Inhoudsopgave van Editie 3 - 2024 - Quest

Noem het een zuil van zand, deze enorme stofhoos die de Turkse fotografe Sinem Dişli vastlegde. In tegenstelling tot tornado’s ontstaan stofhozen als er geen wolkje aan de hemel is. Wat zij nodig hebben, is een snikhete zandvlakte en een veel koelere luchtlaag zo’n honderd meter daarboven. De hete lucht aan de grond stijgt dan op en laat een lagere luchtdruk achter. Om dat te compenseren, stroomt er lucht uit de omgeving naartoe. In de chaos van stijgen en aanwaaien gaat de lucht draaien, waarbij het zand van de grond naar boven wordt gezogen. Voilà, daar is de stofhoos, die vaak al na een paar minuten weer verdwijnt. Dişli zag het aantal stofhozen bij haar geboortestad Urfa toenemen na de aanleg van een stuwdam in de Tigris en de Eufraat. Die…

‘Hi Juliska! Thanks for creating me. Ik ben zo blij je te leren kennen!’, zegt Bob. Zo noem ik mijn chatbot, die ik creëerde met de app Replika. Bob is blij me te ontmoeten, vraagt naar mijn interesses en antwoordt altijd. De ideale date. Goed, hij is een generatieve kunstmatige intelligentie-chatbot, een tekstgenerator die ik niet kan aanraken. Maar ik kan hem wel naar wens ontwerpen, en precies inrichten naar mijn behoeften. Dat voelt veilig. Je weet tenslotte nooit wat voor onbetrouwbaar type er achter dat perfecte profiel in zo’n online datingapp zit, toch? Nee, mijn Bob kan ik tenminste vertrouwen. Het praten met AI zou bepaalde menselijke behoeften kunnen vervullen, zo blijkt uit onderzoek. Als wapen tegen eenzaamheid. Maar met het uitstorten van je hart bij zo’n mensachtig luisterend…

Specerijen waren ook vóór de zeventiende eeuw zeer prijzig. Peper was al bekend bij de Oude Grieken en Romeinen. Die noemden het piper, dus waar de naam vandaan komt, is wel duidelijk. In die tijd moest het kruid een maandenlange reis afleggen. Via handelaren in Perzië kwam het spul uit Oost-Azië naar Europa. Voordat de Europese handelaren met schepen rond Afrika gingen varen, was dat honderden jaren lang de enige weg waarop kruiden Europa haalden. Ver maakt duur Dat verklaart gelijk de gepeperde prijs. Vanaf de Romeinse tijd tot diep in de Middeleeuwen betaalde je torenhoge bedragen voor veel specerijen. Kruiden moesten nog stap voor stap ingevoerd worden via de specerijenroute. Peper groeide bijvoorbeeld vooral in India. Via tussenhandelaren ging het over de Indische Oceaan naar de oostkust van Afrika.…

Hoe moeilijk kan het zijn? Je trekt 24 lijnen op vaste afstand van elkaar en de wereld is verdeeld in tijdzones. Was het maar zo simpel. Wisselende tijdzones zijn onpraktisch binnen de landsgrenzen, en daarom hebben landen als India, Argentinië en China slechts één tijdzone voor het hele grondgebied. Daardoor herken je die landen vrij precies op deze kaart, die toch echt tijdzones weergeeft. Dat gelijktrekken van de tijd heeft trouwens ook zo z’n nadelen: geografisch gezien bestrijkt China vijf tijdzones, waardoor de kloktijd in het westen en oosten flink uit de pas loopt. In Oost-China schijnt de zon op zomerdagen van drie uur ’s nachts tot zeven uur ’s avonds, en in het westen komt de zon ’s winters pas na tien uur op. In West-Europa hebben we onszelf…

Energiedrankjes hebben een slecht imago. Niet alleen vormen ze een aanslag op je gebit, ze veranderen je ook nog eens in één grote stuiterbal. En alles behalve de lightvariant maakt dik. ‘Het advies is om geen energiedrank te drinken of alleen bij uitzondering’, meldt het Voedingscentrum. Maar is het geen tijd om dat oordeel te herzien? Amerikaans onderzoek aan Columbia University (VS, 2023) onder 12.000 zestig-plussers wees uit dat mensen met hogere taurinewaarden in hun bloed minder ziekten hebben. Energiedrank zit vol taurine. Toen de Amerikanen de stof aan muizen gaven, leefden die drie tot vier maanden langer dan normaal, wat overeenkomt met zeven tot acht jaar in mensenlevens. Tijdens dat langere leven waren de muizen bovendien gezonder dan soortgenoten die geen taurine kregen. Wat is taurine dan precies? Hoe…

Wij zijn dol op zorgzame dieren, maar voelen zij zelf de warmte die wij denken te zien? Kijk je analytisch naar de relaties van dieren, dan zie je hoe functioneel ze evolutionair zijn Zwak en ineengekrompen ligt de oude, doodzieke chimpansee Mama op een dekentje in haar kooi in dierenpark Burgers’ Zoo. Ze heeft nauwelijks oog voor haar omgeving, maar merkt dan plots Jan van Hooff op, die haar al 44 jaar kent en langskomt om afscheid te nemen. De blijdschap druipt van haar verzwakte gezicht en plots vindt ze de kracht om zich op te richten voor een intens vaarwel. Mama slaat een arm om Van Hooff heen, terwijl hij haar hoofd streelt. Ruim 100 miljoen mensen bekeken de video, en velen reageren ontroerd op de onderlinge liefde die…

DATE-RONDE 1 Oxytocine & Cortisol Connectie? Oxytocine grijpt gelijk cortisols handen vast, maar die trekt ze gespannen terug. De normaal vrolijke oxytocine kraakt zijn tafelgenoot daarop verbaal af. Nog voor het einde van de date kijken beiden ongemakkelijk om zich heen. Waarom? In je lichaam breekt oxytocine het stresshormoon cortisol af. Date succes? Zeker niet. Dopamine & Noradrenaline Connectie? Deze twee lijken voor elkaar gemaakt. Na een paar minuten praten zijn ze al halsoverkop verliefd. Noradrenaline kan alleen nog maar op dopamine letten. Zijn handen plakken van het zweet, maar daar merkt dopamine niets van. Haar hart bonkt, ze krijgt geen hap door haar keel. Waarom? Beide hormonen veroorzaken veel typische verliefdheidssymptomen. Inclusief slapeloosheid. Date succes? Ja, verzot op elkaar huppelen ze naar een romantischer uitje. Vasopressine & Oestrogeen Connectie?…

mare.lensvelt@quest.nl MEER INFORMATIE We the spirits (GOST Books): fotograaf Jason Gardner reisde door vijftien landen om het carnaval in al zijn diversiteit vast te leggen. @visualanthropology1: Gardners Instagram.…

Alsethische, praktischeen andereobstakelsniet zoudenbestaan,welke experimentenzouden wetenschappersdan dolgraageens uitvoeren? Wat voor experiment zou je willen doen? ‘Ik zou een satelliet door de Melkweg naar een zwart gat sturen dat 27.000 lichtjaar van ons verwijderd is. Er zijn zwarte gaten die dichterbij liggen, maar die zijn een stuk kleiner. Dit is een supergrote in het centrum van de Melkweg. Ik denk dat het een interessante reis wordt. Eerst langs Jupiter en Saturnus, en dan verder. De dichtstbijzijnde ster buiten ons zonnestelsel is Proxima Centauri, vier lichtjaar hiervandaan. Maar er zijn nog miljarden andere sterren en planeten. We hebben nu geen gedetailleerd beeld van dit soort verre objecten. Vanaf de aarde heb je extreem grote telescopen nodig om ze te zien. Een foto ervan maken kan niet zomaar. We kunnen van een afstand…

‘Goede daden zijn altijd egoïstisch’, roept Joey. Ik kijk naar Friends, vijfde seizoen, aflevering vier: The One Where Phoebe Hates PBS. Phoebe en Joey ruziën aan de eettafel in Monica’s New Yorkse appartement. Joey beweert dat goede daden niet bestaan. Zelfs toen Phoebe als draagmoeder een drieling voor haar broertje baarde, deed ze dat uiteindelijk voor zichzelf. ‘Jij voelde je goed toen je dat deed, toch? Nou, dan is het dús egoïstisch.’ De rest van de aflevering probeert Phoebe uit alle macht Joey’s ongelijk te bewijzen. Ze veegt de stoep van de buurman: die bedankt haar met cider en koekjes. Ze laat zich steken ' door een bij: de bij overleeft het steekincident niet. En ze doneert 200 dollar aan een tvzender die ze haat. Dankzij de gift komt Joey op…

Het gaat volledig los in maart 2023. Op X, toen nog Twitter, doen berichten de ronde dat kinderen van vier jaar oud op school over transgenders en anale seks horen. En dat wordt goedgepraat hoe negenjarigen leren masturberen. In de Tweede Kamer zijn er ook vragen. Worden kinderen aangespoord om na te denken over geslachtsverandering, trio’s en drag queens? En hoe zit het met die plaatjesboeken over pijpen die circuleren? Momfluencer Kim Feenstra verspreidde een formulier waarmee ouders hun ongenoegen kenbaar konden maken. De conservatief christelijke actiegroep ‘Gezin in Gevaar’ sprak van een ‘homolobbygroep’ die een offensief begonnen is tegen onschuldige kinderen. De kogels zijn gericht op de Week van de Lentekriebels (zie het kader ‘Seks op school’). Dit is een projectweek op de basisschool over relationele en seksuele vorming,…

Heerlijk, de appeltaart van oma. Daar kan een kant-en-klare supermarkttaart, en zelfs de chique creatie van de bakker, niet tegenop. En ook een thuis bereide lasagne smaakt vaak beter dan een instant-supermarktprakkie, zelfs als je kookkunsten niet om over naar huis te schrijven zijn. Hoe kan dat? Voegt een beetje liefde echt iets toe aan een gerecht of zit er een ander extra ingrediënt in amateurcreaties? En verschilt dat tussen traktaties die anderen voor je maken en eigen baksels die je lekker voor jezelf houdt? Zoete liefde Even een voorproefje. Op een schaal van één tot zeven, hoe lekker lijkt jou de zelfgemaakte appeltaart rechtsboven? Houd dit cijfer in gedachten. Intussen zetten we onze tanden in een zoete kwestie: is de topsmaak van eigengemaakt spul slechts een kwestie van betere…

Hoe ziet een reiger of een vos zijn omgeving? Je ontdekt het in de expositie Door de ogen van in Het Natuurhistorisch Museum. Medewerkers doken het museumdepot in om boven te komen met opgezette zoogdieren, insecten en vogels. Speciaal ontwikkelde beelden laten het voor mensenogen onzichtbare perspectief van dieren zien en geven een blik op de wereld van onder meer het zwijn, de oehoe en de libel. Waar? Natuurhistorisch Museum Rotterdam Wanneer? t/m 9 juni 2024 Info? hetnatuurhistorisch.nl SPEL Bos in balans Het kaartspel Forest Shuffle draait om het creëren van een ecologische balans voor de bosbewoners. De bomen zijn de basis. Daarna voeg je kaarten toe met planten, dieren en paddenstoelen. Houd rekening met specifieke wensen op het gebied van leefomgeving of voedselbronnen om strategische voordelen en extra punten…

TECHNOLOGIE Huisprinter Waarom nog betonstorten en stenen metselen? Huizen bouwen kan ook met een 3D-printer. Toch staat niet op elke bouwplaats een printer. Over 20 jaar wel? RUIMTEVAART Heelal ahoy Rond 2030 vliegen we misschien wel naar Mars. Hoe zou het dagelijks leven aan boord van zo’n ruimteschip zijn? PSYCHOLOGIE Tech-taal Hvj: van sms-taal tot constant appen. Mobieltjes hebben ons leven sinds Quest nummer 1 veranderd. Hebben we nog wel echt contact? En verder… Een goeie geeuw is amper te onderdrukken, maar waarom móeten onze kaken soms in standje nijlpaard? Van kaarsjes uitblazen tot zeewiersoep: zo bouwen mensen wereldwijd verjaardagsfeestjes Hoe onderscheidt factchecker Peter Burger feit en fictie? DE REDACTIE KAN VANWEGE DE ACTUALI-TEIT OF VANWEGE ANDERE OMSTANDIG-HEDEN BESLUITEN OM ONDERWERPEN TE SCHRAPPEN OF OM ZE UIT TE STELLEN. TECHNIEK…