Inhoudsopgave van Editie 12 - 2024 - Quest

Elk jaar worden in augustus op het Australische eiland Tasmanië de winnende foto’s geëxposeerd van The Beaker Street Science Photography Prize. Tasmaanse fotografen kunnen beelden insturen die de schoonheid van hun deel van de wereld laten zien, en een verhaal vertellen over de wetenschap die erachter schuilgaat. Dit zijn de winnaars van dit jaar.…

Kosmisch avontuur ‘De eerste klap voelde ik pas na 45 kilometer, bij het wegvallen van de opduwraketten. Toen de luchtlagen dunner werden, weer 40 kilometer verder, schoot het omhulsel van de raket af. In de immense zwarte ruimte zag ik de blauwe kromming van de aarde. Ik had nauwelijks tijd om te kijken, want ik moest me concentreren op de metertjes voor me. Maar het moment was zo bijzonder: mijn droom was werkelijkheid geworden.’ Zevenenhalf uur sprak André Kuipers met podcastredacteur Connor Clerx over zijn ervaringen als astronaut. Zijn hele verhaal hoor je in 8 delen via quest.nl/podcasts ‘Het staat op mijn netvlies gebrand’ Lange tijd werd gedacht dat deze uitspraak letterlijk genomen kon worden. Het laatste beeld van een overledene zou op het netvlies zijn opgeslagen. Hoe onderzoekers probeerden…

Je bent met de auto naar een feestje gegaan. Nou goed, één biertje dan, of twee misschien. Na een paar uur is die alcohol echt wel uitgewerkt. Toch? Hoe snel gaat dat nou werkelijk? Zit er iets in? Alcohol betekent werk voor je lever. Het is een gifstof die moet worden afgebroken. Dat gebeurt vooral dankzij een groep enzymen met de verzamelnaam alcoholdehydrogenase. In een paar stappen zetten ze alcohol om in kooldioxide en water, dat je via je urine en je ademhaling uit je lichaam werkt. Maar de capaciteit is beperkt. Per uur kan je lichaam ongeveer 0,15 promille alcohol in je bloed wegwerken. Hoeveel dat is? Eén alcoholische consumptie brengt je alcoholpromillage ongeveer naar 0,15. Dat uurtje per biertje is dus niet uit de lucht gegrepen. De cijfers…

Ster staaltje In acht jaar tijd woongebied en landbouwgrond veranderen in een gigantisch vliegveld? Daar draaiden ze in China hun hand niet voor om. In Daxing, een buitenwijk van Beijing, werd een enorme zeestervorige terminal neergezet. Het ontwerp is afkomstig van de inmiddels overleden toparchitect Zaha Hadid. Het doel is de zeester de komende jaren extra slagkracht te geven. Nu kunnen hier per jaar zo’n 72 miljoen mensen het vliegtuig pakken, in 2040 moeten dat er 100 miljoen zijn. 99,9 procent kans dus dat flink wat grond in deze omgeving over een tijd dienstdoet als landingsbaan. Meer Vegas De Amerikaanse stad Las Vegas is het gokwalhalla van de wereld. Wie snel van zijn spaargeld af wil, zit hier goed. Wat je er ook kunt doen: urenlang door de buitenwijken rijden.…

Het verkeer doet iets bijzonders met mensen. Hoe kalm je van nature ook bent, iedereen wenst zijn medeweggebruikers weleens het slechtste toe. Mensen die keihard komen aanrijden op de invoegstrook en aan het einde doodleuk verwachten dat je ze ertussen laat, hoeven bijvoorbeeld niet op veel sympathie te rekenen. Hele strook is handig Om niet als asociaal te worden gezien, voegen veel mensen zo vroeg mogelijk in. Maar is dat wel zo nobel? ‘Het is belangrijk dat het verkeer op de hoofdrijbaan kan anticiperen op het invoegen’, zegt Stephan Grout van de ANWB. ‘Als je meteen invoegt, hebben je mede-automobilisten geen tijd om aan je aanwezigheid te wennen. Dat kan gevaarlijk zijn.’ Daarom is het toch verstandig om de hele strook te gebruiken. Uiteraard wel met beleid. Dat wil zeggen:…

Met een dubbel gevoel loop ik naar de keien op het graf van ons hondje Rocky. Zeventien jaar is hij geworden. Ik ben blij om die mooie jaren samen, maar betreur het ook dat hij er niet meer is. Ik leg mijn hand op een van de keien en zeg zachtjes dat ik hem mis. Zo zijn er veel kleine rituelen die mijn familie en ik hebben om het verlies een plekje te geven. Als ik soms vind dat mijn rouw te lang duurt, denk ik aan de andere dieren op onze planeet. Hoe gaan zij om met het verlies van een dierbare? Orka hield dode dochter bij zich Of dieren verdriet hebben, is lastig te onderzoeken. Studies kijken onder andere naarveranderingen in het immuunsysteem (zoals het aantal witte bloedcellen),…

Hoewel de gemiddelde drilsergeant met ‘pijn is fijn, bloed is goed’ er misschien anders over denkt, proberen de meeste mensen pijn te voorkomen. Na een operatie gingen dan ook veel van mijn patiënten naar huis met een hele rits aan pijnstillers. Als basispijnstiller kregen ze de oude vertrouwde paracetamol: die is goed tegen alles. En zo niet, dan werd de paracetamol aangevuld met een handjevol ontstekingsremmers. Als die de pijn ook niet genoeg remden, kon alles nog worden bedekt met een laagje opioïden, morfine-achtige medicijnen. Maar waarom was zo’n waslijst aan pijnstillers nodig? Is één pijnstiller voor alle pijn niet veel handiger? Pijn komt niet in je brein Natuurlijk zou een wonderpilletje tegen alle soorten pijn het handigste zijn. Maar helaas is niet elke pijn hetzelfde. Je teen stoten of…

Van aarde naar algen We zijn nu met acht miljard mensen op de aarde. In 2050 staat de teller op negen miljard, volgens de schattingen. En al die mensen moeten eten. Dat wordt een uitdaging, want er kan niet opeens een stuk aarde bij getoverd worden. Microalgen kunnen daarom in de toekomst superbelangrijk voor ons worden. Microalgen zijn eencellige organismes die allerlei grond-en voedingsstoffen maken. En dat zonder grond te gebruiken. Hoe werkt het? Hoe ze dat doen? ‘Microalgen doen aan fotosynthese, net als planten. Zij zetten zonlicht en CO2 om in producten’, zegt Maria Barbosa, hoogleraar bioprocestechnologie aan de Wageningen University & Research (WUR). Zij houdt zich daar bezig met het microalgenkweekprogramma van de universiteit. Wat maken algen? Aan welke producten we dan moeten denken? ‘Vitaminen, mineralen en vetzuren…

MAATSCHAPPIJ Hij stoer, zij lief Meisjesbaby’s krijgen een stortvloed aan roze knuffels, jongens een superheldenpak. Logisch? Of programmeren we onze kinderen zo onbewust? HEELAL Toxische tante Venus is een hels oord, maar dat is ze niet altijd geweest. Onze buurvrouw had een turbulent leven. Wat heeft haar gemaakt tot de toxische planeet die ze is? PSYCHOLOGIE Valsspeler! Houd je van fairplay of ben je een valsspeler? Hoe je een spelletje benadert, zou boekdelen spreken over je karakter. Zijn spelletjes echt een spiegel voor de ziel? GESCHIEDENIS Questerix & de Daciërs Net als de Galliërs boden de Daciërs dapper weerstand tegen de Romeinen. En toch is hun verhaal bijna vergeten. Reportage vanuit hun oude leefgebied: West-Roemenië. VERDER IN DE VOLGENDE QUEST ◼ Maak een spelletje van je ‘moetjes’ en ze zijn…

Het is een verschil van dag en nacht, een tijd van vóór en een tijd van na. Een aantal jaar geleden werd ik voor mijn eigen voordeur beroofd en bedreigd. Voor die tijd voelde ik me eigenlijk nooit onveilig op straat. Ik ben ook een vrij grote vent en had over het algemeen het gevoel van ‘wie maakt mij wat?’ Na het incident heb ik nog wel een flinke tijd over mijn schouder gekeken met een stevig gevoel van onbehagen. Nu is het als je slachtoffer bent (geweest) misschien wel logisch. Niemand zal het vreemd vinden dat ik wat meer onveiligheid ervaar. Maar het is wel opmerkelijk dat we ons allemaal veel onveiliger wanen dan vroeger, terwijl het aantal mensen dat slachtoffer is enorm daalt. Het lijkt een maatschappelijk mysterie.…

Toen ik solliciteerde als astronaut, zag ik mezelf al met een spaceshuttle naar de ruimte gaan. Dat hadden Wubbo Ockels en Lodewijk van den Berg immers ook gedaan. Maar het werd tot twee keer toe een Russische Sojoez-raket. Ik had geen keus. Op de momenten dat ik naar de ruimte ging, was alleen zo’n Russisch stoeltje beschikbaar voor bemande vluchten. Als Europese astronauten zijn we nu eenmaal afhankelijk van anderen voor ons vervoer naar en van de ruimte. Voor satellieten is dat anders. Die lanceren wij als Europa altijd zelf. Of nou ja, dat deden we, tot we vorig jaar in een rakettencrisis belandden. Afgedankt na gebruik In de zomer van 2023 ging de succesvolle Europese Ariane 5-raket na 27 jaar met pensioen. Daarna kreeg zijn kleine broertje Vega technische…

Hoeveel veren heeft een vogel? Is er goud op de maan? Hoe controleert de politie of jij je autogordel draagt? Het was weer een feestje om de Quest Scheurkalender te maken. Met niet alleen 365 leuke vragen, maar ook 365 heldere antwoorden en 365 fraaie foto’s. Zo maakt Quest je ook in 2025 elke dag een beetje wijzer en een beetje vrolijker. Ontvang de scheurkalender nu cadeau bij 5x Quest. Samen voor maar € 34,99 i.p.v. € 52,45 Ga naar shop.quest.nl/scheurkalender of bel gratis (maandag tot en met vrijdag van 9.00 tot 17.00) +31 88 024 54 44 (Nederland) of +32 0 784 801 83 (België) Actievoorwaarden: Deze aanbieding is geldig in Nederland en België tot 31 december 2024. De aanbieding geldt tot wederopzegging. De verzendkosten bedragen eenmalig €3,99. Prijswijzigingen, druk-en…

1886 In dit jaar ontdekte de Duitse arts Adolf Kussmaul het bittere witte goedje dat we later paracetamol zijn gaan noemen. Wrijf je pijn weg Wat is het eerste dat je doet als je snoeihard je scheen stoot? Oké, nadat je hartgrondig gevloekt hebt? Je wrijft als een dolle over de pijnlijke plek. Raar eigenlijk, waarom is dat onze eerste reactie? Simpel: omdat wrijven helpt. Pijnprikkels reizen namelijk via de zenuwen naar het ruggenmerg en vliegen vanuit daar je hersenen in, die de pijn registreren. Maar als er meerdere prikkels tegelijkertijd binnenkomen, moet je zenuwstelsel kiezen, de zogeheten poorttheorie. De poort van de pijnprikkelgaat als het ware dicht, terwijl de onschuldige wrijvingsprikkel wordt doorgelaten. Zo bereikt de pijn je brein niet en voel je die dus niet. ‘No pain, no…

SPEL Schimmelspel Word heerser over je eigen schimmelrijk in het strategische bordspel Mycelia. Alles draait om de levenscyclus van paddenstoelen. Je strijdt om grondstoffen en ruimte om je netwerk van schimmeldraden uit te breiden en zwammen te laten groeien. Zo scoor je punten. Door paddenstoelen te laten afsterven, creëer je tactische voordelen. Spel? Mycelia (Happy Meeple Games) Prijs? € 70,- Info? tinyurl.com/SchimmelSpel PODCAST Miskende genieën Ken je orthopedagoog Ida Frye, natuurkundige Caroline Bleeker of sterrenkundige Elsa van Dien? Nee? Je bent niet de enige. Helaas. Deze vrouwen wijdden hun leven aan de wetenschap en deden belangrijke ontdekkingen binnen hun vakgebied. Maar de credits kregen ze er niet voor. In de vijfdelige podcast Alles voor de wetenschap gaat wetenschapsjournalist Edda Heinsman op zoek naar de levensverhalen van deze wegbereiders. Titel? Alles voor de…

Stadsrechten Wellicht een beetje laat wil ik toch graag reageren op het artikel ‘Olijke oorden’ in Quest 248. Daarin wordt de Zeeuwse plaats Axel omschreven als ‘buurtschap’. Maar Axel heeft sinds 1183 stadsrechten, en is dus een stad. Naar huidige maatstaven een kleine stad, dat wel, maar zeker geen buurtschap. Jan Verstraten Dat klopt. Opmerkelijk: de ongeveer 7900 inwoners van nu wonen in een stad die sinds 2003 geen zelfstandige gemeente meer is, maar deel uitmaakt van de gemeente Terneuzen (een plaats die pas vier eeuwen later, in 1584, stadsrechten kreeg). Tulp In Quest 253 stond antwoord op de vraag of een muntje in de vaas voorkomt dat een tulp gaat hangen. Een gouden tip, en deze kost niets: prik met een naald ongeveer een centimeter onder de bloem de steel…

HEELAL Webb-kijker spot babyplaneten In een stellaire kraamkamer hebben astronomen een groep pasgeboren werelden ontdekt. Op nieuwe beelden van de James Webb-telescoop van sterrenhoop NGC1333, zo’n duizend lichtjaar van de aarde in het sterrenbeeld Perseus, zagen ze onder meer zes gasreuzen met een massa tussen de vijf en vijftien keer die van Jupiter. De schijf vol stof rond de kleinste planeet zou een groep manen kunnen gaan vormen, zegt Adam Langeveld, astrofysicus aan Johns Hopkins University (VS). De James Webb-telescoop wordt nu ingezet om de chemische samenstelling van de pasgeboren planeten te bestuderen en het omringende materiaal te bekijken om meer inzicht te krijgen in het ontstaan van sterren en planeten. PSYCHOLOGIE Kinderen hebben te weinig werkgeheugen Ach, kinderen. Geef ze een simpel taakje, en ze doen van alles dat…

Quizfilippine Vul horizontaal het antwoord op de vijftien vragen in. Gelijke cijfers zijn gelijke letters. Puzzel opgelost? Dan vormen de letters in de gekleurde kolom, van boven naar beneden, samen een woord. Dat is de eindoplossing. 1 Wat is de grootste hondensoort ter wereld? 2 Hoe heet de persoon die volgens de wet iemand verdedigt? 3 Hoe heet de vertolker van Margreet Dolman? 4 Etagewoning met slaap-en woongedeelte boven elkaar. 5 Wat is het belangrijkste geloof in India? 6 Hierop zet je je af bij gymnastiek en duiken. 7 Hij bestudeert de oorzaken van het ontstaan van oorlogen. 8 Wat is het gevolg van een hoge hardheidsgraad van het water? 9 Hoe heten kleppen die de oren beschermen bij koud weer? 10 Wat is een meteoroloog? 11 Wat voor dier is Cheeta uit de…