ijsje, hete thee, of de mondhygiënist die het tandsteen van je tanden haalt: regelmatig voel je een flinke pijnscheut in je tanden. Dat is de schuld van oervissen, zeggen onderzoekers aan de University of Chicago (VS). Ze baseren dat op studies naar fossielen uit het Ordovicium, vissen die zo’n 470 miljoen jaar geleden leefden en van waaruit allerlei soorten zijn geëvolueerd. Die hebben bultjes op hun huid waarmee ze hun omgeving nauwlettend in de gaten kunnen houden. Is het water koud, warm, zijn er trillingen waarneembaar? Roggen en haaien hebben deze bultjes nog altijd. De onderzoekers ontdekten dat de bultjes dentine bevatten, een stof die ook aan de basis lag van de evolutie van tanden. Oftewel: onze tanden zijn ontwikkeld uit gevoelige sensoren die temperatuur en druk kunnen waarnemen.…

De nacht ontrafeld Wat? Analyse van je dromen Ah? Heb je wa-wa-wa-waanzinnig gedroomd? Dan ben je vast benieuwd welke diepere betekenis je kunt toeschrijven aan al die nachtelijke belevenissen. Dat is een mooi taakje voor AI: beschrijf je droom voor dreammeaningai.com en je krijgt een passende uitleg. Naar keuze kun je aanvinken of je levensadvies wilt krijgen of juist onbewuste patronen in je denken wilt ontdekken, dus je kunt er alle kanten mee op. Ie? Dromen duiden is pseudowetenschap, dus bij uitstek geschikt voor een fantasierijke AI. Helaas moet je voor echt diepzinnige dwaasheden upgraden naar de premiumversie. Harige helper Wat? De kattenvariant van ChatGPT Ah? Stel, je zit met een belangrijk vraagstuk. Dat kun je natuurlijk voorleggen aan een alwetende chatbot, in de hoop op een verhelderend antwoord. Of…

Plastic tasjes worden gemaakt van lagedichtheidpolyetheen (LDPE), een kunststofvariant die net als tal van plastics gemaakt wordt uit olie. Dat klinkt niet bepaald duurzaam. Strikt genomen is het dat natuurlijk ook niet, want het is niet circulair. Maar LDPE heeft ook voordelen: het kost weinig olie en niet al te veel energie om het te produceren. Een plastic tas weegt hooguit enkele tientallen grammen, dus de klimaatbelasting is behoorlijk te overzien, en de varianten van de supermarkttassen zijn toch stevig genoeg om meermaals te gebruiken. Plastic is alijd duurzamer Maar is dat ook duurzaam? Ja. Juist bij alternatieven die duurzamer lijken, pakt de balans anders uit. Papier en katoen zijn weliswaar circulair, maar de weg van katoenplant of boom naar tasje is veel langer. Voordat jij je boodschappen erin stopt,…

Weinig plekken zijn zo massaal als Schiphol. Als je er verstoppertje zou spelen, vond je elkaar na 23 jaar nog niet. En toch komen de meeste mensen gemakkelijk bij de gate aan. Hoe gaat dat in zijn werk? Tijd voor een verkenning op Schiphol, waar je vanaf de centrale hal tot aan het vliegtuig wordt geleid. LOCATIE: DE CENTRALE HAL, PLAZA Stap voor stap Sta eens stil op Schiphol en kijk omhoog. Dan pas valt op hoe waanzinnig veel borden er hangen. Het lijkt een overdaad aan informatie, maar de truc is juist dat er vooral ook veel níet op staat, vertelt Fenne Roefs. Ze werkt als psycholoog bij Mijksenaar, het bureau dat mensen helpt de weg te vinden op Schiphol, mede via borden. ‘Een lijst met alle mogelijke richtingen…

Elke moderne techniek begon ooit met een geniale vondst. Quest bekijkt die van dichtbij, samen met een expert. ’Als een enorme spin staat het Cruquius-gemaal met zijn acht metalen poten aan de rand van het oer-Hollandse polderlandschap van de Haarlemmermeer. Een ronde schoorsteen priemt tot grote hoogte de lucht in. De ingang onder in het monumentale gebouw is al open. Als ik naar binnen stap, klinkt er vrolijk geroezemoes uit een van de openstaande deuren. Een viertal grijze heren in werkkleding zit rondom een eenvoudige koffietafel en onthaalt me enthousiast. Dit is de zogeheten Stoomploeg: een groep vrijwilligers, veelal met een technische achtergrond, die het gemaal onderhoudt. Adrian Strik, bijgenaamd ‘De Stoomman’, zoals hij later zelf vertelt, neemt me zo mee naar de diepste krochten van het gebouw. Jacht op…

Op de kachel zie je koning David met het afgehakte hoofd van reus Goliath ‘Thuis in de zeventiende eeuw’, zo heet de nieuwe tentoonstelling van het Rijksmuseum. Het idee: laat zien hoe mensen leefden. Met de spullen van toen uiteraard. Maar in bijna 400 jaar hebben de voorwerpen vaak schade opgelopen. ‘Dit is een loeizware kachel’, zegt metaalrestaurator Joosje van Bennekom. Op een tafel liggen grote platen gietijzer. Mensen hadden niet in elke kamer een open haard, legt ze uit. ‘Je kon de kachel uit elkaar halen.’ De platen blijken de onderkant, zijkanten en bovenkant te zijn. Haal hem uit elkaar en je kunt de kachel binnenshuis van kamer naar kamer verplaatsen. Verkoold been Handig. En ook handig bij het restaureren. De meeste voorwerpen die in het metaalatelier komen, zijn…

Bij de fabricage en het vervoer van al jouw consumptiegoederen, komt elk jaar ongeveer 13.200 kilo broeikasgas (vooral CO2 ) in de atmosfeer. Thuis gebruikt de gemiddelde Nederlander 128 liter water per dag. Maar dat is nog niets. Reken je het waterverbruik mee voor de productie van jouw consumptie-goederen, dan is dat zo’n 4000 liter per dag. 1,5 tegel katoen ‘Voedsel’ is een groot woord. Wat we eten is simpel onder te verdelen in dierlijke en plantaardige producten. Er is rundvlees en graan, en ook eieren en cacao, zuivel en wijn. Je ziet het allemaal op de zeshoekige tegels die dit voetbalveld vullen. Iedere tegel is 100 vierkante meter groot. Voor de gemiddelde fruitconsumptie (inclusief sapjes) van één Nederlander is één tegel nodig, ofwel een stukje land van tien bij tien…

De Franse filosoof René Descartes noemde de pijnappelklier aan het begin van de zeventiende eeuw ‘de zetel van de ziel’. In de eeuwen die volgden, hebben wetenschappers die ziel nooit weten te vinden. En met het formaat van een doperwt lijkt de pijnappelklier ook niet groot genoeg om op te zitten. Maar vergis je niet: het is wel degelijk een orgaan van formaat. Waarom? Bioloog en slaaponderzoeker Peter Meerlo van de Rijksuniversiteit Groningen legt het uit. Melatoninemachine De pijnappelklier, ook wel epifyse genoemd, is verantwoordelijk voor de productie van het hormoon melatonine, vertelt Meerlo. ‘Hiervoor werkt hij samen met de biologische klok, die zich in een ander gedeelte van de hersenen, de hypothalamus, bevindt. Deze reageert op zijn beurt weer op de lichtsignalen die binnenkomen via de ogen. Als het…

Je partner is onbetaalbaar. Maar hoeveel wil jij neerleggen voor het lichaam van je vervelende buurvrouw die jou het leven zuur maakt? De waarde van een mens in allerlei aspecten, van emotioneel belang tot maatschappelijke importantie. EN VERDER… Gifgrond De bodem zit vol PFAS. Kunnen we dat gif eruit krijgen zonder eerst de grond helemaal weg te moeten graven? Vliegende sigaar Was de zeppelin een gevaarlijke, brandbare uitvinding? Of hebben we een geniaal vervoermiddel laten verdwijnen? Egyptisch zakmes Ooit waren Egyptische mummies een Zwitsers zakmes waar je alles mee kon: de lijken waren verf, brandstof, kunstmest én medicijnen.…