Inhoudsopgave van Editie 2 - 2024 - Quest

Ben je een man en wil je nog ooit kinderen krijgen? Leg dan je telefoon wat vaker weg. Dertien jaar lang analyseerden onderzoekers aan de Université de Genève (Zwitserland) van bijna 3000 jongemannen de zaadkwaliteit. Ook moesten zij vragenlijsten invullen over hun telefoongebruik. Ze ontdekten dat er in het sperma van mannen die hun telefoon niet meer dan eens per week gebruikten 21 procent meer zaadcellen zitten dan in dat van mannen die meer dan 20 keer per dag hun appjes checken. Een verband tussen de plek waar het apparaat bewaard werd en de spermakwaliteit vonden de Zwitsers niet. Veel reden tot paniek is er allerminst. De verschillen werden in de loop der jaren kleiner. Dat zou erop kunnen duiden dat de schadelijke radiofrequente straling die telefoons uitzenden na de…

Je maakt een foto van je tong en het is gelijk duidelijk wat er met je aan de hand is. Dankzij AI zou dat weleens de nieuwe huisartsafspraak kunnen worden, zeggen onderzoekers van onder meer de University of South Australia (Australië).  Zij legden met een webcam vijftig tongen vast van patiënten met diabetes, nierfalen en bloedarmoede. AI vergeleek die beelden vervolgens met 9000 andere tongbeelden. En met succes. In 94 procent van de gevallen had de computer de juiste ziektes bij de tongen gevonden. Een doorbraak, zo vinden de onderzoekers, omdat het snel opsporen van ziektes op afstand steeds belangrijker wordt. Denk er bijvoorbeeld aan hoe handig dat zou zijn geweest bij een bepaalde pandemie. KORT DOOR KORTDE BOCHT ■ Een gele tong kan wijzen op leveraandoeningen, een helderrode tong…

Krijg jij rillingen van taalfouten als ‘hun hebben’ en ‘beter als’? Daar is niks raars aan. Het horen van taalfouten kan namelijk een fysieke reactie veroorzaken, blijkt uit onderzoek van de University of Birmingham (VK). Proefpersonen kregen veertig zinnen te horen die taalfouten bevatten. Ondertussen werd hun hartslag gemeten. Je hartslag slaat in ontspannen toestand met onregelmatige tussenpozen. Maar als je gestrest raakt, gaat de hartslag omhoog en worden die tussenpozen juist even lang. Bij het horen van de taalfouten gingen de deelnemers in deze laatste flight or fight-modus. Volgens de onderzoekers heeft dit te maken met onze impliciete taalkennis: soms kun je niet precies aanwijzen wát er in een zin niet klopt, maar je voelt aan dat er iets mis is.…

Van belang is in elk geval de symmetrie van je gezicht. Hoe meer je gezichtshelften op elkaar lijken, hoe mooier je op een foto overkomt. In het echt is een asymmetrisch gezicht minder opvallend, maar op een foto zie je het vaak meteen. Voor de rest lijkt fotogeniek zijn iets ongrijpbaars. Er is voor zover bekend nooit wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Vind jij jezelf niet fotogeniek? Geen nood. Deze tips helpen: ■ Voor een relaxte glimlach: doe je tong achter je tanden en denk aan iets leuks. Houd je handen naast je lichaam: uitstekende lichaamsdelen worden uitvergroot op een foto. ■ Laat het licht niet recht van voren komen, maarvan opzij. ■ Draai je lichaam schuin in de richting van de camera. Dat maakt slanker. ■ Leun een beetje in…

FLITS ■ Honing blijft heel lang goed. ■ De oudste gevonden honing is afkomstig uit Georgië, is ruim 5000 jaar oud en nog steeds eetbaar. ■ Kleur en smaak van honing worden goeddeels bepaald door de bloemensoorten die de bijen bezochten. Honing is een chique naam voor bijenkots. Bijen smullen van bloemennectar en smikkelen af en toe ook pollen mee. De complexe suikers die ze zo binnenkrijgen, knippen ze in een extra maag met verteringsenzymen tot simpele suikers, zoals glucose en fructose. En dat doen ze niet in hun eentje: tussendoor braken ze hun maaginhoud bij elkaar naar binnen, tot de honing klaar is en ze het netjes uitkotsen in een honingraat. Wat er in dat braaksel zit? Suikers, water, eiwitten en mineralen zoals kalium en calcium van de nectar…

Op het eerste gezicht lijkt een nachtje doorhalen vooral veel negatiefs voor je lichaam te doen. Maar het kan je ook iets goeds brengen. Sterker nog, je depressieve klachten kunnen ervan verminderen, al is het maar tijdelijk. Onderzoekers van Northwestern University (VS) bekeken wat er gebeurt in het brein van muizen die twaalf uur lang achter elkaar wakker waren. Wat bleek? Het beloningsgebied van de hersenen werd na deze twaalf uur extra actief. Dat maakte meer dopamine aan, een stof die een plezierig gevoel geeft. Volgens de onderzoekers werkt dit ook bij mensen zo. Toch raden ze af om wekelijks een nacht door te halen. De dopamine-rush duurt namelijk maar kort, en op de lange termijn is slaaptekort toch een stuk schadelijker. KORT DOOR DE BOCHT ■ Het is niet…

Deze robothand met zachte, elastische en stijve componenten komt uit de 3D-printer. Onderzoekers van de technische hogeschool ETH Zürich (Zwitserland) printten hem met verschillende materialen tegelijk. Voor de gewrichtsbanden gebruikten ze bijvoorbeeld langzaam uithardende thioleenpolymeren. Die keren na buigen veel sneller terug naar hun oorspronkelijke staat dan de polyacrylaten die 3D-printers normaal gebruiken. Voordeel: robots hoeven niet meer uit verschillende onderdelen te worden opgebouwd. Alleen de sensoren en kabels moeten nog worden bevestigd, waarvoor de gaten al zijn uitgespaard. Er zit ook nieuwe techniek van MIT (VS) in de printer: een laser scant de geprinte lagen. Oneffenheden worden nu niet weggeschraapt, de printer houdt er gewoon rekening mee bij het aanbrengen van de volgende laag.…

Zit je soms knikkebollend achter je laptop bij zoomvergadering nummer zoveel van de dag? Dat is helemaal niet gek. Onlinemeetings zijn echt vermoeiender dan faceto-face-vergaderingen. En dat komt niet doordat je overbelast raakt. Integendeel, je raakt verveeld, blijkt uit onderzoek van onder meer Aalto University (Finland). De wetenschappers namen 400 onlinevergaderingen onder de loep, bij 44 verschillende personen. Tijdens deze meetings werd de hartslag van de proefpersonen gemeten. Vooral de werknemers die aangaven niet erg betrokken te zijn bij hun baan, werden suf. Dat heeft te maken met onderprikkeling: de deelnemers gingen op zoek naar andere prikkels, zoals hun telefoon. Volgens de onderzoekers moeten we onlinevergaderingen een beetje opleuken, bijvoorbeeld door ondertussen een wandeling te maken.…

Kolibries kunnen hun vleugels niet inklappen, en toch komen ze door de kleinste gaatjes. Daar hebben ze een unieke tactiek voor. Onderzoekers van de University of California (VS) lieten de vogels in een mini-arena door een doorgang met een diameter van zes centimeter vliegen, terwijl hun spanwijdte twaalf centimeter is. Aan de andere kant van de doorgang kregen de vogeltjes een beloning. Hoe ze daar kwamen? Ze hanteerden twee strategieën. Sommige kolibries staken één vleugel vooruit en één vleugel achteruit, en vlogen op die manier zijwaarts door de opening. Andere hielden beide vleugels naar achteren en schoten zichzelf als een kogel door de opening zonder te fladderen. Eenmaal aan de andere kant pakten ze het razendsnel fladderen meteen weer op. KORT DOOR DE BOCHT ■ Kolibries zijn de enige vogels…

Vol gas door de fabriek Naam? Henry Ford Níet de uitvinder van? Massaproductie Hoe zit dat? Bij autofabrikant Ford zijn ze maar wat trots op hun oprichter Henry Ford (1863-1947). Hij was een ‘geboren innovator’, staat te lezen op hun website. ‘Hij creëerde niet alleen ’s werelds eerste auto voor de massamarkt, hij creëerde de toekomst.’ Toen hij in 1913 de lopende band introduceerde in zijn fabriek, kelderde de productietijd van een Model T- auto van anderhalve dag naar slechts anderhalf uur. Voorheen stond de autoin-wording tijdens het bouwproces op één plek, en liepen mensen eromheen. Vanaf nu stonden de mensen stil, en trok de automobiel aan hen voorbij. Hoe zit het echt? Maar, anders dan vaak wordt gedacht, kwam dit idee voor massaproductie niet uit de koker van Ford.…

Gewicht zegt niet alles Te pas en te onpas waarschuwen artsen dat we steeds dikker worden. Is het dan niet heel ongezond om zonder beperkingen te gaan eten? Volgens voedingspsycholoog Diana van Dijken moet je dat breder zien. Ze zegt: ‘We koppelen gezondheid nu vaak een-op-een aan gewicht. Maar wat de weegschaal aangeeft, is niets meer dan een getal dat helemaal niet per se alles zegt over gezondheid. Want wie is er gezonder? Iemand met een ‘gezond gewicht’ van 63 kilo die rookt, drinkt en nauwelijks beweegt, of iemand met een ‘ongezond gewicht’ van 95 kilo, die een gevarieerd eetpatroon heeft, aan stressreductie doet en niet rookt of drinkt?’ Dat gezondheid niet puur en alleen valt af te meten aan gewicht, bleek in 2011 ook uit een onderzoek van wetenschappers…

Ruimtetelescoop Euclid van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA stuurde in november zijn eerste foto’s naar de aarde. Euclid richt zich op objecten die tot tien miljard lichtjaar van ons verwijderd zijn. De komende tijd, is de bedoeling, stuurt hij beelden van miljarden sterrenstelsels, waarvan een 3D-kaart wordt gemaakt. Voor als we straks met de lichtsnelheid kunnen reizen? Nee, nóg mooier: de kaart moet inzicht geven in de mysterieuze donkere energie en daarmee de uitdijing van het heelal. De eerste beelden zijn pas een voorproefje, maar ESA-onderzoeker René Laureijs is razend enthousiast: hij heeft al veel nieuws gezien. Euclid draait op 1,5 miljoen kilometer ‘achter’ de aarde in een baan om de zon, waar ook de James Webb-telescoop te vinden is. Wetenschappers van onder meer de Rijksuniversiteit Groningen verwerken de data van…

Het groente- en fruitschap in de supermarkt lijkt wel een wereldreiziger. De kiwi’s komen uit Nieuw-Zeeland en de appels uit Chili. En dat terwijl je ook lokaal gekweekt spul kunt kopen. Dat is veel beter voor het milieu. Zit er iets in? Zaaien, sproeien, telen, verkopen: de milieu-impact van fruit is een optelsom. Transport hoort daar ook bij, maar de milieuschade daardoor is best klein als het gebeurt per boot of vrachtwagen. Zeker, zo’n oceaanstomer vreet energie. Maar gerekend per kiwi gaat het om weinig brandstof, hoe ver de reis ook is. Zelfs ananassen uit Costa Rica en grapefruits uit Swaziland hebben dan relatief weinig milieu-impact. Al blijft een Nederlandse oorsprong natuurlijk wenselijker: een appel uit de Betuwe maakt helemaal geen overtocht en wint het dus van een Chileen. Anders…

Voor normale stervelingen is de perfecte dag een illusie waar niet aan te voldoen valt. Want als je echt alles doet zoals het hoort, zijn er te weinig uren in een etmaal. Acht uurtjes slaap en werk nemen al een grote hap uit je agenda. Tel daar wassen, plassen, koken en eten bij op en zeg maar dag tegen dat filmpje op de bank. En dan rekenen we de verplichte hobby’s, feestjes en mindfulness nog niet eens mee. Oef, al dat móéten. Goed, beter, k*t Een grote studie van de University of Bath (VK) liet in 2017 al zien dat over een periode van twintig jaar studenten steeds hoger scoren op perfectionistische trekjes. En het grote nadeel van steeds het gevoel hebben dat je aan iets onbereikbaars moet voldoen, is…

Kleine ramen, witte sierstenen, vreemde gevelconstructies. In Nederland zijn de steden in de laatste twee eeuwen flink uitgebreid. Doordat iedere generatie architecten een eigen stempel op ‘zijn’ periode wilde drukken, ontstonden tal van bouwstijlen. En die, waarde Questlezer, kun jij leren kennen! Jugendstil, rationalisme, traditionalisme: na de onlinecursus Bouwstijlen in Nederland zie jij alle speciale kenmerken van gevels van gebouwen. Veel leuker wordt een stadswandeling niet. Schitterende illustraties, kijktips & kennisquizzen Mooie geschiedenisverhalen 10 bouwstijlen in 13 delen Ook voor mij? Jazeker! Wel is het handig om geïnteresseerd te zijn in architectuur, interieur, kunst en geschiedenis. En je moet het niet erg vinden om na de cursus met een frisse blik je eigen woonomgeving te bekijken. Extra prettig: je doet geen examen en kunt geen fout maken. Je leert hoe…

Zeker weten, zegt hoogleraar keel-, neus- en oorheelkunde Jeroen Jansen van de Universiteit Leiden. ‘Iedereen kan tijdens een verkoudheid weleens niet goed door de neus ademen.’ Dat is vervelend, maar niet heel ernstig. ‘Veel mensen hebben aan één neusgat wel voldoende, als ze rustig ademen.’ Ook kun je met één neusgat nog best ruiken. ‘Bij inspanning zou je wel veel sneller door je mond moeten ademen en daardoor minder verwarmde en bevochtigde lucht inademen. Dat is niet zo goed voor je keel en longen.’ Het grootste nadeel? ‘Als het betekent dat we een halve neus hebben of een groot neusgat in het midden, dan ziet dat er vooral heel raar uit.’…

Alarmbellen gaan af in je brein. Gevaar: iets kriebelt op je huid! Hoe je hersenen dat weten? Huidsensoren merken de kriebel op en sturen via zenuwcellen een signaal naar je brein, zegt Tessa Kouwenhoven van het Radboudumc. Zij onderzoekt jeuk bij huidziekten. ‘Heel letterlijk is jeuk een sensatie die krabben uitlokt.’ Vermoedelijk ontstond de neiging zodat we kriebelende insecten konden opmerken en wegjagen. Maar mensen voelen ook jeuk door andere oorzaken. ‘Bijvoorbeeld bij huidziektes zoals eczeem of galbulten.’ Of door problemen van binnen: ‘Als je nieren of lever niet goed werken, hopen afvalstoffen zich op in het lichaam, en dat geeft jeuk.’ Ook beschadigingen van zenuwcellen en psychiatrische aandoeningen kunnen jeuk veroorzaken. Of het nu echt gevaar of loos alarm is, na het voelen van dat signaal wil je maar één…

De term vliegende schotel, of eigenlijk flying saucer, zag op 24 juni 1947 het levenslicht, in het land waar mensen ze wel vaker zien vliegen: de Verenigde Staten. Op die zonnige dag vloog de ervaren piloot Kenneth Arnold boven Mount Rainier op zoek naar een neergestort vliegtuig. Tot zijn eigen verbazing vlogen er negen unidentified flying objects voorbij, vliegende objecten die hij niet kon thuisbrengen. Keurig in een rijtje, maar wel met onberekenbare stuiterende bewegingen. Arnold omschreef hun vliegpatroon als, en daar komt-ie: like a saucer would skip over water. Een beetje het beeld als je steentjes op water ketst. Toen hij terug was op de grond kregen de media lucht van zijn verhaal. En al snel prijkte de term ‘vliegende schotels’ op de voorpagina van verschillende kranten. Alhoewel Arnold…

Pet 1 Het roer om WELKE PET? Navigator TAKENPAKKET De kapitein van een schip draagt de volledige verantwoordelijkheid voor zijn lading. Op een cruiseschip is dat een net even andere lading dan op een vrachtschip, namelijk: passagiers. Maar de hoofdtaak blijft hetzelfde. Alles en iedereen moet veilig en efficiënt van A naar B en weer terug. Zo’n enorme boot navigeren is een complexe operatie. Als kapitein van een cruiseschip bepaal je de vaarroutes, en daarbij moet je altijd rekening houden met de passagiers. In één rechte lijn naar je bestemming is niet altijd de meest comfortabele (of mooiste) koers, zeker niet als de omstandigheden onstuimig zijn. AYE AYE KAP’TEIN ‘Op een Atlantische oversteek zijn er regelmatig depressies of lagedrukgebieden waarop ik moet anticiperen’, vertelt kapitein Bas van Dreumel van de…

Zo’n acht procent van de volwassen Nederlanders lukt het niet om hun alcoholgebruik structureel te beperken. Dan ben je volgens het Trimbos-instituut een zware drinker. Je hele lijf (en vaak je omgeving) heeft te lijden onder overmatig alcoholgebruik. Zo ook je brein. Je hersenen worden kleiner en het aantal verbindingen tussen hersencellen neemt af. Daardoor verslechtert je geheugen en denk je langzamer. Maar als je stopt met drinken, blijkt je brein zich voor een deel weer te kunnen herstellen, ontdekten onderzoekers aan Stanford University (VS). Ze monitorden 23 alcoholisten die de fles afzwoeren en maakten regelmatig een scan van hun brein. Vrij snel na het stoppen bleek het aantal verbindingen weer te zijn toegenomen. Na 7,3 maanden was de hippocampus, het hersendeel dat belangrijk is voor dingen leren en de…

Zie jij of een gezicht door AI is ontworpen? Grote kans dat je het mis hebt. We vinden gezichten die door AI zijn gemaakt er soms zelfs geloofwaardiger uitzien dan echte gezichten, blijkt uit onderzoek van de Australian National University. Ongeveer 600 deelnemers kregen foto’s te zien van gezichten met de vraag welke daarvan door kunstmatige intelligentie waren ontworpen. Met name de mensen die het meest overtuigd waren van hun keuzes, hadden het vaak bij het verkeerde eind. En dat is zorgelijk, vinden de onderzoekers. Als AI onze gezichten zo geloofwaardig kan namaken, kunnen die beelden worden gebruikt bij bijvoorbeeld identiteitsdiefstal. Een tip om nep te herkennen: AI-koppen zijn vaak té perfect in proportie, en dat is niet menselijk.…

Verloofd, nieuwe baan of ander goed nieuws? Houd het nog even voor jezelf, zeggen onderzoekers van Columbia University (VS). Zij gaven 2500 mensen allerlei hypothetische positieve nieuwtjes, die ze op verschillende momenten met hun omgeving mochten delen. De deelnemers die het goede nieuws voor zichzelf hielden, bleken er een levendig en energiek gevoel van te krijgen. Dat hadden ook de participanten die het nieuws nog geheimhielden, maar wel van plan waren om het te delen. De onderzoekers denken dat dit gevoel te maken heeft met de spanning en verrassing die een positief geheim met zich meebrengt. Het uitkijken naar die verrassing is soms leuker dan het verrassingsmoment zelf.…

Nee, de lijnen op deze kaart uit de Eerste Wereldoorlog stellen geen loopgraven voor. De lijnen vormen het aanvalsplan dat de geallieerde soldaten op 12 oktober 1917 in België moesten uitvoeren. Het doel? De inname van het dorp Passendale, dat de Duitsers bezetten. Een strategische zet, want acht kilometer verderop lag het spoorwegknooppunt Roeselare, dat van groot belang was voor de bevoorrading van het Duitse leger. Vanaf elk lijntje zou de artillerie op afgesproken tijden op de Duitsers schieten. Achter dit scherm van vuur en staal moesten de grondtroepen dan oprukken. Als de green line rechts op de kaart werd bereikt, zo was de hoop, lag de weg naar Roeselare open. Maar het plan bleek moeilijker dan gedacht. ‘Kapotte irrigatiekanalen in combinatie met aanhoudende regen hadden het gebied in een…

Het houdt je boterhammetjes vers en een vliegtuig luchtdicht. Wat is plastic toch een fijn spul. Ontzettend balen dus dat het maken en weggooien ervan zo slecht voor het milieu is. Uit Japan komt nu een revolutionaire uitvinding: een nieuw soort plastic dat bijna te mooi lijkt om waar te zijn. Het materiaal, VPR genaamd, werd ontwikkeld aan de University of Tokyo. Het heeft dezelfde positieve eigenschappen als normaal plastic: het kan in een keur aan vormen gegoten worden en is supersterk. Gaat het toch kapot? Dat is te fixen door het te verhitten. Kleine scheuren en krassen worden dan vanzelf gerepareerd, en vervormd VPR gaat weer terug in zijn oorspronkelijke vorm. Nog niet overtuigd? Als VPR in zeewater belandt, breekt het af in minuscule stukjes. En dat microplastic is…

Iedereen die zich weleens van een duikplank heeft gestort, kent de klap van het water. IJsvogels duiken op een dag tientallen keren met de kop naar beneden het water in om visjes te vangen, met snelheden tot wel veertig kilometer per uur. Krijg je al hoofdpijn bij het idee? Een team onderzoekers van het Field Museum in Chicago (VS) heeft iets gevonden in de hersenen van ijsvogels dat kan duiden op een genetische bescherming tegen hersenschuddingen. De wetenschappers onderzochten dertig soorten ijsvogels, en vonden 93 aangepaste genen in hun hersenen, waaronder het gen MAPT. Dat bevat instructies voor het maken van het taueiwit. En dat helpt de celstructuur te stabiliseren, het vangt klappen op. Het gen werd eerder al gevonden bij spechten, die dagelijks flink headbangen tegen boomstammen.  KORT DOOR…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Hoezeer de kwestie ook speelt in het dagelijks leven, er is niet veel onderzoek gedaan naar de verschillen in parkeervaardigheden tussen vrouwen en mannen. In 2009 waagden psychologen van de Ruhr-Universität Bochum (Duitsland) het erop. Ze lieten twee groepen minder en meer ervaren bestuurders van in totaal 65 mannen en vrouwen zes manoeuvres uitvoeren. Alle bestuurders moesten linksom en rechtsom voor- en achteruit inparkeren en links en rechts fileparkeren. De resultaten? Mannen bleken 2,4 procent preciezer te parkeren dan vrouwen, en ze deden dat ook nog 35 procent sneller. Zijn mannen dan de koningen van het parkeerterrein? Man ziet ruimte…

Misschien een open deur, maar als een deur goed sluit, kunnen muggen niet je slaapkamer binnenkomen. Helaas is de gleuf aan de onderkant vaak breed genoeg voor de insecten om doorheen te glippen, vertelt muggenexpert Bart Knols. ‘Ze landen dan aan de buitenkant van de deur, lopen er onderdoor, en vliegen weer op als ze in de slaapkamer zijn.’ Hoe houd je deze insluipers tegen? ‘Maak een ’slurf’ van stof, vul die met zand, en klem hem tegen de binnenkant van de slaapkamerdeur.’ FLITS ■ Steekmuggen steken je niet met een angel, ze zuigen je bloed via hun monddelen. ■ De stekers... eh, bijters dus, komen af op de koolstofdioxide die je uitademt. ■ Stoppen met ademen is dan ook de beste methode om nooit meer gestoken te worden. Maar…

Als je zo’n kronkelig beest in de hoek van een terrarium ziet liggen, is het een hele klus om uit te vogelen waar de kop zit en waar de staart. Het lijkt wel een Gordiaanse knoop, maar echt in de knoop zullen slangen niet zomaar raken. Dat vertelt ecoloog en reptielendeskundige Sterrin Smalbrugge. ‘Gezonde slangen zijn hartstikke lenig en komen makkelijk los.’ Een zieke slang kan wel de draad kwijtraken. ‘Soms krijgen slangen een virus dat hun zenuwstelsel aantast. Dit noemen we inclusion body disease.’ Door dit dodelijke virus raken de kronkelaars de controle over hun spieren kwijt, waardoor ze hun natuurlijke lenigheid verliezen. En daardoor helaas helemaal met zichzelf in de knoop raken.…

Er zijn weinig dingen zo goor als de bodem van je gft-bak. Riekende ranzigheid van rottende resten druipt naar beneden en verandert in een slijmerige drab die na het legen van de bak achterblijft. Een laag krantenpapier op de bodem helpt tegen het minimoerasje in de kliko. Maar is papier tussen gft-afval niet streng verboden? Gelukkig niet, stelt voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Een beetje papier kan geen kwaad. Dat composteert gewoon met het gft-afval. Je hoeft dus ook niet de koffiedrab uit het papieren filter te krabben, dat mag er gewoon bij. En lees je geen papieren krant meer, maar wil je wel van de viezigheid in je container af? Dan helpt een laagje stro op de bodem van je bak tegen de madenkweekvijver. FLITS ■ Schrob de gft-bak vooral niet…

In Nederland zwerven heel wat losse bomen rond buiten de bosgebieden. Denk alleen al aan bomen die in de stad en in jouw achtertuin groeien. Van heel Europa is Nederland zelfs de nummer één in ‘verdwaalde’ bomen, zo zagen onderzoekers van Københavns Universitet (Denemarken). Met behulp van kunstmatige intelligentie analyseerden zij satellietfoto’s van Europa. De resultaten waren verrassend. In heel Europa staat zo’n vijftien miljoen hectare aan bomen buiten de bosgebieden, die dus niet worden meegerekend in nationale bosinventarisaties. Nederland spant daarbij de kroon: maar liefst 25 procent van al onze bomen staat buiten de bossen. En die moeten we zeker niet vergeten. Volgens de onderzoekers spelen deze verdwaalde bomen een belangrijke rol bij bijvoorbeeld de biodiversiteit in een land.…

Het pittige groene papje is niet alleen lekker bij sushi, wasabi is ook nog eens erg gezond. Het zou bacteriën doden en ontstekingen remmen. Ook zou het tandbederf tegengaan en de kans op bloedstolsels en astma verkleinen. En alsof dat niet genoeg is, krijgt ook het geheugen er een oppepper van, zagen wetenschappers van onder meer Tohoku University (Japan) toen ze 72 mensen van zestig tot tachtig jaar oud onderzochten. De helft kreeg elke dag een voedingssupplement met wasabi, de rest een placebo. Bij de wasabi-eters bleek na twaalf weken het korteen langetermijngeheugen aanzienlijk te zijn verbeterd. Ook waren ze beter in het leggen van verbanden tussen verschillende herinneringen. Hopelijk vergeten ze vanaf nu nooit meer om elke dag een wasabipil te nemen. KORT DOOR DE BOCHT ■ De aanwezigheid…

Bang voor spinnen? Lees dan niet verder. Al dagen hoorde een 64- jarige Taiwanese vrouw geritsel en getik in haar oor. Ze werd er gek van, kon zich niet meer concentreren, had slaapproblemen en kreeg gierende hoofdpijn. Naar de dokter dus. In het Tainan Municipal Hospital werd een MRI-scan gemaakt en daarop was de boosdoener te zien: een piepkleine spin had zich in haar oor verschanst. Het beestje was amper drie millimeter groot, maar zorgde zo dicht bij het trommelvlies voor een kabaal van jewelste. De druktemaker kon eenvoudig met een zuigbuisje verwijderd worden. Of hij dat overleefde, is niet bekend. KORT DOOR DE BOCHT ■ Er kruipen vaker beestjes in oren. ■ In Australië bleek een mannenoor het thuishonk te zijn van een 2,6 centimeter lange kakkerlak. ■ Denk je…

ONMOGELIJK ONDERZOEK FRANK JACOBS ONDERZOEKT DE GENETICA ONDERLIGGEND AAN DE EVOLUTIE VAN DE MENSELIJKE HERSENEN AAN DE UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM. Alsethische, praktischeen andereobstakelsniet zoudenbestaan,welke experimentenzouden wetenschappersdan dolgraageens uitvoeren? Wat voor onderzoek zou je willen uitvoeren? ‘Ik onderzoek de veranderingen in ons DNA die recent in de evolutie zijn ontstaan, en hoe dat invloed heeft gehad op onze hersenen. Wat is er veranderd, waardoor we als mens deze hersenen hebben gekregen? We kunnen ons DNA vergelijken met dat van de chimpansee, onze nauwste verwant van alle levende diersoorten. En sinds kort hebben we ook DNA beschikbaar van de neanderthaler, die nog nauwer aan ons verwant was. Met huidige technieken kunnen we reconstrueren hoe het DNA van onze gemeenschappelijke voorouders eruitzag, en wat er in die duizenden tot miljoenen jaren evolutie in…

De grenzen van fysieke inspanning liggen voor iedereen anders. Een ongetrainde man van middelbare leeftijd zal deze eerder bereiken dan een sportieve hardlopende twintiger. Maar voor iedereen komt uiteindelijk een moment dat je niet verder kunt, toch? Of zou er een mens kunnen bestaan met een oneindig uithoudingsvermogen en ijzersterke spieren? Het lijkt logischer dat er sportieve grenzen zijn aan het lijf. Maar wat zijn die dan? En wanneer lopen we tegen die grenzen aan? Onbegrensd sporten ‘In theorie zijn er geen grenzen’, begint hoogleraar klinische sportgeneeskunde Fred Hartgens van het UMC Utrecht. ‘We verbeteren al honderden jaren sportrecords. Ik zou niet weten waarom dat opeens zou veranderen. Alleen duurt het bij gevestigde sporten steeds langer voordat er een atleet opstaat die de potentie heeft nog sneller of beter te zijn.’…