Inhoudsopgave van Editie 13 - 2023 - Quest

TECHNOLOGIE Dr. Chatbot Als een gewonde op de Spoedeisende Hulp binnenkomt, is het van levensbelang dat die patiënt snel de juiste diagnose krijgt. Moet het altijd een arts zijn die die geeft? Niet per se, ontdekten onderzoekers aan het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. AI-chatbot ChatGPT kan de honneurs ook prima waarnemen. De onderzoekers gaven ChatGPT de symptomen en resultaten van bloed- en urineonderzoeken van dertig gevallen uit het verleden en vroegen het programma een diagnose te stellen. Die uitkomst vergeleken ze met de diagnose die in eerste instantie was gesteld, en wat het uiteindelijk bleek te zijn. Artsen bleken in 87 procent van de gevallen de juiste diagnose te hebben gesteld, ChatGPT scoorde maar liefst 97 procent. DOOR KORT DE BOCHT Volgens de onderzoekers is het te vroeg…

Eeuwig jong ‘Er is maar één axolotl’, begint Alex Huiberse, bioloog en aquariaan van Artis. In het wild lijken verschillende dieren op de Mexicaanse salamander, maar er is slechts één echte Ambystoma mexicanum. Wat is er zo uniek aan het dier? De axolotl blijft zijn hele leven in het larvenstadium. ‘Zoals hij geboren wordt, zo blijft hij als volwassen dier’, vertelt Huiberse. Je herkent het larvenstadium aan de staart en de uitwendige kieuwen. Als twee rozige bakkebaarden draagt de axolotl deze aan weerszijden van zijn kop. ‘Bij de meeste amfibieën verdwijnen de kieuwen of worden ze inwendig. Maar bij de axolotl blijven ze en vormen ze een van de drie manieren waarop het dier kan ademen.’ Dat lijkt misschien wat overdreven. Maar voor amfibieën is het van levensbelang om op…

Alsethische, praktischeen andereobstakelsniet zoudenbestaan,welke experimentenzouden wetenschappersdan dolgraageens uitvoeren? Wat voor experiment zou je willen uitvoeren? ‘Ik zou willen kijken wat precies het effect is van ouders die liegen tegen hun kinderen. Dat doen ze immers heel vaak. Bijvoorbeeld om de kinderen binnen bepaalde grenzen te houden. ‘Nee, de batterij van de iPad is leeg.’ Of: ‘Nee, de McDonald’s is dicht.’ Maar ook bijvoorbeeld met het oog op het plezier van het kind. Zoals met Sinterklaas. Dat is eigenlijk een heel grote leugen. En kinderen zullen achteraf geheid ontdekken dat er al die tijd glashard tegen hen is gelogen. Maar wat doet dat met hen? ‘In een experiment zou ik ouders een grote leugen tegen hun kind laten vertellen. Ik zou dan specifiek ouders zoeken die nooit eerder tegen hun kind…

Leve de verbrandingsmotor Tijdens zijn studie aan de kunstacademie sleutelde Gijs Schalkx altijd aan zijn oude motor. ‘Ik kon geen nieuwe betalen, dus ik moest dat ding wel blijven repareren. Ik besefte dat het een vieze, vervuilende verbrandingsmotor was, maar werd gegrepen door de schoonheid van het mechaniek.’ Schalkx besloot voor zijn afstudeeropdracht een manier te ontwikkelen om de verbrandingsmotor verantwoord in leven te houden. Sprong in het diepe Tijdens zijn zoektocht naar alternatieven voor fossiele brandstof kwam Schalkx een verhaal tegen over een visser die met een emmer achter zijn boot methaangas verzamelde. ‘Na een dag vissen had de man genoeg gas om zijn vangst mee te bakken. Ik kon het bijna niet geloven.’ Er was maar één manier om het te testen: Schalkx sprong in een sloot, gewapend…

Zeegras alternatief voor plastic verpakking: een winnend idee ‘Vernieuwen is de wereld verbeteren. Dat straalden alle acht finalisten uit. Winnaar Lisanne Peters ontwikkelde van zeegras een biologisch afbreekbaar alternatief voor plastic schuim. Een uitvinding die grote impact gaat hebben.’ Adjunct-hoofdredacteur van Quest Maartje was voorzitter van de jury die Lisanne Peters uitriep tot Innovatiefste Student van Nederland 2023. ‘Als je het niet eenvoudig kunt uitleggen, begrijp je het niet goed genoeg’ Of toch niet? Dit citaat wordt vaak aan Einstein toegeschreven, maar hij heeft het nooit gezegd. Mogelijk was het collega-natuurkundige Richard Feynman. In ‘Verkeerd herinnerd’ op pagina 90 ontmaskeren we nog meer misquotes. Zelluf doen Vanaf pagina 24 zoekt redacteur Mare wetenschappelijke manieren om haar kookkunsten te camoufleren voor het komende kerstdiner. De oplossing is een snufje voedselpsychologie. Zelfs…

Verse groente komt recent van het land en bevat veel voedingswaarde. Lang houdbare groente ligt al tijden te verwelken in een blik of een pot. Die zal dan dus wel minder vitamines bevatten, is het idee. Zit er iets in? Qua presentatie hebben verse groenten een streepje voor. Zo ogen verse sperziebonen een stuk florissanter dan hun slappe broertjes uit blik of pot. Toch is er weinig mis met de voedingswaarde van die sip ogende variant: na bereiding zitten er net zo veel vitamines in als in verse groenten. Maakt het inblikken dan niets uit? Blik- en potgroenten zijn gekookt ter conservering. Door dat koken gaat zo’n twintig tot vijftig procent van de vitamines verloren. Dat klinkt als een goede reden om voor vers te kiezen. Maar verse bonen of…

Denk je aan placebo’s, dan denk je al snel aan experimenten waarbij een deel van de proefpersonen een echt medicijn krijgt en een ander deel een nepmiddel. Zelfs als je een nepmiddel krijgt, kan zo’n pil een positieve uitwerking op de gezondheid hebben, blijkt uit veel onderzoeken. Zolang proefpersonen geloven dat het middel hen beter maakt, gaat dat signaal naar het brein en ervaren ze minder klachten: het zogenoemde placebo-effect. Ziekmakende bijsluiter Het minder bekende nocebo-effect bestaat ook en werkt precies andersom. Mensen verwachten in dit geval dat een middel hen ziek zal maken. Nemen ze dat in? Dan gaan ze zich beroerder voelen, ongeacht de werking van het medicijn. De hersenen hebben immers het signaal ontvangen dat de pil waarschijnlijk ziek, zwak en misselijk maakt. ‘Je ziet dan als…

Gestage opwarming, smeltende ijskappen, bedreigde zeedieren: het gaat niet lekker met onze oceanen. Maar hoe zit het met rivieren? Daarmee is het minstens zo slecht gesteld, waarschuwen onderzoekers aan onder meer de universiteit van Wenen (Oostenrijk). Ze analyseerden de historische waterkwaliteit van bijna 800 Amerikaanse en Europese rivieren en ontdekten dat 87 procent van die rivieren in de afgelopen vier decennia flink is opgewarmd, sneller zelfs dan de oceanen. Ook was in 70 procent het zuurstofgehalte fors gedaald. En dat kan volgens de onderzoekers rampzalig zijn voor de vissen en andere dieren die in het rivierwater leven. Aan de hand van computermodellen voorspellen ze dat, als dit zo doorgaat, de komende zeventig jaar het zuurstofgehalte in de rivieren dusdanig zal afnemen dat maar weinig soorten dit zullen overleven. Worm wordt…

De expert De suikeroom van dit verhaal is historicus Ulbe Bosma, senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. In mei van dit jaar publiceerde hij zijn boek The World of Sugar: How the Sweet Stuff Transformed Our Politics, Health, and Environment over 2,000 Years, het resultaat van twintig jaar onderzoek naar de geschiedenis van suiker. Hij vertelt over de verschillende periodes. Kennis van zaken WANNEER? 500-600 na Christus WAAR? India WAT? Suiker groeit niet als korrel uit de grond. Uit de suikerrietplant komt een plakkerig sap, dat van zichzelf een heel zoete massa is. Al eeuwen voor het begin van de jaartelling wordt dat sap ingekookt, tot een dikke siroop ontstaat. Als Alexander de Grote in de vierde eeuw voor Christus in India aankomt, staat hij versteld van…

*Dit stappenplan biedt geen succesgarantie Kies een thema dat je je toe-eigent. Als een verkoper moet je kijken waar nog markt is Zuil is stuk PvdA, VVD en CDA. Met alleen die drie partijen (en de voorlopers van het CDA) kon je vanaf de Tweede Wereldoorlog na elke verkiezingen gemakkelijk een kabinet vormen. Ze waren telkens goed voor minstens de helft van de stemmen, geregeld zelfs driekwart. Kom daar nog maar eens om. Sinds de eeuwwisseling zijn de grote drie op hun retour. De LPF wist als eerste een bres te slaan, en sindsdien zijn alternatieven steeds succesvoller. Bij de laatste twee verkiezingen scoorden VVD, PvdA en CDA samen nog krap veertig procent van de stemmen. Plots zijn coalities denkbaar zónder hen, al is het nog niet zover gekomen. Maar…

Het gevaar van je eieren niet goed bewaren heet salmonella. Een kip draagt die bacterie vaak bij zich. Daardoor zijn eieren een van de grootste bronnen van infectie, waarschuwt Wieke van der Vossen, expert voedselveiligheid bij het Voedingscentrum. ‘De bacterie kan op de buitenkant van een ei zitten, door bijvoorbeeld poepresten van de kip, maar ook van binnen.’ Een besmetting zorgt vaak voor diarree, buikkrampen en braken, in ernstiger gevallen ook voor hoge koorts. Goed doorbakken Hoe houd je de kans op een salmonellabesmetting zo klein mogelijk? ‘Salmonella kun je niet zien, ruiken of proeven’, zegt Van der Vossen. Dan kun je de eieren dus maar beter in de koelkast bewaren. ‘Want daar groeit de bacterie zeker niet verder.’ Maar om een salmonella-infectie te voorkomen, is het vooral belangrijk om…

Onze vragen zijn meestal een mening met een vraagteken De horzel van Athene werd hij genoemd. Filosoof Socrates bestookte in de vijfde eeuw voor Christus mensen op het irritante af met vragen. Dan moet je niet denken aan een alledaags ‘hoe gaat-ie?’, ‘heb je een lekker weekend gehad?’ of ‘wat vind jij nou van Plato’s nieuwe outfit?’ Nee, Socrates was op zoek naar wijsheid. Met iedereen die maar wilde, ging hij op straat in gesprek over wezenlijke zaken. Zoals rechtvaardigheid, deugd, moed en liefde. Dat deed hij door vragen te stellen. Stel, het ging over moed, en er was iemand die vond dat ‘moed’ inhoudt dat je doorvecht zonder de benen te nemen. Dan had Socrates daarop kunnen reageren met: ‘Maar soms is het misschien slimmer om te vluchten, zoals…

Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar de Sahara was ooit bosrijk. Onderzoekers van de University of Bristol (VK) ontwikkelden een klimaatmodel dat laat zien dat de Sahara in de afgelopen 800.000 jaar elke 21.000 jaar een periode met een vochtig klimaat kende. Dat komt door de tolbeweging die de aarde om zijn as maakt. Door verandering in die beweging werden de zomers op het noordelijk halfrond veel warmer, waardoor de moessons sterker werden en in de Sahara voor veel neerslag zorgden. In de droge periodes trokken veel diersoorten, waaronder mensen, met de begroeiing mee naar noord en zuid. De meeste baby’s krijsen het uit als ze de hielprik krijgen, en ook ouders vinden dat niet fijn. Maar een slaapliedje doet wonderen. Wetenschappers van het Lincoln Medical & Mental…

Delhi, India PM2.5: 500-600 microgram per m3 Kinderspel? De lichtjes in deze speeltuin in Delhi zien er magisch uit, maar ze verbeelden de harde realiteit: hoeveel fijnstof er in de lucht hangt. Een op de vier kinderen heeft chronische longproblemen in deze Indiase stad. En dat is geen wonder, want gewoon ademen staat hier gelijk aan 30 tot 40 sigaretten per dag. ‘Eén olifant, twee olifant...’ Natuurkundig kunstenaar Robin Price brengt luchtvervuiling aan het licht, maar daarvoor moet hij wel bij elke foto in hetzelfde tempo voor zijn camera lopen. Toch komt hij zelf niet in beeld. ‘Ik werk met een lange sluitertijd’, vertelt hij. ‘Alleen wat stilstaat of licht geeft, verschijnt op de foto.’ Voor zijn project Air of the Anthropocene meet Price fijnstof, met sensoren die hij kreeg…