Inhoudsopgave van Editie 7 - 2024 - Quest

Astronaut André Kuipers is Quests speciale gids in het heelal. Vragen over ruimtevaart, heelal of duurzaamheid? Mail ze naar online@quest.nl. André Kuipers beantwoordt in deze rubriek de origineelste inzendingen. Een van de grootste gevaren in de ruimte is straling. Zo nu en dan zag ik een lichtflits, terwijl ik mijn ogen dicht had. Op dat moment werd mijn netvlies geraakt door een kosmisch deeltje. Die straling kan je ooglens vertroebelen, staar veroorzaken en geeft een grotere kans op kanker. In de ruimte droeg ik daarom een dosimeter, net als mensen die werken op de afdeling radiologie in het ziekenhuis of in een kerncentrale. Het apparaatje meet hoeveel straling je lichaam opvangt. Wordt dat te veel? Dan mag je niet meer naar de ruimte. Ruimterecord: ruim 1100 dagen Oleg Kononenko kon…

Omdat bijna niemand daarop zit te wachten. Motorrijders niet, de politie niet en de politiek dus ook niet. ‘Motorrijders hechten sterk aan drie kernwaarden: vrijheid, onafhankelijkheid en eigen verantwoordelijkheid’, zegt Hugo Pinksterboer, leider van de MAG (Motorrijdersactiegroep). ‘Wij verzetten ons daarom tegen overbodige regels die botsen met deze kernwaarden.’ Daarbij komt dat een verplichting de toch al onderbezette politie opzadelt met een lastige handhaaftaak. ‘Je hebt tegenwoordig veel lichtgewicht motorkleding met slijtvaste vezels’, vervolgt Pinksterboer. ‘Dat ziet er heel casual uit. Hoe gaat de politie dat controleren? Moet ik mijn broek uittrekken zodat ze die in een lab kunnen bestuderen?’ Voorlopig mag je als motorrijder dus halfnaakt over de snelwegen razen, als je dat wilt. ‘Maar voor de duidelijkheid: als je dat doet ben je echt wel gestoord.’ Als je…

Met AI-tools als Udio heb je geen talent meer nodig om muziek te maken. Een werkende internetverbinding is al genoeg. Je voert een simpele opdracht in, geeft aan welk genre je wilt hebben, klikt op Create en voilà, na een minuut of twee heb je een kant-en-klaar nummer. Apps die met AI muziek maken bestaan al langer, maar de nummers die Udio je voorschotelt, klinken wel heel erg als bestaande artiesten. Hoe doet Udio dat, en waarom zijn muzikanten er zo boos over? Quest zocht het uit. En omdat we het niet konden laten, maakten we zelf ook een liedje. Een rap over Quest Het gebruik van het programma is heel eenvoudig. Je hoeft alleen maar een korte opdracht in te voeren: een prompt. Onze bestelling? ‘A song in Dutch…

Een ijstijd is niet handig. Om warm te blijven moet je vuurtjes stoken, en daarvoor heb je droog hout en gras nodig. Laat dat nu in ijstijden behoorlijk schaars zijn. Hoe hebben onze voorouders die barre tijd kunnen overleven? Welke brandstof gebruikten zij? Archeologen zijn in de Theopetragrot in Griekenland iets dichter bij het antwoord gekomen. Ze vonden in de grot as van organisch materiaal van 13.000 tot 16.000 jaar geleden. Na laboratoriumonderzoek bleek het een samenstelling van turf en poep te zijn, dat in brand had gestaan. Vermoed wordt dat uitwerpselen werden opgespaard en gedroogd en in moeilijke tijden tevoorschijn werden gehaald. KORT DOOR DE BOCHT De drollen zijn waarschijnlijk niet van mensen maar van dieren. Ook nu nog wordt poep gebruikt om vuur te maken: in delen van…

Hoeveel feestjes kun je in een jaar vieren? Dat is geen vraag voor onze rubriek Vraag & Antwoord, maar de keiharde realiteit: deze Quest is alweer een mijlpaal, het is de 250ste editie van jouw favoriete blad. Twintig jaar, 250 nummers, oneindig veel weetjes. En we zijn nog lang niet klaar. Dat ga je merken ook. Ik zou bijna zeggen: ‘Quest komt naar je toe deze zomer’. We zijn met veel leuke dingen bezig. Zo luister je de beste artikelen uit ons archief nu als podcast (Quest leest voor in je favoriete podcastapp). Op quest.nl/puzzels kunnen puzzelfans elke dag terecht voor nieuwe puzzels (van sudoku’s tot filippines, en van Zweedse raadsels tot woordkrakers). Verder zie je ons de komende maanden op allerlei evenementen, waaronder de Nacht van de Ruimte in…

Een klein hartvormig flubbertje drijft in een petrischaaltje. ‘Dat is een organoïde, een klein klompje gekweekte cellen’, zegt bioloog Delilah Hendriks. ‘Deze organoïde is van hersenweefsel.’ Ze staat in het lab van het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie in Utrecht. ‘We hebben ook organoïden van de lever, die zijn een stuk kleiner.’ Een ander petrischaaltje met minuscule doorzichtige spikkels komt voorbij. Pas onder de microscoop vallen bobbelige balletjes op in de spikkels: zo klein dus. Wat organoïden precies zijn? Piepkleine, gekweekte delen van een orgaan, zegt Hendriks. Ze bestaan nog niet zo lang, maar zijn vol beloftes voor de medische wetenschap. Wat gaan deze orgaanklompjes mogelijk maken? Hoe kunnen ze de medische zorg verbeteren? En heeft het ziekenhuis straks ook organoïden specifiek voor jouw lichaam? De eerste stap Het klinkt…

Deel 3: maritieme archeologie Martijn Manders Bijzonder hoogleraar onderwaterarcheologie en maritiem erfgoedbeheer Martijn Manders is een boegbeeld van de maritieme archeologie. Naast zijn aanstelling bij de Universiteit Leiden houdt hij zich bezig met onderwatererfgoed in (inter)nationale context voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Waarom draag je Rik Lettany voor als het wetenschappelijke talent van de toekomst? ‘Eigenlijk is het heel simpel: Rik neemt letterlijk het stokje van mij over. Hij promoveert op het scheepswrak waar ik ooit zelf mee begonnen ben. Maar daar kijkt hij nu naar met een totaal andere blik en met de allernieuwste technieken.’ Rik Lettany Na zijn studie archeologie aan de Vrije Universiteit Brussel begon Rik Lettany met zijn promotieonderzoek naar het gezonken zestiende-eeuwse schip Scheurrak SO1 in de Waddenzee. Daarbij maakte hij als…

Heb jij thuis ook een eindeloze discussie met je partner of huisgenoot, en wil je weten wie gelijk heeft? Laat het ons weten via redactie@quest.nl Rijst laten soppen voordat je het in een pan water kookt? Dat klinkt als dubbel werk. In het kookwater worden de rijstkorrels ook schoon. Toch is dat juist de reden waarom je hem misschien wel wilt wassen, zegt Tara Eikenaar van het Voedingscentrum. Op rijst zit overtollig zetmeel. Dat is daar gekomen tijdens het proces waarbij de schil van de korrels gehaald werd. Bij sommige maaltijden, zoals kip pilav, schrijven koks voor dat je dat zetmeel verwijdert. Want dan krijg je zachte, losse korrels. Bij andere gerechten, zoals risotto, paella en rijstpudding, zou je de rijst juist niet moeten wassen. Dat extra beetje zetmeel bindt…

Het scalpel dat ze als vaatchirurg had, ruilde Quest-redacteur Mare in voor een net zo scherpe pen. Nu praat ze je bij over medische ontwikkelingen en technologische hoogstandjes die ons gezond houden. Elke Quest in deze rubriek, en elke week op quest.nl Sinds ik voor Quest werk, krijg ik regelmatig de vraag: raken je vragen dan nooit op? Het allermooiste aan mijn vak, en de wetenschap in het algemeen, is dat ieder antwoord meer vragen oproept. En daarvoor hoef je niet eens het oneindige universum in te staren of af te dalen naar de dieptes van de zee. Houd het heel dicht bij jezelf en kijk bijvoorbeeld naar de bouwstenen van het leven: ons DNA. Dat bestaat voor 98 procent uit dark matter. Een spannende manier om te zeggen dat…

Nederland kent flink wat dialecten. Maar niet alleen mensen praten anders op verschillende plekken in een gebied. Uit onderzoek van de Massey University (Nieuw-Zeeland) blijkt dat ook dolfijnen in dialect communiceren. Wetenschappers bestudeerden twee groepen tuimelaars bij Nieuw-Zeeland: één groep leefde bij het Noordereiland, de andere bij het Zuidereiland. Met behulp van akoestische software konden de onderzoekers de fluitgeluiden analyseren. Wat bleek? De noordelijke dolfijnen floten kortere en lagere tonen dan de zuidelijke dolfijnen, die er bovendien complexere fluitpatronen op na hielden. De eigenschappen van het water, zoals diepte, maar ook verstoringen van de mens kunnen daar de oorzaak van zijn. En net zoals bij mensen nemen nieuwe soortgenoten deze accenten over.  …

Het is een van de meest gereproduceerde foto’s, dit kiekje van Lena Forsén, in 1972 gepubliceerd in Playboy. Dat zit zo: onderzoekers gebruiken standaardplaatjes om beeldverwerkingssoftware te testen. De foto met het Zweedse fotomodel wordt al ruim vijftig jaar het meest gebruikt. Gevolg: het plaatje komt in zeker 267.000 wetenschappelijke papers voor. Forsén zelf vindt dat het tijd is dat het plaatje met pensioen gaat, ook omdat een mooie vrouw als standaardbeeld zou benadrukken dat de wetenschap een mannenwereld is. En ze kreeg gehoor: ’s werelds grootste vereniging van computerwetenschappers, het Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE), heeft in een e-mail aan zijn leden laten weten dat de foto niet getuigt van inclusiviteit en dat het geen onderzoeken meer accepteert waarin de afbeelding wordt gebruikt. KORT DOOR DE BOCHT…

27 JUNI IN DE WINKEL MAATSCHAPPIJ Ideale vakantie Moet je vroeg of laat boeken? Lui of actief zijn? Wetenschappers ontdekten hoe je vakantie perfect verloopt. MENS & LICHAAM Altijd verdwaald Als je je zo slecht kunt oriënteren dat je zelfs in de supermarkt de weg kwijtraakt, is er echt wat aan de hand. Artsen schieten te hulp. WETENSCHAP Super ster Zonder gele knikker aan de hemel zou de zomer niet hetzelfde zijn, net als de rest van ons bestaan. Maar over de zon zijn ook minder verwachte feiten te delen. TECHNOLOGIE Zonnig vooruitzicht Vergeet zonnepanelen. Met kernfusie maak je die zonne-energie helemaal zelf. Hoe ver is de techniek van deze mini-zon op aarde? VERDER IN DE VOLGENDE QUEST De jacht naar milieubewust vlees kwam uit bij … wormen. Liggen die…

Meer Op quest.nl vind je elke dag nieuwe content, plus een groeiend aanbod artikelen uit het Quest-archief. Ruiten wassen Ooit stond in Quest dat ze ruiten gingen maken die zichzelf reinigen. Nu las ik in Quest 249 het antwoord op de vraag of je sop in het water moet doen om je ramen schoon te maken. Met zelfreinigende ruiten is die vraag overbodig. Wanneer zijn we bevrijd van dat emmertje, al dan niet met sop? Ans Knol Er zijn al zelfreinigende ramen, zeggen fabrikanten, met een coating die reageert met het uv-licht van de zon, waardoor (organisch) vuil zich niet aan het glas kan hechten. Een bui doet de rest en spoelt het vuil weg. Maar omdat de coating duur is (zo’n twintig procent van de kostprijs van het raam),…

■NATUUR Mooi gebaar Grote kans dat je automatisch een knikje of handgebaar maakt als je iemand voor wilt laten gaan in het verkeer. Sommige vogels doen iets soortgelijks. Onderzoekers van de University of Tokyo (Japan) observeerden acht Japanse koolmeeskoppels die jongen opvoedden in nestkasten. Daarbij viel iets op. Als zowel papa als mama koolmees met voedsel de nestkast naderde en neerstreek bij de opening, fladderde een van hen met de vleugels. Daarop ging de ander als eerste naar binnen. Dit gedrag kwam alleen voor als de vogels met z’n tweeën waren. Het gefladder stopte zodra de ander de nestkast inging. Vooral de vrouwtjeskoolmezen bleken galant: zij lieten vaker de partner voorgaan dan andersom. ■PSYCHOLOGIE Kan het wat röstiger? Bij het uitbeelden van de stereotype Italiaan mogen woeste handgebaren niet ontbreken.…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. In de veertiende eeuw hield de pest flink huis in Europa. Meer dan een derde van de bevolking stierf aan de Zwarte Dood. Sindsdien kende de wereld op gezette tijden pest-epidemieën en -pandemieën. En ook nu nog maakt de pest nog dodelijke slachtoffers, zegt Leo Visser, hoogleraar infectieziekten aan de Universiteit Leiden. ‘Niet meer hier in Europa, maar wel op Madagaskar en in de Verenigde Staten. Daar lopen mensen nog geregeld de pest op.’ Zijn die doden te voorkomen met een vaccin? Krijg de pest Net als het coronavirus is de pest een zoönose, vertelt Visser. ‘Een ziekte die gewoonlijk…

Historische drollen Deze mensen gingen nogal oenig de geschiedenis in door hun drollige beslissingen. Een pijnlijke bevalling voor een Viking rond het jaar 800 in York, Engeland. Door een dieet van brood en vlees legde hij een gigadrol van twintig centimeter lang en vijf centimeter breed. Au! De knoeperd bevatte ook nog honderden parasieteneitjes. Hij ligt nu in een museum als grootste gevonden menselijke drol. Een veel te grote groep edelen kwam in 1184 samen in een zaal van een Duits kasteel. Ze zakten door de vloer en vielen in de poep-opslag. Zestig mensen stierven, onder meer door verdrinking. De Deense astronoom Tycho Brahe hield in 1601 zijn plas op tijdens een banket in Praag. Naar het toilet gaan was not done. Hij stierf aan blaas- en nierproblemen. Op een…

Elke doorgewinterde achtbaanliefhebber móét naar het Japanse pretpark Fuji-Q Highland. Daar ging in 2001 ’s werelds snelste achtbaan open, de Do-Dodonpa. Dankzij een lanceermechanisme met luchtdruk bereikte het treinstelletje in 1,8 seconden een snelheid van 170 kilometer per uur. In 2017 kreeg Do-Dodonpa een upgrade: een looping van 49 meter hoog gaf thrillseekers nu 8 kilometer per uur extra. De G-krachten die inzittenden daarbij te verduren krijgen, zijn vergelijkbaar met wat een straaljagerpiloot voor zijn kiezen krijgt. Zin in? Helaas: de achtbaan is gesloten. Alleen al in het afgelopen jaar waren er negen meldingen van waaghalzen met botbreuken in de nek of borst. Of de baan ooit weer opengaat, is niet bekend.…

Een spijkermat die passerende virussen kapot prikt? Het klinkt merkwaardig, maar het werkt. Daar kwamen onderzoekers van RMIT University (Australië) achter. Zij maakten een siliconen plaat die erg glad lijkt, maar in werkelijkheid vol zit met minuscule stekels. Als virussen in contact komen met deze ‘nanospikes’ komen ze onder spanning te staan, waarna ze lekgeprikt kunnen worden. Om die spanning te veroorzaken, moet er precies 62 nanometer tussen de stekels zitten. De mat werd getest met het hPIV-3-virus. Met succes: 96 procent van de virusdeeltjes was zo beschadigd, dat ze niet meer konden infecteren. Volgens de onderzoekers zouden de spikes een uitkomst kunnen zijn om virale uitbraken te voorkomen op plekken als ziekenhuizen en laboratoria.…

Masochistisch meten Zonder thermometer kun je ook een redelijke inschatting maken, maar daarvoor moet je wel licht masochistisch zijn aangelegd. Je houdt je hand op de plek van het rooster en telt het aantal seconden tot aan de pijngrens. Dat is het moment waarop je je hand wegtrekt. Tellen doe je met 21-22-23-24 of met een secondewijzer. Boven een hete barbecue (230 tot 360 graden) duurt het 2 à 3 seconden totdat je de hitte niet langer verdraagt. Boven matig vuur (160 à 180 graden) is dat 6 à 8 seconden en bij lauw (100 tot 120 graden) 11 à 14 seconden. We beginnen met het vuur zelf. Dat ontstaat in een barbecue door de verbranding van houtskool of briketten. Je menu bepaalt de keuze. Houd je van malse…

TENTOONSTELLING Frankisch rijk Tussen 400 en 800 na Christus woonden Franken op de Utrechtse Heuvelrug. Een bloeddorstig volkje met een verrassend rijke cultuur, bleek toen hun grootste begraafplaats in Nederland werd ontdekt: 1100 graven van mannen, vrouwen en kinderen vol geschenken. De tentoonstelling Gouden vrouwen draait om de rol van de Frankische vrouwen in deze masculiene samenleving. Waar? Stadmuseum Rhenen Wanneer? t/m 7 december Info? stadsmuseumrhenen.nl SPEL Lok het leven In het bordspel Aqua lok je zoveel mogelijk dieren naar jouw koraalriffen. Je doet dit door strategisch tegels aan te leggen en verschillende leefgebieden te creëren. Na de kleintjes lok je ook grote zeedieren, die meer punten opleveren. Te spelen vanaf 8 jaar, in verschillende moeilijkheidsgraden. Spel? Aqua (Sidekick Games) Prijs? € 34,95 Info? tinyurl.com/AquaBordspel TENTOONSTELLING NederlandSpanje Ooit heerste Spanje…

NIEUW Ontdek het heelal Leer wat sterrenkunde is en hoe je zelf waarnemingen doet. Nederlandse topwetenschappers vertellen over recente inzichten. Zo word je (slapend) rijk Op basis van de psychologie van het brein. Ontmasker verleidingstactieken en herprogrammeer je innerlijke boekhouder. Leer Nederland lopend kennen 11 historische wandelingen door heel Nederland. 25 uur wandelplezier. Inclusief audiotour, GPX-route en PDF. (Nog) beter in bed Vergroot je kennis over opwinding, orgasmes, de orgasmekloof en sleur. Leer hoe ‘zin krijgen’ werkt. Met oefeningen om je eigen ‘seks’ te onderzoeken en te verbeteren. Leer kritischer denken Zet je aan tot nadenken, leert je om je eigen mening beter te doorgronden. Met praktische tips hoe je zin en onzin van elkaar kunt onderscheiden. Geeft een inkijkje in hoe de redactie van Quest kritisch denkt.…