Inhoudsopgave van Editiie 101 - 2025 - Quest

Persoonlijk zou ik er zonder moderne medische zorg niet meer zijn om deze lezersvraag te beantwoorden. Mijn kindertijd met astma en longontstekingen had ik waarschijnlijk niet overleefd zonder antibiotica en inhalators. Maar aan de andere kant zijn er ook 100-jarigen die nog nooit een dokter hebben gezien en nog nooit een paracetamolletje hebben geslikt. Dus in welke categorie zouden de meeste mensen vallen? Oud met een beetje geluk In principe kan een enkeling prima 120 jaar worden zonder medische zorg. Met een gezonde levensstijl, een stel goede genen en een portie geluk (om noodlottige ongevallen te voorkomen) heb je geen dokters nodig. Zelfs in de middeleeuwen waren er geluksvogels die bijna hun honderdste verjaardag konden vieren. Terwijl in die tijd zowel het niveau van de medische wetenschap als de levensverwachting…

Stap 1 Vang 160.000 vliegen Vliegen zijn niet goed in het volgen van instructies. Wil je ze een vliegwedstrijdje laten houden, dan heb je er dus veel nodig. Heel veel. Wetenschappers van het Maleisische Institute For Medical Research vingen in 2005 160.000 vliegen op een kippenboerderij en verdeelden die in groepen van 20.000, klaar voor een gigantische race. Stap 2 Verf 160.000 vliegen Om de verschillende deelnemers te herkennen, hadden ze een kleurtje nodig. Geen zorgen, een kwast kwam daar niet aan te pas. Met gekleurd poeder werden de vliegen magenta, groen, oranje, blauw en geel geverfd. De kleurstof hinderde hun vliegkwaliteiten niet, zo was al uit eerder onderzoek gebleken. Stap 3 Uitzetten maar De groepen vliegen werden op verschillende plekken van de boerderij uitgezet, van 1 tot en met…

In 1815. De omvang van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden was toen 2.149.000 vierkante kilometer. In de jaren ervoor had Napoleon Europa op zijn kop gezet, maar nu was hij verslagen. Om te voorkomen dat de Fransen weer noordwaarts trokken, kwam daar een stevige staat. Daarin waren het huidige Nederland en België samen-gevoegd. Bovendien was het groothertogdom Luxemburg in personele unie met het koninkrijk. De Nederlandse koning was daar dus de baas. En met de vele koloniën die het koninkrijk had, kwam het aan die grote omvang. In 1830 scheidde België zich af, en kort na WO II werd Indonesië onafhankelijk, waardoor dik 1,5 miljoen vierkante kilometer ‘wegviel’. In 1962 volgde westelijk Nieuw-Guinea en in 1975 maakte Suriname zich los. Aruba, Curaçao en Sint Maarten werden ook zelfstandige landen…

Of ons leefklimaat verbetert als we de wereldbevolking terugbrengen van 8 miljard naar 1 miljard? Het ligt er maar net aan van welke 7 miljard aardbewoners we afscheid nemen. De miljard grootste vervuilers zijn verantwoordelijk voor ruim de helft van de wereldwijde CO2-uitstoot, becijferde het Internationaal Energieagentschap (IEA) in 2023. Het onderste miljard neemt nog geen 0,4 procent van de uitstoot voor zijn rekening. Welke miljard mensen overblijven, maakt dus een immens verschil. Maar voor het gemak gaan we uit van een gelijkmatige afname, waardoor de CO2-uitstoot met onmiddellijke ingang achtmaal kleiner wordt. Waar we nu jaarlijks bijna 40 gigaton (40 miljard ton) CO2 de atmosfeer in pompen, zou dat 5 gigaton zijn, ongeveer het niveau van net na de Tweede Wereldoorlog. Maar ook met een achtmaal lagere uitstoot zijn…

FLITS ◼ Slechts 1 procent van de dromers heeft sensaties van geur of smaak. ◼ Tijdens je REM-slaap is je brein net zo actief als wanneer je wakker bent. ◼ Je spieren zijn dan wel uitgeschakeld, zodat je je dromen niet lichamelijk gaat uitvoeren. 7 smitje_a Waarom kun je niet niezen in je slaap (maar wel een wind laten)? Je niest als je neusslijmvlies wordt geprikkeld. Als de kriebel een bepaalde drempelwaarde overgaat, geeft je brein de opdracht: hatsjoe! Maar tijdens de diepe slaap zijn je hersenen minder gevoelig voor prikkels als een kriebelende neus. Je lijf vindt een goede nachtrust veel belangrijker. Toch verdwijnt je niesreflex niet helemaal. Als je neus echt flink gekriebeld wordt, word je vanzelf wakker en ga je alsnog niezen. Je neus werkt dus prima.…

Kun je niets uitvreten en toch supergespierd worden? Dat wilde de Quest-redactie graag testen. Dus gingen we aan de slag. Zes redactieleden kregen een knijpballetje en moesten daar een week lang elke werkdag vijftien minuten in knijpen met hun nietdominante hand. Zes anderen trainden ook, maar dan door alleen te denken aan knijpen. De uitslag? Die stelde helaas teleur. Bijna iedereen ging een klein beetje achteruit in knijpkracht. Alleen twee mentale knijpers verbeterden hun knijpkrachtscore. Betekent dat dat de Quest-redactie beter in denken dan in sporten is? Misschien, maar waarschijnlijker is dat beide trainingen (mentaal of met bal) niet veel uithaalden voor onze knijpkracht. Voor de training hebben we namelijk ook twee metingen gedaan, een week apart van elkaar. Sommige mensen haalden bij de tweede meting een hogere score dan…

Dat zou wat zijn. Maar nee, die groene moordenaars poepen niet. Dat blijkt uit een grote internationale studie uit 2022 van onder meer de Universität Würzburg (Duitsland) en de University of British Columbia (Canada). Als de vleesetende plant een lekkernij heeft gevangen met zijn plakkerige of messcherpe bladeren, scheidt hij enzymen uit die de prooi afbreken tot hapklare moleculen. De plant neemt de voedingsstoffen op via zijn cellen. Sommige vleesetende planten krijgen hulp van bacteriën die in hun vallen leven. Onverteerbare resten blijven achter in zijn val, waar ze worden weggespoeld door de regen of alsnog worden opgegeten door microorganismen. FLITS ◼ Er zijn meer dan 700 verschillende vleesetende plantensoorten ontdekt. ◼ De meeste eten insecten en spinnen. ◼ Grotere soorten verorberen ook reptielen en kleine zoogdieren zoals kikkers. 66…

76 Gaby Hoe werkt je geheugen? ‘Zo, dat is nogal een grote vraag’, begint Albert Postma, hoogleraar klinische neuropsychologie aan de Universiteit Utrecht. ‘Want het brein slaat informatie op zoveel verschillende manieren op. Er is niet één geheugen’. Er is een onbewust geheugen dat op een bijna automatische manier ons gedrag beïnvloedt. Daarnaast kunnen we bewust leren. Denk aan het stampen van rijtjes Franse woorden op school of het onthouden van een telefoonnummer (doet iemand dat nog?). Dan worden er nieuwe verbindingen tussen de hersencellen gemaakt. Door de Franse woorden steeds te herhalen, worden deze verbindingen sterker. Hoe sterker de verbinding, des te beter kun je de herinnering terughalen. ‘Een bijzondere vorm van bewust geheugen is het autobiografische geheugen’, gaat Postma verder. Voor dit type geheugen is de hippocampus, een…

Dat hangt van een aantal factoren af. Psycholoog Stefan van der Stigchel schreef in het boek Zo werkt aandacht (2015): ‘Er komen continu gedachten op in ons hoofd. De ene keer laten we die toe, de andere keer niet. Dat heeft met name te maken met de omgeving.’ Zijn we op een slagveld in oorlogsgebied, dan eist de omgeving al onze aandacht op. Maken we een boswandeling, dan kunnen werustig nadenken. ‘Hoe belangrijker we een onderwerp vinden (eerste date, geldproblemen) en hoe complexer dat is, hoe ‘dieper’ we in gedachten verzonken zijn en hoe meer we ons afsluiten voor beelden, geluiden en geuren van buitenaf.’ Uitzondering zijn grote, plotselinge veranderingen: valt een kopje stuk of ruik je een brandlucht, dan kijk je automatisch op om te controleren of je in…

André Kuipers (voorzitter) Arts, astronaut en rasverteller: ook dit jaar was André Kuipers de voorzitter van onze jury. Hoewel iedereen hem vooral kent als ruimtereiziger, schreef hij onder meer een kinderboekenreeks, staat hij regelmatig op het podium als spreker en bracht hij vorig jaarzijneigenfilm Beyond uit. Desondanks lonken de sterren van Hollywood nog niet zoals die boven ons hoofd. Favoriete vraag? Kuipers was tijdens het juryoverleg de vreemde eend in de bijt. Hij was als enige vooral gecharmeerd van de vraag hoeveel een vliegtuig krimpt en uitzet tijdens een vlucht. ‘Vooral omdat ik daar zelf het antwoord ook nog niet op wist en het mij verraste’, legt hij uit. Daarom koos hij in eerste instantie niet voor de vragen ‘Hoe oud kan een mens worden zonder medisch ingrijpen?’, of ‘Komt…

Plasticsoep WAT? Zeewier, of macroalgen HOE? Als je er ooit mee op het strand gespeeld hebt, weet je vast dat zeewier slijmerig en elastisch is. Dat heeft het te danken aan een stofje genaamd alginaat. Dit vormt de basis voor bioplastic van zeewier. Mix in gedroogde, vermalen vorm met een beetje glycerine voor een heerlijk plasticsoepje. Smeer dat in een dun laagje uit en laat het drogen. Tadaaa: plasticfolie. JOEPIE! Veel van het huidige plastic verpakkingsmateriaal eindigt in zee, en uiteindelijk in de maag van een nietsvermoedend zeedier. Met dit bioplastic is dat geen enkel probleem. Omdat het gemaakt is van zeewier, kan Flipper er onbeperkt van snacken. Daarnaast is zeewier als grondstof in grote hoeveelheden aanwezig, groeit het snel en oogst je het zonder de plant dood te maken.…

Als je brein geen zuurstof meer krijgt, sterven je hersencellen al na twee à drie minuten af. Toch kunnen freedivers meer dan tien minuten zonder schade onder water blijven. Dat komt door meerdere zaken. Zo hebben we een duikersreflex. Onder water verlaagt je hartslag en gaat je bloed vooral naar je vitale organen. Hierdoor verbruik je minder zuurstof. Daarnaast bevat lucht zo’n 21 procent zuurstof. Bij een normale ademhaling haal je daar een vierde vande zuurstof uit. Maar als je je adem inhoudt, kan je lichaam er meer uit halen. Freedivers trainen om dit te maximaliseren (en soms ademen ze voor de duik pure zuurstof in). Zo blijven hun hersenen voor een langere tijd van zuurstof voorzien. Toch zijn ze niet altijd veilig voor breinschade. Alleen kunnen getroffenen dat meestal…

Een machtig langlijvig reptiel dat vliegt. Tot zover de overeenkomsten tussen westerse en Aziatische draken. De eerste soort spuwt vuur, terwijl de tweede juist regen brengt. ‘Wat wij een Chinese draak noemen, is eigenlijk iets anders’, vertelt emeritus hoogleraar sinologie Barend ter Haar van de Universität Hamburg. ‘Het is het mythische wezen long, dat we voor het gemak vertalen als draak, omdat dat herkenbaar is.’ Wie bedacht deze long en waarom is-ie zo populair? Oorsprong in orakel Er is niet één specifieke persoon aan te wijzen die de Chinese draak bedacht. ‘Draken worden al genoemd in de oudst bekende teksten van de Chinese cultuur’, vertelt Ter Haar. Die stonden op ‘orakelbotten’, schouderbladen van ossen en schilden van zoetwaterschildpadden waarop zo rond 1200 voor Christus voorspellingen zijn geschreven. Ironisch gezien dachten…

De winnaar van een partijtje worstelen claimde zijn overwinning vroeger door zijn knie op de gevallen tegenstander te zetten. Zo onderwierp hij diegene aan zijn macht. Daar komt deze zegswijze vandaan, staat in een spreekwoordenboek uit 1726: ‘’t Is genomen van de worstelaars, die hunne wederstrevers te gronde gesmeten hebben.’ Later versoepelde deze betekenis en kreeg je niet meer alleen mensen onder de knie, maar ook dingen die je kunt leren. Kortom, je beheerst het. 87 David B Zou warp drive ooit echt kunnen werken? De Mexicaanse natuurkundigeMiguel Alcubierre bedacht in 1994 een theorie die de warp drive-technologie (bekend uit de sciencefictionserie Star Trek) in de toekomst mogelijk zou moeten maken. Volgens zijn idee zou een ruimteschip sneller dan het licht kunnen doordat het de ruimte voor het schip samentrekt…

Tunnels lijken altijd een bocht te hebben. Met de nadruk op lijken, want dat is niet het geval. ‘Het is heel simpel’, zegt Ron van den Ende, programmamanager van het team Landelijk tunnelbeheer van Rijkswaterstaat. ‘Een tunnel wordt ontworpen in een wegtracé. Als dat tracé recht is, wordt de tunnel ook recht. Zit er een bocht in, dan komt er ook een bocht in de tunnel.’ In totaal beheert Rijkswaterstaat 23 Nederlandse tunnels, met bekende exemplaren als de Coentunnel in Amsterdam. ‘Zestien daarvan hebben een bocht en zeven zijn recht’. Waarom een tunnel dan toch altijd krom lijkt? ‘Dat kan een optische illusie zijn. Het oog kijkt verder dan het uiteinde van de tunnel, en in de weg na de tunnel kan natuurlijk een bocht zitten.’ FLITS ◼ De 23…