Inhoudsopgave van Editie 5 - 2024 - Quest

Wat een plaatje Er zitten jaloersmakende voordelen aan het werken als freelancer. Dat besef ik heel goed, als ik zie hoe freelance beeldredacteur Laurence Harms op een schitterende plek hoog in de bergen aan het werk is. Zelfs haar wandeltochten met trouwe viervoeter Guus combineert ze met haar werk. Tijdens zo’n wandeling maakte Laurence de prachtige foto op pagina 44-45 van de bergtoppen in vele kleuren blauw. Nog meer moois is te zien op instagram: Lrnc_outside Geluk bij ongeluk Soms vind je een artikelonderwerp vanzelf. En soms je moet er wat ellende voor veroorzaken. Afgelopen zomer was ik betrokken bij een klunzig fietsongeluk op een wielerbaan. Een kleine opsteker: nu kon ik schrijven over onhandigheid (dat stuk stond in Quest 247, het vorige nummer). Toen ik het slachtoffer van mijn…

Bij het vangen van een smeuïge zebra voor de lunch krijgt een leeuw op de savanne hulp van een mier.Dat zit zo: bij het besluipen van zijn prooi verstopt een leeuw zich graag achter een rijk bebladerde acaciaboom. Alleen zijn giraffen en olifanten dol op die bladeren. Dus weg verstopplek? Nee, met dank aan de crematogaster. Deze miersoort nestelt zich in de doornen van de boom en beschermt zijn woonplek door bladeters met bijtend zuur te verjagen. Fijn voor de leeuw. Einde verhaal? Nee, want uit jarenlang onderzoek aan de universiteiten van Florida en Nairobi blijkt nu dat er een kaper op de kust is: de glimmende dikkop. Deze invasieve miersoort moordt hele kolonies crematogasters uit. En hun boom verdedigen tegen bladeters doen dikkoppen niet. Gevolg: er zijn minder beschutting…

Heb jij thuis ook een eindeloze discussie met je partner of huisgenoot, en wil je weten wie gelijk heeft? Laat het ons weten via redactie@quest.nl Noem het efficiënt of onsmakelijk, maar bijna iedereen plast weleens tijdens het douchen. Je bent toch al bij een afvoer en je bespaart een spoelbeurt van de wc. Maar kan het kwaad om staand te plassen? Urotherapeut in het UMC Utrecht Anka Nieuwhof-Leppink staat er makkelijk in: zittend of staand plassen maakt niet zoveel uit. ‘Waar het om gaat is dat je ontspannen plast. Als je perst of je bekkenbodemspieren te hard aanspant, loop je kans dat je je blaas niet volledig leegt. En dat kan problemen geven.’ Dat geldt voor mannen en vrouwen, al kun je je voorstellen dat de eersten er wat minder…

In plaats van zelf een pantser te kweken, zeult een heremietkreeft het slakkenhuis van een dode slak op zijn rug. Wordt dat te klein? Dan zoekt hij een ruimere woning. Maar onderzoekers van de University of Warsaw (Polen) ontdekten dat het dier steeds vaker een ander mobiel huisje kiest. Ze speurden sociale media af naar foto’s van heremietkreeften. Op 386 daarvan was een exemplaar te zien dat rondbanjerde met een stuk afval. Vooral plastic doppen zijn populair. Maar ook de fitting van een gloeilamp of een afgebroken hals van een glazen fles blijkt prima geschikt om een dakloze heremietkreeft te huisvesten. De onderzoekers opperen de mogelijkheid dat de dieren deze materialen kiezen omdat het door de grote hoeveelheid afval onderhand minder opvalt als je je daarin verstopt en niet in…

Gruwel jij al van de wandeling naar het campingtoilet? Stap dan nooit in een tijdmachine. Eeuwenlang was het heel gewoon om je behoefte op straat te doen, ook in een bruisend stadscentrum. Zelfs midden in een goed gesprek kon je je darmen laten pruttelen. En zat je wel in een toiletruimte, dan waren er vaak meerdere zitjes. Zonder tussenschotten, want toiletbezoek was lange tijd een sociaal gebeuren. Het verschil kan haast niet groter met de hermetisch afgesloten hokjes waarin we ons nu terugtrekken. Als de deuren niet tot de vloer komen, voelen we al ongemak. Hoe werd poepen zo’n privézaak? Schone jongens, die Romeinen Stap je toch in een tijdmachine, dan is de Romeinse tijd een leuke bestemming op toiletgebied. De Romeinen vonden als eersten echte oplossingen voor…

COMPUTER Digipret Dansende bananen, vrolijke honden en gillende meisjes: de wonderlijke wereld van de graphic interchange formats, oftewel gifjes. HET TWISTPUNT Dodo’s en dino’s Wie zou geen echte T. rex willen zien, of horen hoe een dodo klonk? De wetenschap probeert uitgestorven soorten weer tot leven te wekken. Heeft dat zin? TECHNOLOGIE Groen probleem Elektrische auto’s zijn beter voor het klimaat dan de benzinevariant. Maar wat gaan we straks met al die oude batterijen doen? Die zijn giftiger dan je denkt. NATUUR / MENS & LICHAAM Gaaf gif Gif in je tanden, tong of tenen is ideaal tegen vijanden. En een medicinaal wondermiddel voor mensen. Zeven dieren van wie wij het gif maar wat graag gebruiken.   PSYCHOLOGIE Met grote ogen Ooit zag je met kinderlijke verwondering voor het…

Ik kan het maar moeilijk bevatten. Dat onze aarde, mijn hele wereld, zo klein is in het heelal. Ons leven, onze banen, onze families en onze menselijke geschiedenis, het vindt allemaal plaats op aarde. Maar in de kosmische geschiedenis is alles dat wij mensen hebben meegemaakt slechts een knipoog in de tijd. Alles waar wij ons druk over maken (van files en het weer tot die ruzie met de buurman) betekent op kosmische schaal niets. Eigenlijk is dat wel een geruststellende gedachte. Het universum maakt het niet uit dat wij Mars de rode planeet noemen of dat wij betekenis geven aan vallende sterren. Of dat er groepen mensen zijn die de Flat Earth-theorie aanhangen. Wederom: op kosmische schaal betekent het allemaal niets. Dat maakt het heelal zeker niet minder interessant…

Anne Schulp Nederlands bekendste paleontoloog Anne Schulp groef in 2013 met zijn team in de VS een Tyrannosaurus rex op. Het fossiel, dat Trix is genoemd, kreeg haar eigen podium in museum Naturalis in Leiden, waar Schulp werkt. Hij is ook hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Momenteel onderzoekt Schulp fossielen uit Noord-Amerika (T. rex en Triceratops) en Angola (mosasauriërs). Anne, waarom is Pasha een groot wetenschappelijk talent? ‘Pasha bekijkt paleontologische vraagstukken als bewegingswetenschapper. Daardoor brengt hij vernieuwende inzichten en technieken in het onderzoek. Ik verwacht dat ons beeld van hoe dinosauriërs zich voortbewogen fors zal veranderen dankzij zijn werk.’ NIEUWE RUBRIEK Pasha van Bijlert Pasha van Bijlert is werkzaam als onderzoeker in de paleontologiegroep aan de Universiteit Utrecht en bij Naturalis. Hij maakt natuurkundige 3D-simulaties om de bewegingen van dieren…

Net zoals chocolademelk niet uit bruine koeien komt, komen bruine eieren niet per se uit bruine kippen. Toch speelt kleurverschil wel een sleutelrol. Kijk nog even goed naar een kippenkop, met al die kammen en lellen. De kam en de kinlel van een kip zijn vrijwel altijd rood. Maar de oorlellen, die verschillen. Bij sommige kippen zijn ook die rood, andere hebben een witte oorlel. Dat zijn verschillende kippenrassen. Het roodlellige ras legt uitsluitend bruine eieren. En de witte? Juist. Overigens is er geen verschil in smaak of voedingswaarde tussen witte en bruine eieren. De witte zijn wel duurzamer: de kippen met witte oorlellen hebben minder voer nodig en produceren lichtere maar ook meer eieren. Waarom zeggen veel mensen ‘de Oekraïne’? Dat komt omdat Oekraïne nog niet heel lang een…

Noten waren een welkome voedingsbron voor onze voorouders. Archeologen vinden vaak de schillen van met name hazelnoten. Onderzoekers van onder meer Lunds universitet (Zweden) ontdekten dat de resten iets kunnen vertellen over hoe bosrijk de omgeving was waarin hazelnoten groeiden. Ze bevatten koolstof, waarvan de atomen verschillende varianten hebben. Groeien de noten in dichte bossen, dan krijgen ze minder licht en hebben ze meer koolstof van de ene variant dan hazelnoten uit bossen met (veel) minder bomen. Een test met noten van nu liet zien dat dan een andere koolstofvariant dominant is. Dit geldt ook voor de oeroude schillen die in zuidelijk Zweden waren opgegraven. De oudste, van zo’n 11.000 jaar geleden, groeiden in veel dichtere bossen dan de jongste, van 1000 jaar oud. In die period zijn bossen dus…

Balen! Was het concert van je favoriete band waanzinnig, dan valt de muziek thuis vaak tegen. Opgenomen klinkt het lang zo mooi niet als live. Denk je. Klopt dat? Onderzoekers van de Universität Zürich (Zwitserland) testten het met 27 vrijwilligers. Zij luisterden in een mriscanner naar pianomuziek. De helft van de riedeltjes werd live gespeeld, de andere helft was eerder door dezelfde pianist opgenomen. Bij de livesessies was er interactie tussen proefpersoon en pianist. Want, zo redeneerden de onderzoekers, bij een live-optreden heeft de reactie van het publiek ook invloed op de artiest. Daarom keek de muzikant terwijl hij speelde naar de hersenscan van de luisteraar. Door meer gevoel in het spel te leggen nam de activiteit in de hersenen toe, wat de pianist motiveerde om nog mooier te gaan…

Meer Op Quest.nl vind je elke dag nieuwe content, plus een groeiend aanbod artikelen uit het Quest-archief. Ei koken In de rubriek Koken met kennis over harde en zachte eieren (‘Het perfect gekookte eitje, Quest 247) staat iets niet vermeld: maakt het uit of je dat eitje op de begane grond kookt of bijvoorbeeld op de zevende etage? Simone Dijkgraaf Koken op hoogte gaat anders dan op zeeniveau. Hoe hoger je komt, hoe lager de luchtdruk. Het gevolg is dat water bij lagere temperaturen kookt. Zit je bijvoorbeeld 3000 meter hoog in de bergen, dan borrelt het al bij negentig graden Celsius. Elke 150 meter die je klimt, daalt het kookpunt van water met een halve graad. Maar op de zevende etage merk je daar niets van. Op zo’n twintig…

Olifantsvogel Uitgestorven, maar wel verantwoordelijk voor het grootste ei ooit. 306 x 225 millimeter Kip Van nature niet meer dan 20 eieren in het voorjaar, in hooguit twee nestjes. 60 x 45 millimeter Tinamoe Verschillende vrouwtjes leggen eitjes in het nest van een mannetje. Hij doet de rest. 59 x 43 millimeter Fuut Legt gemiddeld 4 tot 6 eieren per broedsel, in een nest op het water. 53 x 36 millimeter Bosuil Als er niet genoeg eten is, kunnen er ook jaren zijn zonder broedsel. 48 x 39 millimeter Natuur Struisvogel In een nest kunnen tot wel 60 joekels van eieren liggen. 150 x 120 millimeter Alpengierzwaluw 2 à 3 eieren in een nest, kalk voor de schaal onttrekt het vrouwtje aan haar borstbeen. 31 x 19 millimeter Bontbekplevier In…

Deel 4: KRABBEN Jeuk en krabben lijken een onafscheidelijk duo. Bij een zeurende muggenbult móét je wel krabben. Maar vaak genoeg gaat het krabben ook schijnbaar vanzelf. Zonder duidelijke reden glijdt je hand richting de haargrens. Pas als je krabt voel je dat het nodig was. Gelukkig voelt weinig zo fijn als flink krassen met de nagels, al is het maar voor even. Hoe werkt dat precies, en vanwaar die immense verlichting? Krabben redt levens Jeuk kan vreselijk irritant zijn, maar het is voor de goede zaak. ‘In de meeste gevallen ontstaat jeuk door prikkeling van de huid’, vertelt Antoinette van Laarhoven, die aan de Universiteit Leiden overmatige jeuk onderzoekt. ‘Je reageert daarop door te krabben. Op die manier probeer je iets weg te nemen dat schadelijk kan zijn.’ Heel…

Terwijl in een gewone batterij de energie is opgeslagen, produceert een nucleaire batterij zelf stroom door chemische reacties. Er wordt al sinds de jaren 50 gebruik van gemaakt, bijvoorbeeld in de ruimtevaart. Maar nu zegt een Chinees bedrijf een dergelijke batterij op de markt te gaan brengen die ook geschikt is voor huis-tuin-en-keukenapparaten. Deze minuscule elektriciteitscentrale is nog kleiner dan een muntje. Hij bevat laagjes met radioactief nikkel en halfgeleidende lagen waar diamant in verwerkt is. Als die edelsteen in aanraking komt met straling, produceert dit een elektrisch stroompje. Het geheel zit in een sterke behuizing, om te voorkomen dat straling ontsnapt. En als alle straling is uitgestraald, blijft er niet-radioactief koper over. Dat levert geen gevaar op voor het milieu. KORT DOOR DE BOCHT Volgens de Chinezen kan hun…

Alles wat je niet wilt vergeten, tik je snel even in op je mobiel of laptop. Handig toch? Mwah, je kunt het beter met de hand opschrijven, aldus onderzoekers van de Norwegian University of Science and Technology. Zij lieten 36 studenten een woordenlijst ‘overschrijven’. De ene helft moest dat doen met een digitale pen, de andere helft tikte de woorden in op een toetsenbord. Na de pauze deden de studenten het opnieuw, terwijl hun hersenactiviteit gemeten werd. De studenten die de pen hadden gebruikt, bleken de woorden een stuk beter te hebben onthouden. Ook werkten bij hen verschillende motorische, auditieve en visuele hersengebieden samen. Typen gaat meer op de automatische piloot, verklaren de onderzoekers. Daarbij gebruik je je hersenen minder dan tijdens het schrijven. Daardoor sla je ook minder op.…

L ekker hoor, voor het koken even de tuin in om je zelfgekweekte tomaten te oogsten. Daar kan geen gekochte groente tegenop. En zo’n moestuin is ook nog eens hartstikke duurzaam. Niet dus, blijkt uit onderzoek van de University of Michigan (VS). De wetenschappers namen in 73 wereldsteden stadstuinen onder de loep: niet alleen privémoestuinen, maar ook stadsboerderijen en collectieve tuinen. De CO2-uitstoot van deze lapjes grond bleek zes keer hoger dan de uitstoot van de grootschalige tuinbouw. Dat komt vooral doordat in stadstuinen relatief veel materiaal wordt gebruikt voor een klein stukje grond, denk aan kunstmest. Grootschalige landbouw doet dat veel efficiënter. Vanuit milieu-oogpunt kun je je tomaatjes dus beter kopen. Maar voor je nou je achtertuin vol plempt met tegels: moestuinieren kan wel je mentale gezondheid laten opbloeien, benadrukken…

Asperges garen is best simpel: je kookt, bakt of grilt ze precies lang genoeg en klaar ben je. Toch? Niet helemaal. Want tijdens het bereidingsproces hebben de asperges de neiging om te smelten. Niet tot een plasje natuurlijk, maar wel voldoende om van structuur te veranderen. En dat maakt het bereiden van de perfecte asperges iets complexer. Wat dit smelten in gang zet? Daarvoor gaan alle credits naar pectine. Deze suikerachtige stof houdt als een soort cement de cellulosevezels in de celwanden bij elkaar. Tenminste, totdat de groente wordt verhit. Opfrisbeurt Er is nog een belangrijke factor voor de textuur van planten: de hoeveelheid vocht in de cellen. Hoe groter de waterdruk, hoe knapperiger de groenten. Naarmate groenten ouder worden, verdampt er water en vermindert de spanning op de…

PODCAST Niet van deze tijd Migratie, sociale ongelijkheid, woningnood en boerenprotesten zijn hedendaagse problemen, maar niet typisch voor deze tijd. Zo’n 2000 jaar geleden liepen de Romeinen met soortgelijke zorgen rond. In Rare jongens, de podcast kijken historicus Olivier Hekster (Radboud Universiteit) en Merijn Doggen (Universiteit van Nederland) in elke aflevering door een Romeinse bril naar een vraagstuk van nu. Titel? Rare jongens, de podcast Op? Alle bekende podcast-apps SPEL Battle of the bones In Fossilis stuit je als paleontoloog op een dinokerkhof. Je graaft beenderen op om je collectie zo groot mogelijk te maken en zo de meeste punten binnen te slepen. Opgraven ja, want de botten liggen onder tegels in het 3D-spelbord. Pas wel op dat je tegenstanders je niet met tegel en al van het bord schuiven.…

Quest is een uitgave van Hearst Netherlands Moermanskkade 500 1013 BC Amsterdam tel. +31 (0)20 535 36 00 hearst.nl E-mail: redactie@quest.nl Social media: @QuestNL (Twitter), www.facebook.com/QuestBraintainment (Facebook), @Questnl (Instagram) Chief Executive Officer Marscha Krouwel Chief Financial Officer a.i. Dominique Tobé Chief Brand Officer Lieneke van den Heuvel Manager Retail Sales Brenda van den Broek Subscription Manager Wendy Timmerman Subscription Marketeer Rianne Lenoir Retail Marketeer Merlijn van Nijkerken Chief Commercial Officer Anne Marije de Vries Lentsch Commercial Sales Director Tugba Metin Commercial Back Office Annabel Hermarij, Babiche Hilgers Business Controller Deon Cosaert Chief Technology Officer Remmert Bolderman Chief Digital Officer Marjolein Denekamp Manager Digital Pauline Breeuwsma People & Culture Director Job Bohnen Communications manager Monique Wiegman Production Management Joyce van Onselen Photo Director Copyright & Syndication Caroline Brugman Print Senefelder Misset,…