Inhoudsopgave van Editie 101 - 2024 - Quest

‘Voor het zien maakt het geen bal uit’, zegt oogarts Hans Vingerling, hoofd van de afdeling oogheelkunde van het Erasmus Medisch Centrum. De iris functioneert als een diafragma voor het oog: het regelt hoeveel licht er in het oog komt. Daarvoor doet de kleur er niet toe. ‘De iris is aan de achterkant altijd zwart, en voor de kleur aan de voorkant kan ik evolutionair gezien geen enkel voordeel bedenken.’ Waarom dan toch bruin, blauw en groen? De evolutie heeft meer zaken opgeleverd die niet direct van praktisch nut zijn. Mogelijk had oogkleur vroeger wel een duidelijke functie, maar dat is slechts speculeren.…

In 2007 hadden volgens de Nederlandse Familienamenbank van het Centrum voor Familiegeschiedenis 57.440 personen ‘Van den Berg’ als achternaam. Ook waren er toen rond de duizend mensen die ‘Van de Berg’ of ‘Van der Berg’ heetten. ‘Van den Berg’ komt het vaakst voor omdat ‘berg’ een mannelijk woord is. Vroeger nam het lidwoord ‘de’ in dat geval na het voorzetsel de uitgang ‘den’ aan. De naam komt overal in Nederland voor. Maar de hoogste concentratie vinden we vreemd genoeg in de directe omgeving van Rotterdam en Den Haag. Een van de meest laaggelegen gebieden van Nederland dus. De naam slaat volgens onderzoeker Leendert Brouwer van het Meertens Instituut dan ook niet op een berg, maar op een verhoging in het landschap. ‘Juist in een vlak land is elk heuveltje al…

Een lijk drijft niet meteen, zodra het in water belandt. Eerst moeten de bacteriën en andere microorganismen die erin zitten nog aan het werk. Als iemand sterft, bruisen die namelijk nog van het leven. Niet langer tegengehouden door het immuunsysteem doen zij zich grenzeloos tegoed aan het dode lichaam. En bij al dat eten en vreten komt gas vrij. Zo veel gas dat het lijk opzwelt als een ballon en naar de oppervlakte van het water komt drijven. Hoe snel een lichaam boven komt, verschilt. Het ligt onder andere aan het soort water. Zo zijn in zout zeewater de bacteriën trager met smikkelen dan in zoet rivierwater.…

Als we Hollywoodfilms moeten geloven, plakt je stervende brein als een gepersonaliseerde montage de mooiste en droevigste herinneringen aan elkaar tot een epische finale. Maar wat er in die laatste momenten echt gebeurt? We weten het niet. Een medische toevalstreffer in 2022 werpt mogelijk wel wat licht op de zaak. Toen registreerden neurochirurgen van de Universiteit van Tartu in Estland per toeval de hersengolven van een stervende patiënt. Het bleken gammagolven, zoals die te zien zijn wanneer iemand droomt of zich dingen herinnert. Ook Amerikaans vervolgonderzoek bij twee stervende patiënten liet dezelfde plotselinge piek in hersengolven zien. Dus misschien is er inderdaad een allerlaatste filmvoorstelling vlak voordat het definitieve ‘Einde’ in beeld verschijnt.…

Bladgroenkorrels. Die zitten in cellen van vrijwel alle planten en bevatten het pigment chlorofyl, dat planten helpt om energie van de zon op te nemen. De golflengtes van blauw en rood licht in het zonlicht kunnen door chlorofyl worden geabsorbeerd. Het groene deel van het zonlicht niet. Dat wordt weerkaatst, zodat planten er groen uitzien. Maar de natuur is natuurlijk niet alleen maar groen. Om een idee te krijgen van de hoeveelheid kleuren die je in de natuur kunt terugvinden, ontwierp de Duitse geoloog Abraham Gottlob Werner in 1774 aan de hand van mineralen een classificatiesysteem. Hij telde 54 kleuren, en stelde dat later bij naar 79. De Schotse schilder Patrick Syme herhaalde deze oefening in 1814, waarbij hij ook keek naar dieren en groenten. Dat leverde nog eens 31…

Nederland heeft meer dan 10.000 wetten en andere regelingen die landelijk gelden. Toch zegt dat getal maar weinig. Elke wet kan talloze clausules en bepalingen bevatten, die soms weer overlappen met bepalingen uit andere wetten. Neem de Opiumwet. Die verbiedt de handel, productie en het gebruik van honderden substanties. Zijn dat dan honderden regels? Of drie? Of één? In de Verenigde Staten probeerde hetministerie van Justitie in de jaren 80 nauwkeurig het totaal aantal strafrechtwetten en -regels in kaart te brengen. Maar na een paar jaar gaf men het op. ‘Je kunt sterven en drie keer opstaan uit de dood, dan nog zal het tellen geen duidelijk antwoord hebben opgeleverd’, concludeerde onderzoeker Ronald Gainer destijds. Het enige wat duidelijk is: er komen elk jaar meer wetten en regels bij, ook…

‘Een zetpil slik je niet zomaar door’, benadrukt hoogleraar farmaceutische technologie en biofarmacie Erik Frijlink van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Het kan wel, maar is niet aangenaam.’ Toch is de grootte pas het eerste obstakel. Want sommige medicijnen overleven de maag niet. ‘Die is ontzettend zuur, waardoor allerlei geneesmiddelen daarin ontleden.’ Dus als er zo’n ontleedbaar stofje in de zetpil zit, werkt die niet meer. Bovendien zit het werkzame ingrediënt in een zetpil anders verpakt, namelijk in vet. Dat lost goed op in je achterste, maar hindert juist bij doorslikken. ‘Als je een zetpil doorslikt, komt er een grote vetdruppel in je maag. De afgifte gaat dan veel trager.’ Daarom merk je pas veel later iets van de werking van paracetamol in de vorm van een zetpil: zo’n pil is al…

De dagelijkse aanbevolen hoeveelheid kilocalorieën voor mannen is 2500, die voor vrouwen 2000. Dus laten we voor het gemak streven naar 2250 kilocalorieën. Volgens het Voedingscentrum bevat een schaaltje ijsbergsla van 25 gram vier kilocalorieën. Een krop ijsbergsla weegt ongeveer 700 gram, dus die levert 112 calorieën. Dat zou betekenen dat je elke dag ruim twintig kroppen moet verorberen. Zo krijg je per kilo ijsbergsla meteen drie gram vet binnen en vijftien gram suiker. Ook bevat die berg sla elf procent van je dagelijkse vitamine C-behoefte en dertien procent van je foliumzuur. Sla bevat wel heel veel water: in die twintig kroppen zit zo’n dertien liter. Aangezien de helft al dodelijk zou zijn, wegens watervergiftiging, raden we je aan het gewoon bij een schaaltje sla per dag te houden. En…

Het verschil tussen volle, halfvolle en magere melk zit in het vetpercentage. Bij koemelk kan dit vetpercentage kunstmatig worden aangepast door het in een centrifuge te gooien. De room belandt daarbij in het midden, waar het kan worden weggeschept. Dit heet afromen. De wettelijk vastgelegde vetgehaltes van (koe)melk zijn 3,5 procent voor volle melk, 1,5 tot 1,8 procent voor halfvolle melk en minder dan 0,5 procent voor magere melk. En moedermelk? Het vetpercentage verschilt per moeder en waarschijnlijk zelfs per borst, maar schommelt meestal rond de vier procent. Moedermelk is dus zeker niet halfvol, maar voller dan vol. Daar groeien baby’s lekker op. Zou je ze op dieet willen zetten, dan kun je moedermelk makkelijk zelf afromen. Bewaar het gewoon in de koelkast en schep het roomlaagje er na een…

De belastingaangifte door middel van het aangiftebiljet werd in 1916 landelijk ingevoerd. Van meet af aan werden de biljetten verstuurd in de inmiddels overbekende blauwe envelop. Maar waarom die kleur? ‘Meestal blijken zulke dingen van toevalligheden aan elkaar te hangen’, zegt Anne-Marieke van Schaik, conservator van het Museum voor Belasting en Douane in Rotterdam. ‘Zo is van bepaalde uniformen bekend dat de kleur ervan werd bepaald door een grote partij geschikte stof die de overheid voor een zacht prijsje op de kop kon tikken. Die stof was dan bijvoorbeeld grijs of blauw, met als gevolg dat het uniform daarna grijs of blauw bleef. Maar waarom de keus op blauw papier viel? Ik heb geen idee.’ Van Schaik informeert bij een gepensioneerde oud-collega. Hoe het precies zit weet hij ook niet,…

Een simpele vraag waarop we het antwoord allang weten, zou je zeggen. Maar dat ligt toch net even anders: pas in 2021 vonden fysici van de Universiteit van Amsterdam hiervoor een verklaring. Met behulp van computersimulaties kwamen ze er namelijk achter dat watermoleculen aan het oppervlak van ijs elkaar vrij losjes ‘vasthouden’. Dat geeft ze de ruimte en de vrijheid om te bewegen. Te rollen als knikkers als het ware, waardoor voeten of schaatsen er gladjes overheen kunnen glijden. Maar de mate van gladheid is wel afhankelijk van de temperatuur. Hoe lager die is, hoe steviger de moleculen zich aan elkaar vastklampen. En dus hoe minder bewegingsruimte en hoe minder glad. De perfecte glijtemperatuur, concludeerden de onderzoekers, is min zeven graden Celsius. En laat dat nou de temperatuur zijn die…

Het vermoeden is van wel. Althans, verdriet was de doodsoorzaak die artsen vaststelden toen de Amerikaan Joe Garcia twee dagen nadat zijn vrouw plotseling het leven had gelaten stierf aan een hartinfarct. Dat gebeurde zonder dat er enige blokkade te zien was in zijn kransslagader, wat normaal gesproken de oorzaak van een infarct is. In het ziekenhuis staat dit fenomeen bekend als ‘viskruikinfarct’. De linkerhartkamer zwelt op als een ballon en lijkt daarmee op de bolle kruik met slanke hals waarmee Japanse vissers inktvissen vangen. De oorzaak? Stressvolle gebeurtenissen, zo bleek uit onderzoek van cardiologen van de Università degli Studi dell’ Insubria (Italië) in 2006. Denk daarbijaan blikseminslag, een aardbeving of verlies bij kansspelen. Maar dus ook aan een onverwacht overlijden van een dierbare, zoals in het geval van Garcia.…

Niet alle motten zijn slecht voor je kleding. Het is vooral de Tineola bisselliella, beter bekend als de ‘gewone kleermot’, die de gevreesde gaatjes maakt in je mooie schapenwollen trui. De kleermot legt eitjes in de stof, de larven eten de keratine in de wol en andere vezels. Maar behalve in kleding kom je mottenlarven ook tegen in de vacht van dieren, veren, pluizen, vermolmd hout en allerlei ander dood organisch materiaal. En dat was er allemaal al ver voor mensen dure truien gingen dragen. Kleding waarin je hebt gezweet vindt de kleermot trouwens het lekkerst. Was daarom je kleding voordat je die voor langere tijd in de kast legt. Heb je last van motten? Dan helpt het om de kleding in een plastic zak te doen, de lucht eruit…

Als wij mensen erop vertrouwen dat een pilletje ons verlost van klachten, dan werkt het soms ook echt. Zelfs als er alleen maar suiker in dat pilletje zit. Dieren zijn zich er niet van bewust dat een pilletje eventuele aandoeningen kan verhelpen. Ze hebben er dus ook geen hoge verwachtingen van, die tot een placebo-effect kunnen leiden. Zou je zeggen. Toch bleek in 2010 dat ook bij honden die een placebopil kregen toegediend het aantal epileptische aanvallen met 26 tot 46 procent daalde. Een mogelijke verklaring is dat het placebo-effect zich liet gelden via hun goedgelovige baasje. Want als een hondeneigenaar meer vertrouwen heeft in de genezing van zijn zieke dier, heeft de hond écht meer kans te genezen. Maar ratten bleken er ook gevoelig voor. Hun bloedsuikerspiegel daalde als…

Omdat de evolutie ons als rechtoplopers heeft opgezadeld met een veeleisende ruggengraat. Overdag drukken wervels de zachtere tussenwervel-schijven plat, dus in de nacht moet je die ontlasten. ‘En dat lukt nauwelijks zonder kussen’, vertelt biomechanicus Bart Haex, die aan de Universiteit van Leuven jarenlang slaaponderzoek deed. ‘Als je op je zij ligt, moet je wervelkolom eigenlijk een mooie rechte lijn vormen. Maar de schouders zijn breed en de nek is smal. Die rechte lijn kan nooit door alleen het matras worden verzorgd. Dat moet je dus compenseren.’ Met een kussen onder je hoofd komt je wervelkolom recht te liggen en kan die eindelijk ontspannen. Lig je op je rug, dan is de wervelkolom in een andere richting veeleisend. De ruggengraat heeft idealiter een s-vorm en een kussen helpt dan bij…

Een willekeurige vogelaar zou mogelijk met de bruinrugsolitaire uit Centraal-Amerika op de proppen komen. Dat is een vogel die tot de lijsterfamilie behoort, waarvan het gezang inderdaad schel en grillig klinkt. Maar is het ook vals? ‘Nee’, zegt universitair hoofddocent culturele muziekwetenschap Barbara Titis van de Universiteit van Amsterdam na het beluisteren van een geluidsfragment van de vogel. ‘Ik zou dit eerder ruis noemen.’Ruis is structuurloos geluid en dat is niet per se vals. Althans, je noemt de ruis uit een verkeerd afgestelde radio toch ook niet vals? Wat we vals vinden is bovendien cultureel bepaald en afhankelijk van afspraken. Dus geen enkele vogel zingt vals? Nou, misschien de koekoek. Als die een tijdje heeft gevlogen, is hij te moe om de hoge noten nog te raken. Na een tijdje…

Volgens taalgenootschap Onze Taal ben je officieel ‘in het pak genaaid’. Je voelt je dan bedrogen of opgelicht. Vroeger zouden ze hebben gezegd: ‘iemand in het pak nemen/steken’. Dat pak sloeg op de bakerdoeken waarin baby’s werden gewikkeld, zodat die zich niet konden bewegen. Als je in het pak werd genomen, betekende dit dat iemand je als een hulpeloze baby behandelde. Daarna veranderde de betekenis in iemand bedriegen of benadelen (vergelijkbaar met ‘iemand in de luren leggen’, want luren zijn luiers). Op een gegeven moment zijn naald en draad erbij gekomen. Je was niet alleen in het pak gewikkeld, maar daar zelfs in vastgenaaid. Flink bedrogen dus. In dat ‘naaien’ kan de herkomst van de uitdrukking mogelijk ook liggen, stelt het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands. Want al vóór de…

We zeggen altijd dat er zeven oceanen op ‘Waarde zijn, maar eigenlijk is er maar één’, zegt Caroline Katsman, hoogleraar oceanografie aan de TU Delft. ‘Ze zijn allemaal met elkaar verbonden.’ Neem de Middellandse zee. Hoewel die op zich behoorlijk geïsoleerd ligt, verbindt de Straat van Gibraltar hem alsnog met de rest. En omdat het water continu in beweging is, komt dat in theorie overal. ‘Dat gebeurt vooral door twee types oceaanstromingen’, vertelt Katsman. ‘Aan de oppervlakte wordt stroming gedreven door passaatwinden. Dieper in zee heb je een tweede type stroming, aangedreven door verschillen in temperatuur en het zoutgehalte.’ Daar gaat het water minder snel dan aan de oppervlakte, maar het beweegt wel. Samen voeren die stromingen onder meer water van de Middellandse Zee naar de Noordpool en terug. Nu…

Dat is inderdaad eigenaardig, geeft schrijver en historicus P.H. Schröder toe in zijn boek Van Aalmoes tot Zwijntjesjager (1980), over de herkomst van Nederlandse woorden. ‘In Griekenland’, schrijft hij, ‘was de uil het attribuut van Pallas Athene, de beschermgodin van de stad Athene en van alle wetenschappen. Zo werd de uil het symbool van de wijsheid.’ Tegelijkertijd wordt de uil door vele volkeren gevreesd om zijn geruisloos nachtelijk vliegen en het naargeestige geluid dat hij voortbrengt. Het dier zou een ongeluksbode zijn, de aankondiger van naderend onheil. ‘Waarom we ‘uilskuiken’ gebruiken in de betekenis van ‘sufferd’ of ‘domoor’ is nog niet verklaard. Dat is gewoon onbekend.’…

Udierenwinkels van Zoetermeer tot Amsterdam en van Vlissingen tot Bunnik, blijkt dat de meeste al hun dieren verkopen. Ze hebben ze lang of kort in huis, maar vroeg of laat meldt zich wel een klant voor die hamster, cavia, vis of buidelrat. Blijft er toch een dier over, dan ruilen de winkeliers ze in. De fokker of groothandel neemt het dier terug om een nieuwe voorraad muizen, ratten, cavia’s, hamsters, vissen en vogels mee te fokken. Zo heeft de dierenwinkel na een tijdje weer verse aanwas om opnieuw in de verkoop te doen.…

Daar is een lange evolutionaire geschiedenis aan vooraf gegaan, legt Frank Sterck uit. Hij is hoogleraar forest ecology and forest management aan Wageningen University & Research. ‘Bepaalde soorten ontwikkelden in de afgelopen miljoenen jaren het vermogen om bladeren te verliezen’, zegt hij. Dat kan handig zijn, vooral in klimaten met een droog en nat seizoen of een koud en warm seizoen. Een boom moet zijn bladeren namelijk onderhouden en heeft daarvoor energie nodig. Die krijgt hij via fotosynthese: met zonne-energie maakt hij suikers van water en koolstofdioxide. In een koud seizoen is dat lastiger, en dan scheelt het energie als je bladeren afschudt. ‘Een beuk, esdoorn en lariks zijn zulke bladverliezers’, vertelt Sterck. ‘Elke herfst laten ze hun blad vallen om in de winter in slaapstand te gaan. Met de…

Een jaar na de lancering van Quest in 2004 was er de eerste Vraag & Antwoord-special, als extra editie. Want lezers waren toen net zo dol op goede vragen en verrassende antwoorden als jullie nu zijn. De special is dus altijd gebleven. Verspreid door dit nummer zie je af en toe bij een vraag een 20 jaar Quest-logo met een jaartal. Die vraag is in dat jaar beantwoord, en wij vinden die Quest-vraag nu de beste van dat jaar. Waar dat nodig was, kreeg het antwoord van toen natuurlijk een update. En dit jaar? Wat is de beste vraag van 2024? Daarover mocht een jury zich buigen. Een jury van mensen die nieuwsgierig genoeg zijn om een tijdschrift met 123 vragen leuk te vinden. Dus gingen we op zoek naar…

Als je je soep dikker wilt maken, is maiszetmeel het perfecte bindmiddel. Zetmeel heeft namelijk de eigenschap op te zwellen en zich aan water vast te klampen als je het daarmee mengt. En daardoor ontstaat een dikke massa. Maar dit gebeurt niet als je het mixt met veel water. Dan kun je zonder probleem hele pakken maizena door de gootsteen spoelen, als je dat zou willen. Het wordt een ander verhaal als je twee delen maizena met een deel water bij elkaar doet. Dan vormt zich namelijk een bijzondere substantie die ‘oobleck’ wordt genoemd. Op zich is dat een vloeistof: als je een klodder boven je mengkom houdt, druipt het gewoon terug. Totdat je er druk op uitoefent, bijvoorbeeld door een klodder uit je kom te nemen en erop te…

Redelijk hard, blijkt uit eigen ervaring na een uurtje experimenteren. Een snelheid van twee meter per seconde lijkt de beste tijd om een Hemabord onaangetast op een houten tafel te laten staan. (Verder gebruikten we een Ikea-tafellaken en een rubberen mat om de borden op te vangen.) Iedereen heeft de truc met het tafellaken wel eens gezien. Een prachtig gedekte tafel wordt in één keer van het tafellaken ontdaan, en toch blijvenborden, glazen en bestek netjes staan. Wat je ziet, is een van de wetten van Newton. Een object verzet zich tegen beweging, ook wel traagheid of inertie genoemd. Als je het tafellaken maar snel en abrupt genoeg wegtrekt, is de weerstand tussen laken en borden te klein om ze beweging te geven. Voor wie het thuis wil proberen: gebruik…

Shampoo bevat stofjes die zich binden aan vet en water. Ze hechten zich aan de vuile talglaag van je hoofdhuid. Als je daarna de hele boel met water wegspoelt, houd je een schone scalp over. Maar daarmee ben je ook de talglaag kwijt die je hoofdhuid en haarschubben beschermt. Het gevolg? De schubben gaan meer openstaan, met dof, ruig, klittend en uitgedroogd haar als resultaat. Om die schade te herstellen, zitten er in conditioners hydraterende stofjes die vocht terugbrengen in de uitgedroogde haren. Bovendien is conditioner, door een lage pH-waarde, zuur. Hierdoor trekken de schubben vanzelf dicht. Ten derde bevatten conditioners ‘kationische surfactanten’: stofjes die door hun positieve lading zo sterk hechten aan de negatief geladen haren dat ze ook na het spoelen blijven zitten. Dit laagje drukt de haarschubben…

‘Nee’, zegt een medewerker van KNGF Geleide ‘Blindengeleidehonden leren hun honden. behoefte altijd in de goot te doen en zijn uitgezonderd van de regels voor normale honden.’ Een bezitter van een blindengeleidehond zal zijn viervoeter meestal eerst uitlaten voordat ze op een ‘geleidenuitje’ gaan. Mocht de geleidehond in functie toch hoge nood krijgen, dan trekt hij zijn bezitter zachtjes in de richting van de goot, om daar zijn boodschap te doen. ‘Onze honden leren bovendien om niet bij elke boom hun achterpoot op te tillen en een plasje te doen als ze aan het werk zijn.’ De honden laten zich niet snel afleiden. Het tuig aan betekent: werk aan de winkel.…

Een poes een doos geven is kat in het bakkie. Ze zijn dol op kartonnen omhulsels, evenals schoenen, vissenkommen en andere holletjes. En dat is logisch als je naar de biologie van veel katachtigen kijkt, legt gedragsbioloog Claudia Vinke van de Universiteit Utrecht uit. ‘Als een wilde kat wordt geconfronteerd met een ‘omgevingsstressor’, dan is de eerste keuze zich-zelf terugtrekken in een hol of veilig hoog in een boom kruipen.’ Voor huistijgers is een doos zo’n verstopplek. Bij twee onderzoeken met asielkatten ontdekte de bioloog dat de dieren de dozen van tevoren lijken uit te proberen. En dat een doos om in te schuilen hun stresslevels deed afnemen. ‘Mogelijk geeft een doos ze een gevoel van veiligheid.’…

Auto’s hebben wel voorruitverwarming. Die werkt alleen niet met verwarmingsdraden zoals die in de achterruit zitten, maar met hete lucht. Dat heeft ermee te maken dat de motor meestal vóór in de auto zit. En die produceert natuurlijk warmte. Via een warmtewisselaar achter het dashboard wordt die doorgegeven aan de luchtkanalen rond de bestuurdersplaats. Gratis, want de warme lucht is een bijproduct van de aandrijving. Is je voorruit beslagen, dan kun je de luchtstraal op de ruit richten. De achterruit kun je op deze manier niet of moeilijk bereiken: de afstand is te groot. Vandaar dus de elektrische verwarmingselementen in de achter ruit. Die kosten wel extra energie. Omdat de motor harder moet werken voor de productie van de elektriciteit, gaat het verbruik van een auto die de achterruitverwarming aan…

Na vier dagen, zes uur en 45 minuten konden Neil Armstrong en Buzz Aldrin in 1969 dan eindelijk hun benen strekken. Hun ruimteschip Apollo 11 had de plaats van bestemming bereikt: de maan. Ruim vijftig jaar later, in 2023, deed de Indiase maanmissie Chandrayaan-3 over dezelfde reis veertig dagen. Raar, zou je zeggen, met alle technologische vooruitgang die in een halve eeuw is geboekt. Maar met techniek heeft het niets te maken, zegt astrofysicus Marc Klein Wolt van de Radboud Universiteit. ‘Als je rechtstreeks naar de maan vliegt, ben je daar zo’n drie dagen mee bezig. Alleen is dat qua brandstof niet de zuinigste weg. Je kunt namelijk ook gebruikmaken van de ‘gravitationele aantrekkingskracht’ tussen de aarde en de maan. Daarmee kun je je als een katapult vanuit het zwaartekrachtveld…

De blokken hout die je in een vuurkorf werpt, veranderen in twee stappen tot as. Eerst verkoolt de boel in een gezellig haardvuur met dansende gele vlammen, en vervolgens verbranden de zwartgeblakerde restanten tot as. Bij brandende lucifers vindt alleen de eerste fase plaats, verklaart emeritus hoogleraar verbran-dingsprocessen Howard Levinsky van de Rijksuniversiteit Groningen. Lucifers zijn namelijk in een vlamvertrager gedoopt, precies om een volledige verbranding te voorkomen. ‘Een gloeiend stukje hout dat in een brandbare omgeving rondslingert, betekent potentieel brandgevaar. Een behandeling met ammoniumfosfaat als vlamvertrager beperkt dat gevaar.’…

Daarvoor moet je natuurlijk om te beginnen weten hoeveel speeksel je produceert. En dat heb je vast nooit onderzocht. Opmerkelijk genoeg deden Japanse wetenschappers van de University of Hokkaido dat wel. Althans, zij bekeken in 1995 de speekselproductie van vijfjarige kinderen. De conclusie? Die maken dagelijks een halve liter spuug aan. Aangezien onbekend is of dat voor volwassenen anders is (die produceren ook niet per se meer of minder poep), gaan we voor het gemak uit van deze 500 milliliter. Het zou je daarmee een jaar kosten om de gemiddelde badkuip vol te kwijlen. Een zwembad is nog een tikkeltje groter. Ga je uit van een olympisch formaat van 25 bij 50 meter en twee meter diep, dan valt er 2500 kubieke meter te vullen. Dat betekent dat je 13.690…

Medicijnen die in Nederland alleen op recept zijn te verkrijgen, zijn over de grens vaak goedkoper. Je hoeft er namelijk geen receptkosten bij te betalen. Toch behoren de Nederlandse medicijnprijzen tot de laagste van Europa. Alleen onze noorderburen, Zweden en Denemarken, zijn nog goedkoper. Vooral geneesmiddelen waarvan het patent is verlopen, zoals cholesterolverlagers en maagzuurremmers, zijn spotgoedkoop. En de patentvrije anticonceptiepil heb je al voor de weggeefprijs van acht cent per tablet, terwijl je in Duitsland vier keer zo veel betaalt. Is dat te danken aan onze keiharde Hollandse onderhandelingstactieken? Zeker niet, want enkele jaren geleden betaalden we nog gemiddeld twintig procent meer dan in de landen om ons heen. Dat veranderde met de Wet Geneesmiddelenprijzen uit 2022. Deze wet bepaalt de maximumprijs voor een medicijn. Een fabrikant mag nooit…

Dat vertelt Sander de Hosson in zijn boek Leven toevoegen aan de dagen. De longarts in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen ziet regelmatig mensen doodgaan. Een eerste symptoom is niet meer eten en drinken. Het lichaam heeft dat namelijk niet meer nodig nu het bezig is alles af te sluiten. Verder holt de pompfunctie van het hart achteruit. Met als gevolg circulatievlekken, ook wel ‘lijkvlekken’ genoemd:de huid wordt vaal en er ontstaan wit-rode plekken. Daarbij valt het gezicht in, waardoor neus en kin er spits gaan uitzien. Een holle, wazige blik hoort er ook bij, evenals sufheid en verminderde aanspreekbaarheid. Want doordat het hart het bloed niet meer goed rondpompt, krijgen de organen te weinig zuurstof. Ze staken hun werk, zoals het afvoeren van afvalstoffen. Die opeenhoping van giffen ‘verdooft’ het…

Geef je hersenen maar de schuld van dat rare gevoel dat je hebt als je een stilstaande roltrap opstapt. Je brein vindt roltrappen namelijk stiekem hartstikke ingewikkeld. Om die reden bereidt het zich goed voor op de eerste stap op zo’n bewegend platform. Je leunt naar voren, loopt sneller en maakt meer gebruik van je beenspieren voor deze spannende taak, ontdekten neuropsychologen van Imperial College School of Medicine (VK) in 2003. Staat de roltrap stil? Dan heb jij dat wel door, maar komt die boodschap bij sommige hersendelen niet goed aan. Daardoor blijf je je onbewust voorbereiden op een bewegende trap. Het gevolg? Een kleine misstap, een verloren balans en een raar gevoel van kortsluiting. En zelfs nadat het je gelukt is een paar treden te nemen, blijft op een…

Ieder mens dat door het bos rent, moet constant uitkijken voor obstakels. Want voor je het weet, zit je met een verzwikte enkel. Waarom zie je dan zelden wilde dieren strompelen, terwijl zij zelfs dwars door dichtbegroeide bossen hollen? Zowel prooidieren als roofdieren moeten kunnen rennen om te overleven. Een prooidier dat gemakkelijk geblesseerd raakt of niet snel genoeg informatie kan verwerken om obstakels te ontwijken, valt al snel ten prooi. Terwijl een geblesseerd roofdier zijn prooi niet meer te pakken krijgt. Dat weet Frank van Langevelde. Hij is hoogleraar wildlife ecology and conservation aan Wageningen University & Research. ‘Natuurlijke selectie leidt tot individuen die goed over hobbelig terrein met allerlei obstakels kunnen rennen’, vertelt hij. ‘Het resultaat is vaak verbazingwekkend. Bijvoorbeeld als je ziet hoe een impala op de…

Voer voor filosofen, zou je zo zeggen. Toch moet je het antwoord op deze vraag zoeken in de taalkunde, in het bijzonder de semantiek, oftewel de betekenisleer. Een van de centrale thema’s van de semantiek is dat betekenis vaak afhangt van context. Neem het voorbeeld van witte wijn. Die is helemaal niet wit, maar gelig en doorzichtig. Toch noemen we het ‘wit’, om zo de drank te onderscheiden van rode wijn. ‘Wit’ is dus afhankelijk van de context ‘wijn’ voor een preciezebetekenis. Nu het antwoord op de vraag. Stel dat je, om wat voor reden dan ook, je rijexamen niet wil halen. Dan slaag je door te zakken en je faalt door te slagen. De betekenis van falen en slagen hangt af van de context, namelijk jouw wens om te…

Ons geheugen voor gezichten is veel beter dan dat ‘Ovoor namen’, zegt Victor Lamme, hoogleraar cognitieve neurowetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Dat komt doordat het herkennen van gezichten en gezichts-uitdrukkingen al miljoenen jaren van levensbelang is voor sociale primaten. Terwijl taal, en zeker zoiets arbitrairs als een naam, veel minder belangrijk is.’ Evolutionair gezien heb je er meer aan een gezicht te zien bij een naam, dan een naam bij een gezicht te krijgen. Dat belang van gezichten herkennen bleek ook in een studie uit 2016 van onder meer de Monash University (Australië). Daaruit kwam naar voren dat we zelfs meer gezichten onthouden dan ‘nodig is’. Proefpersonen moesten zich richten op een gezicht in een massa. Toen ze daarna de gezichten van omstanders te zien kregen, herkenden ze er…

Het duurt duizend jaar voordat een plastic tas is afgebroken: het is een stelling die je nogal eens tegenkomt. Maar zo eenduidig kun je helemaal niet zijn, concludeerden wetenschappers van de University of California (VS) in 2020. De afbraaksnelheid hangt namelijk helemaal af van waar het materiaal ligt, zweeft of drijft. Bevindt een plastic tasje zich pal in de zon? Dan breekt het anders af dan wanneer het begravenligt. Van die verschillende afbreekprocessen kunnen wetenschappers wel berekeningen maken. Ze stellen de stof bloot aan een type omgeving en meten hoe snel die afbreekt. Die uitkomsten gebruiken ze vervolgens in formules die voorspellen hoelang het duurt voordat het materiaal helemaal is verdwenen. Vandaar die aantallen van duizend jaar die rondzoemen. Maar, zo waarschuwen de eerdergenoemde onderzoekers, de schattingen lopen erg uiteen…

Bij een toetje denk je als eerste aan taart en ijs. Toch is kaas volgens culinair historicus Lizet Kruyff al sinds ongeveer 1800 een laatste gang van een diner. ‘Nadat het Franse hof ermee begon, raakte het in de mode om na het zoete dessert nog iets hartigs te serveren’, vertelt ze. ‘Ook in de rest van Europa en de VS. Je liet ermee zien dat je wist hoe het hoorde én de beschikking had over goede, verse kazen. Dat was in die tijd nog niet makkelijk, want kaas moest van het platteland naar de stad komen. Bovendienbood het de heren de mogelijkheid lekker aan tafel te blijven hangen met een glaasje oude port erbij, terwijl de dames zich terugtrokken in een andere ruimte voor koffie en likeur.’ Dat de…

Dat kan zeker, zegt Jaco van Wezel, meteoroloog van Weeronline.nl. ‘Maar het hangt volledig af van de duur van de langdurige bui en de heftigheid van de korte bui of ze dezelfde hoeveelheid neerslag produceren. Een korte heftige bui heeft wel meer impact omdat er sneller wateroverlast ontstaat. De riolering kan al die neerslag soms niet verwerken en ook het afwateringssysteem van sloten en beken kan het in extreme gevallen niet bolwerken.’ Maar hoe zit het dan met die overstroomde rivieren van eind 2023 en begin 2024? ‘Dat speelt pas na een langdurige periode van regen.’ Door het overtollige water in combinatie met smeltwater uit de Alpen raken rivieren dan overvol en treden buiten hun oevers. Dan is het in sommige delen van het land tijd voor de zandzakken.…

De gewoonte om iemand iets goeds te wensen na het niesen is al heel oud. In de zesde eeuw raasde de pest door Europa. Mensen wisten niet precies hoe je die ziekte kreeg en probeerden door te bidden de epidemie in te dammen. Priesters liepen al psalmen zingend door de straten. Als iemand nieste, werd hij direct gezegend. Men dacht namelijk dat de nies de ziel was die probeerde te ontsnappen, zodat de pest weer eenslachtoffer had. In Nederland is in de loop der tijden het zegenen overgegaan in ‘gezondheid’, maar in Engelstalige landen zeggen ze nog steeds bless you na een nies. Hoesten, dat veel minder krachtig en redelijk controleerbaar is, heeft nooit de associatie met ontsnappende zielen gehad. Daarom moet de hoest het stellen zonder zegening.…

Onze kaken hebben er in elk geval genoeg kracht voor. Er verschijnen zo nu en dan nieuwsberichten over ruzies waarbij iemand de vinger van een ander heeft afgebeten. Maar je eigen vinger? Dat is andere koek, want dat doet pijn. Hoeveel pijn? Dat hangt af van de omstandigheden. Als je veilig thuis op de bank zit, zul je al moeite hebben om door de huid van je vinger heen te komen. Laat staan door het botje. ‘Maar een extreme situatie kan onze pijn doen verminderen en die zelfs helemaal uitschakelen’, zegt pijnonderzoeker Marijtje Jongsma van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Dat heet ‘stress-analgesie’, en het gebeurt onder meer bij sporters die in een belangrijk toernooi ongemerkt een blessure oplopen. Pijn leidt bovendien tot een ‘verhoogde activatie in het endogene opioïdensysteem’.…

Omdat slippers onze optimale wandeltechniek saboteren. Idealiter is je tred ritmisch en zwaaiend. Bij het afzetten benut je je elastische achillespezen, zodat je de energie van eerdere stappen kunt gebruiken voor de volgende stap. Maar dat werkt alleen als je snel genoeg loopt. Experimenten laten zien dat een cadans van honderd tot 130 passen per minuut en een looptempo van zestig tot honderd meter per minuut het efficiëntst is. Dat lukt prima op blote pootjes of op wandelschoenen, maar niet op slippers. Die zitten zo los dat je wordt gedwongen voorzichtiger te lopen. Je maakt kleinere passen, zwaait niet goed, spant andere voetspiertjes aan en maakt slecht gebruik van de achillespezen. Je gaat slenteren, waardoor je vaker door je onderrug zakt. Dan worden de buik-en bilspieren niet goed geactiveerd en…

Ooit gehoord van OSM, oftewel OpenStreetMap? Dat is zeg maar de Wikipedia onder de kaartenmakers. Duizenden vrijwilligers uit alle windstreken houden deze wereldwijde stratenkaart voortdurend up-to-date. Surf maar eens naar openstreetmap.org, dan zul je zien dat zelfs de verlaten schuttingsteeg achter je huis netjes staat aangegeven. OSM is inmiddels uitgegroeid tot betrouwbare mondiale standaard, waardoor commerciële kaartbedrijven hun updates steeds vaker een op een overnemen. ‘Maar wij hebbenook nog een afdeling map sourcing’, vertelt Ivo Bökkerink. Hij is woordvoerder van navigatie-, kaarten-en verkeersinformatiebedrijf TomTom. ‘Daar worden overheidsdatabases gescand op nieuwe straatnamen. Daarnaast krijgen we miljoenen datapunten binnen van gps-sondes, satellietbeelden en rondrijdende ‘mobile mapping-wagens’.’ Algoritmes verwerken al deze data in nieuwe kaarten. Zo kan het dat TomTom, Garmin, Strava, Google en Apple ook de weg weten in splinternieuwe wijken.…

Het simpele antwoord op deze vraag is dat er geen balletten zijn geschreven waarin mannen op hun tenen moeten dansen. Het klassieke ballet zoals we dat vandaag kennen, ontstond voor een groot deel in de negentiende eeuw. In die tijd werd de ideale vrouw gezien als een lichtvoetig, engelachtig wezen. Choreografen werden door dit beeld geïnspireerd en schreven dansen die vrouwen een bijna onnatuurlijke lichtheid gaven. Door vrouwen op hun tenen te laten dansen, wekt een choreograaf de indruk dat ze zweven boven de dansvloer. Bij mannen is dat niet nodig. Zij spelen vaak meer ‘platvloerse’ rollen als prins of soldaat. Daar hoort een aardse dans bij met de nadruk op het bovenlichaam. Mannen zijn overigens wel degelijk in staat om op spitzen te dansen. Er zijn mannelijke dansers geweest…

Je hebt vast weleens zo’n steek in je ribben gevoeld als je plots hard moest niezen of hoesten. Dat zijn de tussenribspieren die verkrampen. Maar jezelf echt een gebroken rib hoesten? Het zal niet snel gebeuren, maar het kan wel. Vooral oudere vrouwen met een chronische hoest zijn gevoelig voor brekende ribben, liet een studie van de Mayo Clinic (VS) in 2005 zien. De kwetsbaarste rib bij een hoestbui is de middelste: rib nummer zes. Dat komt doordat dit deel van de borstkas het meest buigttijdens het hoesten. Opvallend genoeg waren het niet allemaal breekbare dametjes met botontkalking die dit overkwam. In dertig procent van de gevallen was de dichtheid van hun bot normaal. Dus ook als je braaf voldoende calcium binnenkrijgt, ben je niet helemaal beschermd tegen een botbrekende…

Je wordt dik. Dat is de meest waarschijnlijke uitkomst, vertelt Floor Scheffers. Zij deed promotieonderzoek naar de relatie tussen vruchtensap-, fruit-en frisdrankconsumptie en chronische ziektes. Stel, je drinkt dagelijks niet anderhalve liter aan water, thee en koffie, maar een familiefles cola. Dan krijg je daarmee 159 gram suiker extra binnen, zo’n 32 suikerklontjes. En de ruim zeshonderd kilocalorieën uit die sloot suikerwater krijg je nauwelijks gecompenseerd door minder te gaan eten. ‘Als je die extra calorieën zou eten, geeft je dat ook een voller gevoel. Eten zorgt namelijk sneller voor een verzadigd gevoel dan drinken.’ Nu verdwijnen de overtollige calorieën in vetreserves. En dat is extra ongezond, want de kans op bijvoorbeeld diabetes en harten vaatziekten stijgt daardoor fors. Daarnaast lijden je tanden flink onder een frisdrankdieet. Er is ook…

Een trend onder boekenliefhebbers is ‘abibliofobie’: de angst om geen ongelezen boeken meer in de kast te hebben. Fobie-expert en psycholoog Maartje Kroese kan zich dat gevoel wel voorstellen, maar verwacht niet dat het snel een belemmerende angst zal worden. Het is namelijk goed te voorkomen door nieuwe boeken te kopen. Aan de andere kant: ‘Er is sprake van een fobie als de angst die je voelt groter is dan de verwachting van werkelijk gevaar én het je belemmert in je dagelijks leven’, zegt Kroese. ‘Wat dat betreft kun je dus eigenlijk overal wel een fobie voor ontwikkelen. Ook voor boeken, lezen of zelfs leren.’ Zo’n angst kan te maken hebben met iets wat dieper ligt, zoals faalangst. ‘Het is daarom belangrijk na te gaan wat de vrees precies is.’…

Allereerst een misverstand uit de weg ruimen: katten beschouwen muizen helemaal niet als een lekkernij. Ze hebben veel liever een mals stukje kipfilet dan een sparerib van een spitsmuis. Een muis vinden ze leuk om mee te spelen en om op te jagen. Dat is nu eenmaal hun instinct. Maar de daadwerkelijke reden dat er kattenvoer met zalm, rund en kip bestaat, en niet met muis, is dat het wordt gemaakt van de productierestanten van mensenvoedsel. En mensen eten, misschien een enkele uitzondering daargelaten, geen muis.…

Antarctica is van niemand, maar er zijn wel bewoners. Wetenschappers doen onderzoek in stations die onder een nationaliteit vallen, vertelt Fred Soons, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Utrecht. Met name Groot-Brittannië, de VS, Chili en Argentinië hebben grote stations, maar ook Nederland is aanwezig. In principe geldt het recht van de nationaliteit van het onderzoekstation waar het misdrijf wordt gepleegd. Volgens Soons worden de meeste misdaden, denk aan diefstal of uit de hand gelopen ruzies, op die manier opgelost. Naast wetenschappers kunnen toeristen de wet overtreden. De schepen die Antarctica aandoen blijven volgens Soons meestal op zee, maar somsgaan toeristen aan land. Als ze dan bijvoorbeeld een pinguïn doden, dan geldt voor de berechting het recht van de vlag waaronder het schip vaart. Mocht er op de Zuidpool een…

Ja, dat kan. Per jaar is een op de honderdduizend mannen de klos. Dat breken kan alleen tijdens een erectie. Dat zit zo: in de penis bevinden zich drie cilindrische holtes. Die zijn gemaakt van sponsachtig materiaal en bedekt met een vliesje. Bij seksuele opwinding vullen de twee grootste holtes, de corpora cavernosa, zich met bloed. Wie een penis in stijve toestand knakt, tijdens een acrobatisch standje of door onjuiste penetratie, loopt kans een zwellichaam te breken. Soms is dat zelfs te horen. Het is hoe dan ook zeer pijnlijk en kan leiden tot een blauwe en opgezwollen penis. De eigenaar moet direct naar een dokter om blijvende schade te voorkomen: vaak moet de scheur in de wand van het zwellichaam worden gehecht.…

Over tweehonderd jaar weet niemand meer hoe het is om te reizen met een strippenkaart of te bellen met een vaste lijn. Daarom deden onder andere het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en de Stichting Beeldende Amateurkunst in 2000 een oproep. Ze vroegen Nederlanders om foto’s te maken van dingen die eigenlijk te gewoon zijn om vast te leggen. Die foto’s zijn gescand en opgeslagen in rijksarchieven en het Meertens Instituut. Daar is ook een archief met dozen vol brieven van Nederlanders, allemaal geschreven op vrijdag 15 mei 1998, met daarin opgetekend wat mensen voelden, dachten en deden die dag. Het idee is om met zulke foto’s en brieven mensen in de toekomst een idee te geven van hoe het er in onze tijd aan toe ging.…

Een witte lippenstift die op je huid verandert in een prachtig roze. Of een foundation die zich automatisch aanpast aan jouw teint. Het klinkt als magie, maar kleurveranderende make-up is gewoon chemie. Want hoe innovatief je blush of oogschaduw ook moge zijn, je huidskleur aflezen kan make-up nog niet. Wat er wel gebeurt? In de make-up zitten kleurstoffen die reageren op hoe zuur je huid is. Neem een lipstick. Die bevat kleurstoffen die in principe kleurloos zijn. Totdat ze in aanraking komen met lippen. Want die hebben een hogere pH-waarde dan de lippenstift. De hogere zuurgraad ontketent een chemische reactie die ervoor zorgt dat de kleurstoffen opeens hun kleur laten zien. En omdat de zuurgraad per persoon verschilt, onder meer door hormonale schommelingen en lichamelijke activiteit, oogt het alsof de…

Meestal verzamelt de schoonmaakcrew of beveiliging alle cadeautjes en geeft die aan het management van de artiest. Dan zijn er vier mogelijke scenario’s. 1. De artiest neemt de boel mee naar huis. Dat komt bij popsterren vrij zelden voor omdat zij nou eenmaal worden overladen met geschenken. Maar soms zien ze een brief of knuffel waar ze toch iets bij voelen. 2. De crew kijkt of ze nog een leuk boeket of knusse knuffel zien voor thuis of voor bekenden. 3. De spulletjes worden bewaard door het etablissement waar de artiest zijn opwachting maakte. Après-skibars of bruine cafés willen hun kleedkamers nog weleens decoreren met rondgeworpen lingerie, vertelt David Heutink van Artiestenstal. 4. Het spul eindigt op de plek waar ook eens een grote doos ongeopende fanmail voor Taylor Swift…

Of een dierenclimax lijkt op een menselijke, is lastig te achterhalen. Een dier kan daar nou eenmaal moeilijk over vertellen. Maar makaken bijvoorbeeld lijken orgasmes te hebben, zagen onderzoekers in de jaren 80 van de vorige eeuw. De apen hadden niet alleen een verhoogde hartslag, maar de vrouwtjes hadden vaginale spasmes, terwijl de mannetjes een bepaald gezicht trokken: een ‘climax face’. In 1998 bestudeerden biologen aan de Università degli Studi di Roma Tor Vergata (Italië) een groep makaken tijdens 240 gevallen van heteroseks. Ze zagen bij 33 procent van de vrouwtjes ook iets wat leek op een ‘vrouwelijke orgastische reactie’. Ze slaakten een kreet of draaiden hun hoofd naar hun partner achter zich. Orgastische reacties komen niet alleen bij apen voor. Tim Birkhead van de University of Sheffield (VK) bestudeerde…

Bij dieren kunnen net als bij mensen allerlei dwangmatige angsten ontstaan. Er zijn dus dieren met sociale fobieën, posttraumatische stress en andere angsten. Net als bij mensen zijn deze angsten in de meeste gevallen aangeleerd. Welke angst een dier heeft, ligt aan een aantal factoren. Een hond die altijd is geslagen door een man met een zonnebril, zal bang zijn voor mannen met donkere brillen. Ook zijn erhonden bekend met angst voor harde geluiden, voor mensen, voor geuren, voor licht, voor wind en voor andere honden. Dat zijn angsten die voortkomen uit ervaringen. De wetenschappelijke literatuur vermeldt niets over vogels met hoogtevrees. Dit komt vooral doordat deze bezigheden voor vogels zo gewoon zijn, dat ze er geen angst voor kunnen aanleren. Het zou zoiets zijn als angst om te lopen…

Elk voertuig in Nederland loopt het risico te worden gepakt bij een snelheidscontrole. Dus ook bussen. Digitale camera’s kunnen tegenwoordig zo worden ingesteld dat langere voertuigen anders worden gemeten dan kortere, omdat er soms een afwijkende maximumsnelheid geldt. De camera maakt dan automatisch alleen een foto van een personenauto die harder gaat dan 100 kilometer per uur, en van een bus die harder gaat dan 80. Wie er moet betalen als lijn 45 van Appelscha naar Groningen te hard rijdt? Een woordvoerder van busbedrijf Arriva vertelt dat snelheids-overtredingen tot acht kilometer voor rekening van het busbedrijf komen. Zo is dat geregeld in de CAO voor streeken stadsvervoer. ‘Boven die acht kilometer komen overtredingen voor rekening van de chauffeur.…

Elke dag een portie groente en fruit, zo luidt het advies. Maar hoeveel spruitjes, bieten, perziken en appels hebben we daarvoor nodig? Het gewicht van zo’n portie is voor zowel groente als fruit vastgesteld op ongeveer tweehonderd gram. De wereld heeft zo’n acht miljard inwoners. Dat betekent dat er dagelijks 8.000.000.000 x twee ons groente nodig is en net zoveel fruit. Van elke soort dus zestien miljard ons, wat omgerekend 1.600.000 ton per dag is. Op jaarbasis wil dat zeggen 584.000.000 ton fruit en net zoveel groente. Daar moeten behoorlijk wat aubergines, courgettes, ananassenen kiwi’s voor groeien, zou je zeggen. En toch blijkt dat geen enkel probleem. Want volgens de FAO, de Food and Agriculture Organization van de Verenigde Naties, bedroeg de wereldwijde productie van fruit in 2021 910 miljoen…

Je kunt echt heel veel van ‘J jezelf missen, te beginnen met je handen, armen, voeten, benen en billen’, vertelt anatoom Geert Schenk van het Amsterdam UMC. Er blijft dan een romp met een hoofd over. Ook daar kun je nog flink aan hakken. ‘Je tanden, tong, oren, ogen, haren, lippen en neus kun je probleemloos missen, net als vetweefsel en geslachtsorganen. Onder medische supervisie, hè?’ Wat is dan wél essentieel, vraag je je af. ‘Niet veel. Zeker als je voedingstoffen direct je bloedbaan in laat pompen. Dan heb je genoeg aan één long, een halve nier, een intacte bloedsomloop, een hart en een deel van je lever.’ En hersenen natuurlijk, om alles te reguleren. ‘Zeker, al kunnen die best een onsje minder. Mensen die na een ongeluk of operatie…

Was het maar waar! Door de jaren heen blijken rekenmachines soms erg onbetrouwbaar. Microsoft verkocht zestig miljoen exemplaren van Windows 3.1, met daarin een rekenmachine die als antwoord op de berekening 2 – 2,01 het antwoord nul gaf in plaats van–0,01. Casio blunderde door een rekenmachine op de markt te brengen die 3x3x3 oploste als 81. Extra pijnlijk: deze rekenmachine was door de Amerikaanse staat Florida net grootschalig ingekocht voor scholieren. Een ander probleem: veel rekenmachines ronden ten onrechte af. De berekening 3600 x 4,333333333 heeft als antwoord 15.599,99. Maar de Google onlinecalculator en een Texas Instruments TI30 geven beide 15.600 aan. Vooral in meer complexe berekeningen zorgt dat voor grote fouten in antwoorden.…

Ian’s Shoelace Site, een website van veterfanaticus Ian Fieggen, vermeldt dat er wel 62 manieren zijn om je veters te strikken. Maar als je die van twee lussen om elkaar heen bedoelt, is het antwoord waarschijnlijk: eenvoud. Die manier van strikken is nu eenmaal het simpelst. Toch duikt bewijs voor veelvuldig gebruik van deze typische veterstrik pas vanaf eind zeventiende eeuw op. Dan zie je op prenten en schilderijen hoe niet alleen schoenen, maar ook linten en koorden van broeken en jasjes een platte knoop en twee lussen krijgen. Tegenwoordig leren we deze soort veterstrik op school. Dat maakt het logisch dat we het zo blijven doen. Uit een belrondje langs…

Nee, normaal gesproken kan dat niet, zegt Ralph Meulenbroeks. Hij is universitair hoofddocent wetenschapsonder-wijs aan de Universiteit Utrecht. ‘Warmtegeleiding vindt plaats van het kokende water naar het koudere ding dat erin ligt. Het water wordt niet warmer dan honderd graden, en wat erin ligt dus ook niet.’ Maar natuurkundigen houden van experimenten, dus stel nou dat de toenemende temperatuur van het water een exotherme reactie, dat wil zeggen een reactie waarbij energie vrijkomt, triggert binnenin wat in het pannetje ligt? Met die extra vrijgekomen warmte kan de temperatuur theoretisch gezienwél boven de honderd graden uitkomen. ‘Alleen niet lang, want het geeft de warmte af aan het ‘koelere’ water.’ En wat als we, in het kader van het experiment, de druk opvoeren tot boven de normale luchtdruk van 1 bar? Dan…

Waarschijnlijk is het antwoord nee. Hoogleraar geschiedenis Luc de Vos van de Koninklijke Militaire School in Brussel kan in elk geval geen land bedenken dat geen oorlog heeft gekend. ‘Zelfs in de primitiefste samenlevingen is er strijd gevoerd.’ En die kleine landjes zoals Monaco, Liechtenstein en Andorra dan? Ja, zelfs die zijn weleens betrokken geweest bij een oorlog. Als je ver genoeg teruggaat in de tijd, ontdek je altijd wel een periode waarin een land in een oorlog verwikkeld is geweest. Al was het alleen maar als een bondgenoot van een grotere natie. Natuurlijk zou je kunnen volhoudendat staten die kortgeleden zijn ontstaan nooit oorlog hebben gevoerd. ‘Maar die landen hebben oorlog geërfd’, zegt De Vos. Een stuk grond kan in zo’n geval wel een nieuwe naam krijgen, het volk…