Inhoudsopgave van Editie 8 - 2024 - Quest

Zestien weken voor de vakantie voelen reizigers al meer plezier dan thuisblijvers Voorbereiding VAKANTIEKWESTIE Een lange vakantie OF verschillende korte tripjes. KEUZES, KEUZES Je hebt maar zo veel vakantiedagen in het jaar. Besteed je die het beste aan een reeks lange weekends of maak je ze in een (of twee) keer op met een omvangrijke vakantie? WETENSCHAP Helaas is er geen onderzoek dat direct het verschil tussen veel korte en een paar lange vakanties vergelijkt. We kunnen er wel een studie bij pakken naar het effect van vakantie op je gezondheid en je welzijn op verschillende momenten. Wetenschappers van de Radboud Universiteit in Nijmegen hielden dit in 2010 bij tijdens vakanties van 54 proefpersonen. De vakanties duurden meer dan twee weken en de deelnemers vulden in die periode op vier…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. In welke schijf (van vijf) vallen paddenstoelen? Bram Flierman Paddenstoelen groeien uit schimmels en zijn dus geen plantaardig voedsel zoals groenten of fruit. Ook zijn het geen graanproducten, olie of water. Dan blijft over de schijf met vlees, zuivel en vleesvervangers. ‘Nee, daar horen ze niet bij’, zegt Maartje Boot van het Voedingscentrum. De reden? ‘Paddenstoelen bevatten te weinig eiwit, ijzer en vitamine B12.’ Maar waar horen ze dan wel thuis? ‘We scharen paddenstoelen toch onder de groenten, want ze zijn laag in calorieën, suiker, zout en vet, en bevatten veel kalium, foliumzuur, seleen en vitamine B2. Daardoor kun je…

‘Wik doe, kan niemand beter.’ Om dagelijks beslissingen te kunnen at nemen die verregaande consequenties hebben voor andermans lijf en leden, moet je wel een tikkie van jezelf overtuigd zijn. En dat zijn de meeste artsen, oud-artsen zoals ik inclusief. Of, zoals we in het ziekenhuis gechargeerd samenvatten: ‘Wat is het verschil tussen een god en een chirurg? Een god weet dat-ie geen chirurg is.’ Chatbot doet medisch Dus toen eind 2022 ChatGPT uitkwam, maakten de meeste artsen zich geen zorgen. Want ja, wat wij deden, dat kon zo’n eenvoudige chatbot toch niet. Zelfs toen eerste studies lieten zien dat de robot net zo goed of hoger dan gemiddeld scoorde tijdens het Amerikaanse artsenexamen, waren we niet overtuigd. Die toets bestaat uit eenvoudige meerkeuzekennisvragen. Dat een computerprogramma droge kennis moeiteloos…

Voordat we ons op het ijs storten, bekijken we wat er gebeurt als water bevriest. In water kunnen watermoleculen vrij bewegen. Als de temperatuur daalt, trillen watermoleculen steeds langzamer en bij nul graden Celsius komen ze vrijwel tot stilstand. Door hun elektrische lading vormen ze een georganiseerd patroon dat we kennen als ijskristallen. Als de temperatuur nog verder daalt, vormen zich steeds meer ijskristallen en bevriest het water uiteindelijk tot een harde, vaste stof. Een slimme truc om te voorkomen dat water volledig bevriest, is het toevoegen van ingrediënten die het vriespunt van het water verlagen. Welke ingrediënten daar perfect voor zijn? Room en suiker. Precies wat je nodig hebt om ijs lekker te maken. Luchtig melkvet Room is melk met heel veel extra minuscule melkvetbolletjes. Met een garde sla…

‘His het nog?’ Geërgerd zeg ik tegen mijn kinderen op de achterbank dat het dertig minuten korter rijden is dan de laatste keer dat ze het vroegen. Tijdens lange autoritten met het gezin richting het zuiden schiet mijn oelang eigen humeur achter het stuur vaak alle kanten op. De onvermijdelijke ruzies tussen drie kinderen op de achterbank doen me soms in mijzelf mompelen dat dit ook míjn vakantie is, en of ze nou eens een paar uur geen gedoe achterin kunnen hebben. Statistisch gezien is er een best grote kans dat jij deze Quest op of rond jouw vakantie leest. En statistisch is er ook een behoorlijke kans dat je de taferelen herkent die ik elke zomer meemaak. Vakantie is goed voor een mens, jammer alleen dat het nogal wat…

NATUUR V-formatie is geen eitje Vogels die in een strakke V-formatie overtrekken, het ziet er zo moeiteloos uit. Maar het is keihard werken. Onderzoekers van New York University (VS) bootsten met 3D-geprinte vleugels vogelformaties onder water na. Zo werden er waterstromen gecreëerd die luchtstromen in de lucht moesten voorstellen. Bij een formatie tot vier paar vleugels bleven alle nepvogels door de golven van hun omstanders precies in de juiste positie vliegen. Maar wanneer de groep groter was dan vier, werden de achterste vliegers door de steeds sterker wordende stromingen van hun voorgangers juist uit de baan geleid. Het kost grote groepen vogels dus heel wat kracht om toch in die prachtige V te blijven vliegen. TECHNOLOGIE Prinses blijkt racemonster Het is een van de meest iconische gameseries ooit: het racespel…

Herman Russchenberg Hoogleraar aardwetenschappen en remote sensing Herman Russchenberg is de wolkenprofessor van Nederland. Hij was de grote kracht achter het Ruisdael Observatorium, een landelijk netwerk van atmosferische meetstations. In 2020 begon hij Climate Action, dat de krachten bundelt van alle klimaatwetenschappers van de TU Delft. Zijn onderzoek leverde hem in 2023 een koninklijke onderscheiding op. Waarom is Isabelle een groot wetenschappelijk talent? ‘De combinatie van wolken en klimaatbeïnvloeding is lastig. Het is wetenschappelijk moeilijk, want je moet begrijpen hoe wolken reageren op klimaatverandering. Je moet met andere vakgebieden kunnen communiceren. En er is de maatschappelijke kant: hoe ga je om met de ethische discussies over ingrijpen in het klimaat? In al die aspecten is Isabelle goed. Ze is niet iemand die zich vastbijt in een specifiek technisch onderdeeltje en…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Waarom houden we van films vol moord en doodslag? Vincent bij’t Vuur Iets in de mens vindt bruut geweld geweldig, suggereert filmhoogleraar Patricia Pisters van de Universiteit van Amsterdam. ‘De grote filmmaker Alfred Hitchcock zei al dat wij mensen een grote behoefte voelen om onszelf te confronteren met onze diepste angsten, zoals die rond moord en doodslag. We zoeken die sensatie heel graag op, maar dan wel op een veilige manier. Dat is iets van alle tijden.’ Zo genoten Romeinen van gladiatoren die elkaar afslachtten, en trokken in de middeleeuwen executies op het marktplein enorm veel bekijks. ‘Dankzij de uitvinding…

ABONNEEVOORDELEN • Je kunt Quest ook digitaal lezen via Tijdschrift.nl en je leest na het afsluiten van je abonnement direct tot drie maanden terug. • Je ontvangt 50 procent korting op een tweede abonnement naar keuze, bijvoorbeeld op Quest Junior, National Geographic, JAN of Quote. Beste deal! 7x QUEST € 39,99 19% KORTING 14x QUEST € 66,- 33% KORTING 28x QUEST € 99,99 49% KORTING WORD ABONNEE Ga naar shop.quest.nl/magazine of bel gratis (maandag tot en met vrijdag van 9.00 tot 17.00) 088-0245444 en België 078-480183 Actievoorwaarden: deze aanbieding is geldig in Nederland en België t/m 31 december 2024. De aanbieding geldt tot wederopzegging en kan na de actietermijn indien gewenst maandelijks worden opgezegd. Zie ook: hearst.nl/leveringsvoorwaarden Of scan gemakkelijk deze QR-code met je telefoon!…

MAATSCHAPPIJ Achternaam bepaalt cijfer? Begint jouw achternaam met een letter voor in het alfabet? Dan heb je daar mogelijk heel wat voldoendes aan te danken. Onderzoekers aan de University of Michigan (VS) bekeken dertig miljoen cijfers die tussen 2014 en 2022 door scholen op het onderwijsplatform Canvas werden ingevoerd. Studenten met een beginletter voorin het alfabet scoorden gemiddeld 0,6 punt hoger dan leerlingen met een achternaam achterin het alfabet. Raar? Nou, werd er van Z tot A nagekeken, dan kregen de studenten achterin het alfabet juist een hoger cijfer. De onderzoekers denken dat vooral vermoeidheid van docenten de boosdoener is. NATUUR Verkeerslawaai houdt vogels klein Zelfs als babyvogeltjes nog veilig in hun ei zitten, is verkeerslawaai voor hen funest. Onderzoekers van Deakin University (Australië) stelden eieren van zebravinken, die binnenkort…

Ammonia(k) In Quest 249 hebben jullie het in het antwoord op de vraag hoe je ramen schoon moet maken over ‘een drupje ammoniak’. Dat kan niet, want ammoniak is een gas. Dit gas lost zeer goed op in water en deze oplossing heet ammonia. Dat is het bedoelde drupje. Jammer dat een wetenschapsblad deze fout maakt. Peter van der Horst Pin-up met pensioen? Een foto van model Lena Forsén uit een Playboy van 1972 is ‘zeker 267.000’ keer gebruikt in wetenschappelijke papers, staat in de rubriek ‘Kort’ (Quest 250). Het is een foto waarmee vijftig jaar lang beeldbewerkingssoftware is getest. Maar computerwetenschappers vinden de foto nu te vrouwonvriendelijk, zodat die met pensioen is gestuurd. Prima. Maar wat doen jullie? Die foto wel weer in Quest zetten. Dat is toch raar?…

MENS & LICHAAM Plasticdeeltjes op reis in je lijf Je staat er vast niet bij stil dat je iedere dag microplastics inademt. Maar die deeltjes kunnen zich wel degelijk verspreiden door je lichaam. Onderzoekers van de University of Technology Sydney (Australië) brachten in beeld hoe dat gebeurt. Hiervoor gebruikten ze Computational Fluid-Particle Dynamics, een model dat laat zien hoe deeltjes bewegen. Als iemand snel ademhaalt, blijken de plasticdeeltjes zich vooral op te hopen in de bovenste luchtwegen, je neusholte en strottenhoofd. Adem je langzaam, dan komen de deeltjes dieper terecht, bij de longen. Ook de vorm van de plastics speelt een rol. Vooral platte microplastics dringen diep in je longen door. Verontrustend, vinden de onderzoekers, want daar kunnen ze zorgen voor luchtwegaandoeningen. NATUUR / MAATSCHAPPIJ Slopers op komst De lijst…

Kuifje was zijn tijd ver vooruit. Samen met zijn hond Bobbie en kapitein Haddock landde hij in de strip Mannen op de maan (1954) met een grote rood-witte raket op de maan. Netjes rechtop, zodat ze makkelijk weer konden vertrekken. Precies zo willen de Verenigde Staten en zijn bondgenoten het ook doen, volgens de huidige planning over een jaar of zes. Astronauten vliegen dan met het ruimteschip Orion naar de maan. Daar stappen ze over op het immense Starship van bedrijf SpaceX, om af te dalen naar het oppervlak. Na een paar korte maanwandelingen keren ze omgekeerd weer huiswaarts: opstijgen met Starship, overstappen op Orion en terug naar de aarde. Sterrenschip nog niet klaar Dat klinkt ambitieus, en dat is het ook. Voor de vorige maanrace, in de jaren 60…

Testosterzon Toonaangevend Aphrodite, Griekse godin van de liefde Op Oud-Griekse mozaïeken en wandschilderingen zie je een duidelijk kleurverschil tussen de afgebeelde mannen en vrouwen. De gebronsde gelaatstrekken van de Griekse held Odysseus stonden voor een stoer leven vol veldslagen en zeereizen. Begrijpelijk, want midden in de Trojaanse oorlog had hij het vast te druk om zonnebrand te smeren. Van vrouwen werd daarentegen verwacht dat ze braaf binnenshuis hun taakjes deden. En dus de zon en het bijhorende kleurtje vermeden. Een bleke huidskleur werd zo een teken van vrouwelijkheid. Filosoof Aristoteles ging een stapje verder. In zijn verzameling naslagwerken Corpus Aristotelicum noemt hij mannen met een lichte huid zwak en laf. Oftewel: ze waren net vrouwen. Gezond? Oud-Griekse artsen zoals Hippocrates en Antyllus waren overtuigd van de genezende kracht van de…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Hoe worden vijlen gemaakt? Jaap Feenstra Een vijlkapper hakte vroeger met hamer en bijtel duizenden kleine inkepingen in stukken metaal om vijlen te maken. Dat ambacht bestaat niet meer, omdat machines datzelfde klusje een stuk rapper en preciezer uitvoeren. Bij stalen vijlen althans. Goedkope vijlen van karton worden op een vergelijkbare manier gemaakt als schuurpapier: door stukken karton te bedekken met lijm en ze dan onder te dompelenin verpoederd gesteente, zoals amaril. Glazen nagelvijlen worden dan weer gemaakt met een methode die de Tsjechische glasmaker Dalibor Blazek eind vorige eeuw ontwikkelde. Zijn patent uit 1997 onthult de simpele truc. Je…

Zweten doe je op heel je lijf. Toch ruik je niet overal naar zweet. Hoe zit dat? Overal in je huid zitten eccriene zweetklieren, zegt Wouter van Marken Lichtenbelt, hoogleraar thermofysiologie aan Maastricht University. ‘Als je zweet, zorgen die klieren ervoor dat het water op je huid verdampt. Daardoor koel je af. Vooral niets aan doen dus.’ Dat zweet ruik je ook niet. De indringende zweetlucht waar je vanaf wil, wordt veroorzaakt door de apocriene zweetklieren. Die vind je in de plooien van je lichaam, onder je oksels en bij de geslachtsdelen. Het wat olieachtiger zweet dat daar wordt gemaakt, is een walhalla voor bacteriën. En die zorgen voor nare geurtjes. Zout stopt zweet Helpt deodorant tegen geurende zweetklieren? ‘Dat ligt er maar net aan welke deo je gebruikt. Sommige…

‘We komen er wel.’ Karin heeft een probleem: ze verdwaalt altijd. Maar ze is optimistisch. Even zijn we de weg kwijt, hier in de berm naast een rotonde op de Leidse campus. Om ons heen staan nondescripte kubusgebouwen. Ver van het station zijn we niet, dat is zeker. We kunnen de grote weg links pakken, of juist rechts. Of omdraaien en teruglopen. Karin bepaalt. ‘Ik ben hier eerder vanmiddag geweest, maar het ziet er voor mij allemaal nieuw uit’, zegt ze. Karin heeft een verdwaalprobleem: ze weet niet hoe ze van de ene plek bij de andere komt. ‘Mijn hele leven is een soort dropping. Ik weet nooit waar ik ben.’ De gps op haar smartphone is nu ook even de weg kwijt. We wachten. En kijk, daar is Karins…

MENS & LICHAAM Met grote ogen Een bekend fenomeen: in een donkere omgeving krijg je grotere pupillen. Maar ook als je je flink concentreert, verwijden je pupillen. Dat blijkt uit onderzoek van de University of Texas at Arlington (VS). 179 deelnemers aan een experiment kregen taken voorgeschoteld waarbij hun werkgeheugen werd getest. Ondertussen werden hun ogen met een eyetracker gemeten. Deelnemers die het beste presteerden, hadden meer verwijding van de pupillen. Andersom verwijdden de pupillen van de lager scorende deelnemers een stuk minder. De onderzoekers concluderen dat wanneer je ergens intensiever aandacht voor hebt, dat aan de ogen is af te lezen. WETENSCHAP Hybride muizenbrein Een muis met het reukorgaan van een rat? Het is onderzoekers van de Columbia University (VS) gelukt om zo’n hybride brein te laten werken. Ze…

Quest is een uitgave van Hearst Netherlands Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam tel. +31 (0)20 535 36 00 hearst.nl E-mail: redactie@quest.nl Social media: www.facebook.com/QuestBraintainment (Facebook), @Questnl (Instagram) Chief Executive Officer Marscha Krouwel Chief Brand Officer Eefke Hendrix Portfolio Director Bram Mullink Brand Manager Marieke Sutiono Consumer Sales Operation Director Brenda van den Broek Subscription Lead Wendy Timmerman Subscription Spcialist Rianne Lenoir Retail Marketeer Merlijn van Nijkerken Commercial Sales Director Tugba Metin Accountmanagement Fadoua El Harrak, Marcia Hauptmeijer, Marwa Moussa, Nina Westerhof, Margriet Huisman, Maryam Mohammadi, Peter Ioannidis, Tim van der Kroon Business Development Manager Merel Telman Commercial Back Office Annabel Hermarij, Babiche Hilgers Commercial Production Manager Valerie Bouman Chief Financial Officer Dominique Tobé ICT & Security Director Remmert Bolderman Chief Audiences & Growth Officer Marjolein Denekamp Digital Content & Strategy…

Quizfilippine Vul horizontaal het antwoord op de vijftien vragen in. Gelijke cijfers zijn gelijke letters. Puzzel opgelost? Dan vormen de letters in de gekleurde kolom, van boven naar beneden, samen een woord. Dat is de eindoplossing. 1 Zeer populaire sport in Vlaanderen. 2 Hoe heten alle twaalf sterrenbeelden bij elkaar? 3 Welke letter komt na alfa, beta, gamma en delta? 4 Welk metaal is een legering van koper en tin? 5 Ruimte waar de piloot zit. 6 Dit indianenkind heeft een eigen strip in de Donald Duck. 7 In welke sport was Sven Kramer heel goed? 8 Wat betekent mahatma, de bijnaam die Gandhi kreeg? 9 Wordt gedragen door de 10 Een van de belangrijkste industrietakken van Griekenland. 11 Met welk meettoestel registreren we aardbevingen? 12 Bij deze discipline heb je baan-, veld-en…

DUURZAAMHEID Wind oogsten Applaus: vanaf een schommelende boot 300 meter hoge windmolens kaarsrecht in de zeebodem planten. Hoe doe je dat? MENS & LICHAAM / TECHNIEK Naalden als muggen Een katheter die als een slang door je aderen glijdt, een naald die trilt als een muggentong: dierentrucs zijn erg handig in medische instrumenten. MAATSCHAPPIJ / TECHNIEK Weg met dat zout Water is er zat. Toch neemt waterschaarste wereldwijd toe. Hoe kan dat? Waarom halen we niet domweg het zout uit de zee om er drinkwater van te maken? NATUUR Donkere diepzee Met elke duik in de oceaan vinden we nieuw leven. Schuilt er nog iets groots in de diepte? Ga mee op ontdekkingstocht. VERDER IN DE VOLGENDE QUEST ■ Na het verbod op rattengif in 2023 lijkt het knaagdier een…