Inhoudsopgave van Editie 12 - 2023 - Quest

Niet alleen de kabels zijn aan vervanging toe Ook een smalle landweg in de buurt van het Brabantse dorp Sprundel ontkomt niet aan de energietransitie. Op het asfalt van de Turfstraat liggen flinke hopen zand. Hopelijk past al dat later weer precies in de gleuf die langs de weg gegraven is. Nu is daar nog een gloednieuwe stroomkabel zichtbaar, die dankzij isolatiemateriaal meer wegheeft van een stevige tuinslang. Op straat liggen de restanten van de vorige kabel, die niet meer meekan in een duurzamer tijdperk. Vergelijkbare werkzaamheden gaan we de komende jaren overal in Nederland tegenkomen, want we kampen met een overvol stroomnet, horen we geregeld. Maar wat betekent ‘vol’ precies? En kunnen we dat niet anders oplossen dan met eindeloos graafwerk? We leven toch in de 21ste eeuw? Verzwaar…

Voor specialistische handelingen kunnen wetenschappers best zonder peperdure apparatuur. Soms volstaat wat handigheid met technische Lego, bewezen techneuten van de (VS). Met de Deense bouwblokjes knutselden ze een schudmachine voor DNA-origami. Dat zijn structuren die wetenschappers vouwen uit DNA en gebruiken voor onderzoek. De machine is nuttig om bruikbare stukjes origami te scheiden van de restjes die bij dat geknutsel ook ontstaan. Met wat Legostukken, een motortje en enige programmeerkennis was de zelfgebouwde machine de helft tot zes keer goedkoper dan professionele apparaten en gaf vergelijkbare resultaten. Bovendien is er nu een excuus om onder werktijd met Lego te spelen: de onderzoekers delen de bouwhandleiding van hun schudmachine.…

Dat botert wel Al duizenden jaren geleden poften mensen hun maiskorrels tot luchtige knabbels. Maar pas in 1885 had de Amerikaan Charles Cretors het revolutionaire idee om die korrels direct in boter en specerijen te verwarmen. Daar liepen de Amerikanen wel warm voor. Op stoom De eerste popcornmachines waren nog omgebouwde pindabranders. Tot Cretors op de Wereldtentoonstelling van 1893 in Chicago zijn eerste popcornstoommachine showde. Al snel verschenen deze karretjes met automatische poppers overal op straat. Een rage was geboren. Vet veel Popcorn was een van de eerste typisch Amerikaanse snacks. In de jaren 50 was geen enkele boulevard in het land meer vrij van foodtrucks, die voor een prikkie jong en oud voorzagen van vette en zoete lekkernijen: van gebrande pinda’s, ijs en lolly’s tot frisdrank, hotdogs en... popcorn.…

Zin in een stralend stukje vlees? Overweeg dan eens wild zwijn. De dieren zenden opvallend veel radioactieve straling uit, ontdekten onderzoekers van Leibniz Universität Hannover (Duitsland). Het stralingsniveau van Beierse wilde zwijnen is zelfs geregeld zo hoog dat hun vlees niet veilig eetbaar is. Die radioactiviteit hebben de zwijnen niet alleen overgehouden aan de kernramp bij Tsjernobyl van 26 april 1986. Ook kernproeven uit de jaren 50 en 60 voegen een toefje radioactiviteit toe, bleek uit een vergelijking van de radioactieve stoffen in zwijnenvlees. Wilde zwijnen zijn gevoelig voor stokoude straling door hun voorliefde voor truffels. Die zwammen concentreren op hun beurt radioactieve deeltjes uit het grondwater. In dat water vind je dus nog altijd een explosieve nucleaire geschiedenis terug, als je de boel maar flink indikt. TECHNOLOGIE Wc-pot zonder…

ONMOGELIJK ONDERZOEK AFLEVERING 83: MICHEL DÜCKERS, ONDERZOEKT DE IMPACT VAN RAMPEN AAN DE RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN, ARQ NATIONAAL PSYCHOTRAUMA CENTRUM EN NIVEL. Alsethische, praktischeen andereobstakelsniet zoudenbestaan,welke experimentenzouden wetenschappersdan dolgraageens uitvoeren? Wat voor experiment zou je willen uitvoeren? ‘Een experiment dat we helemaal niet willen, maar wel belangrijke inzichten zou geven. Ik zou verschillende landen blootstellen aan een reeks rampen. In dezelfde volgorde. Dus bijvoorbeeld eerst een pandemie, dan een watersnoodramp, gevolgd door een zware aardbeving en een vulkaanuitbarsting. Dan zou ik kijken wat het doet met het mentale welzijn van de bevolking. Ik zou kwetsbare landen, met een lagere welvaart, beperkter zorgsysteem en weinig overheidssteun, willen vergelijken met minder kwetsbare landen waarin allerlei zaken wel goed op orde zijn. In hoeverre landen al eerder in de geschiedenis veel rampen meemaakten, wil…

Aan huis De Engelse weg- en waterbouwkundige Hubert Cecil Booth merkte rond 1900 op dat uitgeklopt stof net zo hard weer neerdwarrelt. Was het niet handiger om dat te verzamelen? Met paard en stofzuigerwagen bood Booth zijn opzuigdiensten aan huis aan. Vaak bestelde de hele straat hem tegelijk, en maakten de bewoners er een feestje van. Blaasveeg Voordat Booth de eerste stofzuiger op de markt bracht, bedacht Amerikaan Daniel Hess een tapijtveger die gebruikmaakte van lucht. Door heen en weer te rollen werden balgen opgeblazen, die het stof naar binnen zogen. Slingerpomp De elektrische stofzuiger begon als een luxeproduct. Sinds 1907 kwamen elektrisch aangedreven stofzuigers op de markt, maar alleen de rijksten hadden elektriciteit in huis. De rest moest slingeren om niet te verstoffen. Accordeon Wie geen elektriciteit had én…

QUEST WON: _ Mercur Magazinemerk van het Jaar 2018 _ Mercur Lancering van het Jaar 2017 (Quest Junior) _ Mercur Merkinnovatie van het Jaar 2015 _ Mercur Hoofdredacteur van het Jaar 2014 _ Mercur Tijdschrift van het Jaar 2009 _ Tegel Talentprijs 2008 _ Mercur Hoofdredacteur van het Jaar 2007 _ Glazen Griffioen 2006 _ AKO Tijdschrift van het Jaar 2005 _ Bruna Publieksprijs 2005 _ Mercur Lancering van het Jaar 2004 1 Meer kabels Hoe krijgen we al die stroom waar hij nodig is? -p 8 Opgeruimd De cellen in ons lichaam leven door tot alle zuurstof op is, ook als de dood al is ingetreden. Onfris gespreksonderwerp? Het is maar hoe je ernaar kijkt. De natuur is zo fris om kadavers op te ruimen. Verschillende organismen komen één…

Nachtegalen staan bekend om hun gouden keeltjes, maar ook zij maken soms gebruik van een soort autotune: ze kunnen de toonhoogte van hun gezang automatisch aanpassen als dat nodig is. Dat is de bevinding van onderzoekers van het Max Planck Institute for Biological Intelligence (Duitsland). Het is al langer bekend dat mannetjesnachtegalen zangduels ‘uitvechten’ om een vrouwtje te veroveren of hun territorium af te bakenen. De onderzoekers ontdekten dat de zingende vogels in die gevallen aan song matching doen: ze imiteren het gezang van hun concurrent. De nachtegaal kan dus wat hij hoort op dat moment precies nadoen, op de juiste toonhoogte dankzij zijn ‘autotune’. De onderzoekers hopen er verder achter te komen wat er in de hersenen van de vogels voor zorgt dat ze zo goed kunnen imiteren. KORT…

Pets, pats. Je hoort de druppels te pletter slaan op de gescheurde droge grond als het een tijdlang niet heeft geregend. En vrijwel meteen verspreidt zich vaak een geur die moeilijk te omschrijven is. Sommige mensen noemen hem aarde-achtig, anderen denken dat het de geur van de regen zelf is. Scheikundigen vroegen het zich al minstens een eeuw af, toen de Australische onderzoekers Isabel Bear en Richard Taylor in 1964 met het antwoord kwamen. Zij publiceerden in dat jaar de resultaten van een experiment waarin ze verschillende soorten steen en klei droogden. Door middel van stoomdestillatie (zie het kader ‘Stoom steelt geur’), konden ze daar steeds een goudgele olie uit isoleren. Die blijkt verantwoordelijk voor die unieke geur. Zij noemden het petrichor, een combinatie van de Griekse woorden petra (dat…

Mensen die verliefd worden op een voorwerp. Seksuoloog en therapeut Laura Ledel ziet het in haar praktijk vaker dan je misschien zou verwachten. Liefde voor levenloze zaken wordt ook wel objectofilie genoemd. Anders dan bij seksuele opwinding door bijvoorbeeld netkousen, zweepjes of voeten, is er bij objectofilie sprake van echte liefde. Een liefde die ook wordt beantwoord, zegt Ledel. ‘Objectofielen voelen een verbinding met een voorwerp, ze voelen dat hun liefde wederkerig is. In hun beleving verlangt het object naar hun aandacht, zoekt hun aanraking.’ Die verbinding met voorwerpen voelen de meeste objectofielen van jongs af aan. Op jonge leeftijd koesteren ze al warme gevoelens voor levenloze objecten. ‘Mensen denken vaak dat het komt door een slechte jeugd of een traumatische gebeurtenis, maar dat is niet het geval’, legt Ledel…

VOEDING Vette hap? Neem een pil Wat als er een pil was waardoor je elke dag friet en frikandellen kon eten zonder er dik van te worden? Onderzoekers van de University of Texas Health Science (VS) hebben wellicht zo’n medicijn ontdekt. Bij proefmuizen op een moddervet dieet werkt de magnesiumremmer in elk geval prima. Magnesium zit in al je eten. Je hebt het nodig voor onder meer gezonde botten en een niet te hoge bloeddruk. Maar van te veel magnesium worden je cellen lui: ze zetten calorieën dan minder snel om in energie. Vet hoopt zich op en je komt aan. Bij de muizen zorgde de pil ervoor dat hun cellen minder magnesium opnamen en hun vetverbranding toenam. Het pilletje zou volgens de onderzoekers een sterk wapen kunnen zijn tegen…

Koning Ashoka, die van circa 272 tot 231 voor Christus over het Indiase subcontinent regeerde, liet op enorme stenen pilaren boodschappen achter voor zijn onderdanen. Op een ervan staat gebeiteld hoe hij op intervallen van acht kos (een oude maat die de afstand weergaf waarop het ene mens het andere nog kon horen) putten met traptreden had laten aanleggen. Die dienden als watervoorraad in droge tijden, om van te drinken, in te baden en om het land te irrigeren. Maar ook als koel onderkomen voor reizigers op handelsroutes. Volgens Ashoka was hij niet de eerste en niet de enige die opdracht had gegeven tot het bouwen van zulke vav’s, baoli’s of baori’s. En inderdaad hebben archeologen overblijfselen van trapputten ontdekt die dateren van vele eeuwen vóór Christus. Volle tank Het…

Veel baasjes, die hier patiënteigenaren heten, sparen kosten noch moeite voor hun dier Eos, vernoemd naar de godin van de dageraad, had een probleem. Het knaagdier kon niet goed ademhalen door haar neus. Nu is dat voor elk dier vervelend, maar als je een degoe bent, is het al snel levensbedreigend. Want als degoes niet kunnen ademhalen als ze eten, is het einde verhaal. Gelukkig heeft Eos een baasje dat niet voor één gat te vangen is. Of, nou ja, eigenlijk wel. Want na de rhinostomie die ze onderging heeft de degoe nu een extra neusgat. Een implantaat zorgt ervoor dat ze via een metalen buisje boven op de neus kan ademhalen. Een soort interne snorkel is het. Zo’n ingreep bij een dier zo groot als een rat is lastig.…

Dat er op een dag mensen op Mars wonen, lijkt aannemelijk. Maar hoeveel personen heb je nodig om daar een gezonde kolonie op te bouwen? Minimaal 22, berekenden onderzoekers van George Mason University (VS). Ze lieten computers verschillende scenario’s doorrekenen, waarbij ze telkens uitgingen van een verblijfperiode van 28 jaar. Ze veranderden bij elke berekening het aantal Marskolonisten en keken welk aantal kolonisten het ’t langst zou uithouden. Ze keken daarbij ook naar de persoonlijke eigenschappen van deze pioniers en ontdekten een behoorlijke open deur: het is handig mensen mee te sturen met een ‘aangename’ persoonlijkheid. Individuen met een of andere neurose kunnen beter thuisblijven. Die zullen eerder falen in hun taken, sneller doodgaan en de missie doen mislukken. KORT DOOR DE BOCHT Een enkele reis naar Mars duurt acht…

Och, wat hebben die leerlingen het zwaar op school, hè? Dat valt wel mee: een deel zit zich zelfs bij toetsen stierlijk te vervelen. Die opvallende conclusie trekken psychologen van de Universität Wien (Oostenrijk). Leerlingen zijn daar trouwens wel de dupe van, bleek tijdens toetsen op middelbare scholen. Vaak sluiten toetsvragen niet goed aan op het niveau van de leerlingen, waardoor ze te weinig of juist te veel worden uitgedaagd. Beide kunnen verveling veroorzaken: als vragen extreem simpel zijn of onmogelijk lastig, beginnen je gedachten af te dwalen. Dat verslechtert de resultaten, vooral in het laatste geval. Heel makkelijke vragen beantwoord je ook met één hersenhelft nog wel. Om verveling tegen te aan, moeten docenten toetsen beter afstemmen op leerlingen, adviseren de psychologen.…

Gaat alles bij jou van een leien dakje? Haal je makkelijk je deadlines? Heb je geen moeite met opruimen, schoonmaken of administratieve klusjes? Leg dit artikel dan weg en doe iets nuttigs met je tijd. Maar lees je Quest terwijl je eigenlijk zou sporten? Staat de vaat op het aanrecht, maar speel jij Netflix uit? Of kijk je onder werktijd voortdurend op je sociale media en nieuwsapps voor wat afleiding? Ga dan verder en beloof jezelf dit verhaal helemaal uit te lezen. Want je bent een uitsteller, en je weet het! Oké, je bent er nog. Dan heb je dus last van procrastinatie. Dat betekent ‘uitstellen tot morgen’. Wees gerust: je bent niet de enige. Op een paar procent van de mensen na, stelt iedereen weleens iets uit. Daar is…

Als je een gevoelig gedicht over het minnespel schrijft, dan heeft het Nederlands zo zijn beperkingen. Wippen, neuken, klaarkomen, beffen, kezen, pijpen… Zijn er dan geen nette sekswoorden? Jawel, maar dan kom je terecht in de categorie ‘met de dokter praten’: ejaculeren, coïtus, oraal bevredigen. Gewoon mooie woorden voor seks lijken niet te bestaan, terwijl seks vaak liefdevol is. Waarom is ons seksuele woordenboek smakeloos? Hoe lossen we dat op? Vieze woordjes ‘Het is belangrijk om op te merken dat het niet de schuld is van de woorden zelf’, vertelt taalkundige Marc van Oostendorp van het Meertens Instituut. ‘Neuken kun je lelijk noemen, maar dat is best raar. De woorden ‘neutraal’ of ‘breuken’ noemt niemand lelijk.’ Qua klank lijken die woorden sterk op elkaar. ‘Het platte zit niet in de…

Zwarte gaten prikkelen de fantasie. In 2019 werd de eerste foto van het kosmisch fenomeen gemaakt, maar er is veel dat we nog niet weten. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met opgeslurpte materie? De tentoonstelling Into the Black Hole brengt bezoekers met een combinatie van kunst en wetenschap tot de rand van zwarte gaten. De reis voert naar het punt waar kennis eindigt en verbeelding begint. Waar? Valkhof Museum, Nijmegen Wanneer? t/m 19 april 2024 Info? valkhofmuseum.nl BOEK Leest als een trein De trein is avontuurlijk, klimaatvriendelijk en (meestal) comfortabel. Reisjournalist Sander Groen doorkruist in Tussen de rails in 35 trips heel Europa. Hij pakt de slaaptrein naar Hel in Polen, gaat met boemeltje en al op de veerboot naar Sicilië en zoeft door winterwonderland met de Poolcirkel Expres. Groen heeft…