Inhoudsopgave van Editie 11 - 2023 - Quest

Heb je zin in een middagdutje? Vooral aan toegeven, zeggen onderzoekers van onder andere University College London (VK). De wetenschappers bekeken DNAgegevens van zo’n 380.000 Britten tussen de 40 en 69 jaar. Daarbij werd speciaal gelet op het gen dat ervoor zorgt dat je meer behoefte hebt aan een middagdutje. Op die manier konden externe omstandigheden uitgesloten worden. De uitkomst? Mensen met het specifieke gen bleken een groter hersenvolume te hebben dan mensen die deze genetische variant niet hebben. Een belangrijke bevinding, volgens de wetenschappers. Want hoe langzamer je hersenen krimpen, hoe minder snel je veroudert en hoe minder kans je hebt op bijvoorbeeld dementie. GESCHIEDENIS Stokoude speerexperts Al zo’n 300.000 jaar geleden maakten onze verre voorouders bijzonder aerodynamische speren. Dat ontdekten onderzoekers van onder andere de University of Reading…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Pets, pats. Je hoort de druppels te pletter slaan op de gescheurde grond als het in de zomer een tijd niet heeft geregend. En vrijwel meteen verspreidt zich vaak een geur die moeilijk te omschrijven is. Sommige mensen noemen hem aarde-achtig, anderen denken dat het de geur van de regen zelf is. Scheikundigen vroegen het zich al minstens een eeuw af, toen de Australische onderzoekers Isabel Bear en Richard Taylor in 1964 met het antwoord kwamen. Zij publiceerden in dat jaar de resultaten van een experiment waarin ze verschillende soorten steen en klei droogden. Door middel van stoomdestillatie (zie het…

FLITS ■ Gebarentaal werd in de 19de eeuw verboden op alle Nederlandse scholen voor doven. ■ Slechthorenden moesten maar leren liplezen, zeiden ‘deskundigen’ toen. ■ Sommige docenten bonden de handen van kinderen die toch gebaren maakten zelfs vast achter hun rug. ‘Ik zou willen dat ik dat wist’, zegt taalwetenschapper Floris Roelofsen van de Universiteit van Amsterdam, ‘maar hier zijn geen harde cijfers over. We kunnen het slechts beredeneren.’ De belangrijkste clou is niet het aantal doven in een land, maar het aantal goedhorenden met kennis van gebarentaal. Dat voorspelt hoe vaak doven het in de praktijk kunnen hanteren én zegt veel over de kwaliteit van het gebarenonderwijs. ‘Dan kom je sowieso uit in de VS’, zegt Bianca Stoker van het Nederlands Gebarencentrum. ‘Op veel highschools en colleges kun je…

FLITS ■ Sparrenhout heeft lange vezels, die het bier beter absorberen dan korte vezels. ■ De viltjes van uitvinder Sputh waren zo’n vijf millimeter dik, dikker dan de viltjes van nu. Zeker niet. Nederland is zelfs een daglichtparadijs vergeleken met tropische plekken als Bali en Suriname. Rond de evenaar hebben ze het hele jaar door zo’n twaalf uur licht per dag. Hoe verder je bij de evenaar weggaat, hoe groter de seizoensvariatie in daglicht is. Zo krijgen we in Nederland midzomer zestien uur licht en midwinter slechts acht uurtjes. Deze seizoensverschillen balanceren elkaar niet perfect uit. Een belangrijke reden daarvoor is dat de aarde een asymmetrisch pad rondom de zon volgt. Daardoor duurt op ons noordelijk halfrond de zomer langer dan de winter. Die jaarlijkse daglichtbonus wordt groter naarmate je…

Drie meter mag. Tien ook. Of het dubbele. Nergens in de Nederlandse wet- of regelgeving staat een maximale lijnlengte vermeld voor niet-gevaarlijke honden. Dat is in de praktijk ook niet nodig, want geen enkel baasje heeft trek in een ellenlange lijn die verstrikt raakt tussen bomen en struiken. Maar mocht je echt willen, dan zou je dus een leiband van veertig meter in elkaar kunnen flansen. Agenten kunnen gaan grommen als ze dat zien, maar bekeuren mogen ze je niet, want je overtreedt formeel geen regel. Toch neem je dan wel degelijk een risico. De term ‘aangelijnd’ impliceert zicht en controle op je hond, en dat gaat bij een XXXXL-lijn niet op. Zorgt je viervoeter voor een incident, dan zal de rechter je mogelijk in gebreke stellen.…

We praten graag over het weer. Of liever, we klagen. Tropische temperaturen? Te warm. Hopen verse sneeuw? Te koud. Aanhoudende buienparade? Je raadt het al… te nat. Maar waar we nog liever over klagen, is de weersverwachting. ‘Maar ze zeiden dat het droog zou blijven…’ Het weer nauwkeurig voorspellen is een complex proces. Meteorologen meten temperatuur, luchtdruk, luchtvochtigheid, windrichting, hoge- en lagedrukgebieden, en ze vertellen ons aan de hand van ingewikkelde computermodellen wat de dag van morgen ons brengt. En dan nog pakt het weer weleens anders uit dan verwacht. Want de lucht boven ons hoofd is verraderlijk veranderlijk. Toch kun je echt wel het een en ander zien aankomen, als je weet waar je precies op moet letten. Door te begrijpen hoe wolken ontstaan en zich ontwikkelen, kun je…

Uitgespuugd Diamant ontstaat in het binnenste van de aarde als koolstof onder grote druk en hoge temperaturen wordt samengeperst. Door vulkanische uitbarstingen miljoenen jaren geleden vonden diamanten hun weg naar het aardoppervlak. Waarschijnlijk werden ze al gevormd in de eerste miljard jaar na het ontstaan van de aarde. We mijnen de steen nu uit dat afgekoelde vulkanische materiaal, kimberliet. In diamantmijnen gebeurt dat door de grond af te graven tot de aardlaag is bereikt waar deze verticale structuren, de kimberlietpijpen, zich bevinden. De Koh-i-Noor is een alluviale diamant. Dat betekent dat hij niet is gedolven, maar gezeefd uit zand en grind in een rivierbedding. Diamanten komen daar soms terecht als ze tijdens een vulkaanuitbarsting zijn losgekomen van de rest van het gesteente, vervolgens met regenwater zijn meegespoeld, om uiteindelijk in…

Op je oude dag nog wat vrijwilligerswerk verrichten is niet alleen een goede daad voor de maatschappij. Je hersenen hebben er ook profijt van. Dat blijkt uit onderzoek van UC Davis Health (VS). Wetenschappers ondervroegen een groep van 2476 ouderen met een gemiddelde leeftijd van 74 uit verschillende landen. Van hen deed 43 procent vrijwilligerswerk. De ouderen werden allemaal getest op het uitvoeren van taken en hun episodische geheugen, herinneringen aan persoonlijke gebeurtenissen. Wat bleek? De ouderen die het meeste vrijwilligerswerk deden, stonden duidelijk bovenaan als het ging om het uitvoeren van taken en hun geheugen. De onderzoekers denken zelfs dat het doen van vrijwilligerswerk op je oude dag ook de kans kan verkleinen dat je aan dementie gaat lijden. …

De allereerste gletsjer ter wereld zal in Zuid-Afrika gelegen hebben, bijna drie miljard jaar geleden. Onderzoekers van onder andere de University of Johannesburg (Zuid-Afrika) ontdekten sporen van deze gletsjer bij ’s werelds grootste goudafzetting. Bepaalde concentraties van zuurstofvarianten in het gesteente duiden erop dat daar ijs moet hebben gezeten. Daarnaast vonden de onderzoekers sporen van het puin dat een gletsjer achterlaat als deze smelt en samentrekt. Opvallend, want er is weinig bekend over het klimaat op aarde van drie miljard jaar geleden. Dat er toen gletsjers waren, wijst mogelijk op een tot dusver onbekende, allereerste ijstijd.…

Razendsnel weten of een ruimte compleet corona-proof is? Daar hebben onderzoekers van Washington University (VS) iets voor bedacht. Dit apparaat, iets groter dan een broodrooster, kan binnen vijf minuten tussen de zeven en 35 coronadeeltjes per liter lucht detecteren. Dat is ongeveer evenveel als een PCR-test. De detector zuigt per minuut duizend kubieke meter lucht op. Die wordt gefilterd en geanalyseerd door een biosensor met nanobody’s, gespecialiseerde eiwitten die virussen vastgrijpen. De sensor herkent een corona-eiwit als het aan een nanobody bindt. Drie jaar lang hebben de onderzoekers aan de detector gewerkt. Mosterd na de maaltijd? Zeker niet. Wetenschappers hopen dat het apparaat later ook andere virussen leert herkennen, zoals griep.…

ONMOGELIJK ONDERZOEK AFLEVERING 82: LORENZO MORONI, HOOGLERAAR BIOFABRICAGE EN REGENERATIEVE GENEESKUNDE AAN DE UNIVERSITEIT VAN MAASTRICHT. Als ethische, praktische en andere obstakels niet zouden bestaan, welke experimenten zouden wetenschappers dan dolgraag eens uitvoeren? Wat voor experiment zou je willen uitvoeren? ‘Waar ik nog steeds over droom, is bioprinting. Het printen van organen. Dat zou een mooie oplossing bieden voor het tekort aan donororganen. Met bioprinting kun je de specifieke soorten cellen en eiwitten waaruit een orgaan bestaat, printen in een patroon. Net als met plastic in een 3D-printer. De inkt is een mengsel van cellen en een gel die lijkt op de extracellulaire omgeving, de ruimte tussen de cellen. Als ik zou mogen kiezen, printte ik het liefst een menselijk hart. Maar dat is een complex orgaan. Zo heb je…

Toplocatie Eigenschap? Een gunstige ligging Wat zegt de makelaar? Ben je op zoek naar een geschikte woonplaneet? Kies er dan eentje in de bewoonbare zone. Een planeet dus die om zijn ster draait op een toplocatie: niet te dichtbij, niet te veraf. Zo is het nooit te heet of te koud voor vloeibaar water. Daarnaast krijgt de planeet genoeg energie van de ster voor de chemische reacties die leven mogelijk maken. Ook niet onbelangrijk: op deze mogelijke tweeling van de aarde bevriezen of koken mensenlichamen niet. Wees kritisch! Noemt jouw intergalactische makelaar de ster waar de planeet omheen draait ‘karaktervol’? Controleer dan goed hoelang hij nog meegaat! Anders moet je snel weer verkassen. Als je geen zin hebt om ooit nog te verhuizen, dan is een planetenstelsel bij een type…

Dat hangt een beetje af van je situatie. Sta je in de dierentuin aan een hek te rammelen, loop je door de woeste jungle in een regenwoud of lig je met je hond op de bank? Frans van der Helm, gedragsdeskundige van dieren, noemt een groot verschil tussen wilde en gedomesticeerde dieren. ‘De zachtmoedige, sociale gorilla kijkt zijn soortgenoten niet graag direct aan, en vindt het dus ook niet prettig als een mens dat doet.’ Veel wilde dieren zijn gevoelig voor een rechtstreekse blik, omdat dat bedreigend overkomt. Maar hoe zit dat bij je huisdier? Is een hond die jou rechtstreeks aankijkt vals? ‘Inmiddels is wetenschappelijk bewezen dat het omgekeerde waar is’, zegt Van der Helm. Een hond die lang in je ogen staart, voelt een diepe band met je.…

Eeuwenlang was gemorst bier de plaag van kroegen en herbergen. Rijkelui brachten soms hun eigen bierkroezen met deksels mee, maar aan gewone klanten moesten serveersters (breekbare) aardewerken schotels en (snel stinkende) wollen of vilten lapjes uitdelen om de tafels te beschermen. De houtpulpcrisis van 1891, als gevolg van overproductie, bracht redding. De Duitse fabrikant Robert Sputh zocht een nieuwe toepassing voor zijn houtpulpvoorraden en patenteerde in 1892 ‘een productieproces voor absorberende bierglasonderzetters’ van sparrenhoutvezels. Een schot in de roos, vooral omdat de ‘bierviltjes’ bedrukt konden worden. Biermerken grepen snel hun kans met hun logo’s. En zo verdwenen de stinkende lapjes uit kroegen.…

Omdat ze niks doen met groen. Planten zijn kieskeurige wezens en absorberen niet ál het zonlicht dat op hun bladeren valt. Ze ‘eten’ vooral lichtstralen met golflengtes van 450 en 650 nanometer: rood en blauw licht. Licht met een golflengte van 550 nanometer dringt niet goed door in hun cellen, maar stuitert terug de wereld in. En dat licht zien wij als groen. Waaróm planten zo selectief omspringen met zonlicht is niet zeker. Volgens de zogeheten paarse-aardehypothese absorbeerden de allereerste levensvormen die aan fotosynthese deden juist wél veel groen licht, waardoor ze dus paars (het mengsel van rood en blauw) oogden. Planten evolueerden later pas en richtten zich noodgedwongen op het overgebleven blauw-rode licht. Gelukkig maar, want als planten ál het zonlicht zouden absorberen, zou de natuur nu zwart ogen.…

Nou, rond kun je een gloeilamp niet echt noemen. Ze heten dan ook niet appeltjes, maar peertjes. Toch lijkt ook een peer niet de meest efficiënte vorm voor een lamp. Vierkant stapelt bijvoorbeeld makkelijker. Waar komt de bolle buik van de lamp dan vandaan? ‘Bij een lamp wil je een egale vorm zodat de lichtsterkte in alle richtingen gelijk is. De hoeken van een vierkante lamp breken het licht en geven dus schaduwen’, vertelt verlichtingsexpert Wout van Bommel, hoogleraar aan Fudan University (China). ‘Tijdens de ontwikkeling van de gloeilamp, rond 1870, was glasblazen de beste mogelijkheid om een egale luchtdichte behuizing te maken.’ Bij dit ambacht dompel je een lange holle buis in gesmolten glas. Al draaiend blaas je lucht in de gloeiend hete druppel. Zo ontstaat een peervormig glazen vat.…

Het leven in de wereldzeeën is veel veiliger aan de zijde van mammie. Mannetjesorka’s die nog bescherming krijgen van hun hoogbejaarde moeder lopen minder verwondingen op, blijkt uit onderzoek aan de University of Exeter (VK). Wetenschappers checkten foto’s van 103 mannetjesorka’s op beschadigde huid en vinnen. Zulke verwondingen ontstaan vooral door onderlinge gevechten. Kennelijk sussen meezwemmende moeders zulke conflicten vroegtijdig. Dat helpt verder te verklaren waarom orkavrouwtjes zo ongelooflijk oud worden: zelfs na de menopauze leven ze vaak nog twintig jaar. Dat ze meehelpen met jagen was al bekend, maar het veilig houden van hun zoon biedt ook extra evolutionaire voordelen. Zoonlief heeft dan immers grotere paringskansen, waardoor mama kleinkinderen kan verwachten. DOOR KORTDE BOCHT ■ Orka’s kunnen in het wild wel negentig jaar oud worden. ■ Het patroon op…

Vooreen aardbevingswaarschuwing is het een beetje te laat, maar nu is het wel duidelijk: op Mars vonden eind jaren 70 equivalenten van aardbevingen plaats. Dat blijkt uit nieuwe analyses van gegevens die destijds zijn verzameld. De gepensioneerde Amerikaanse astronoom Andrew Lazarewicz besloot meetgegevens van de Marslander Viking 2 nog eens te onderzoeken. Dat station detecteerde vanaf 1976 wel trillingen op de planeet, maar de oorzaak was onduidelijk: beefde de grond of verstoorde een windvlaag de seismometer? Pas in 2018 kon een geavanceerdere Marslander daadwerkelijk ‘Marsbevingen’ vaststellen. Nu blijkt dat ook de veertig jaar oudere metingen van Viking 2 waarschijnlijk klopten: de data tonen een patroon vergelijkbaar met de nieuwe metingen en wijzen dus ook op Marsbevingen. Goed nieuws voor Lazarewicz, want als beginnend wetenschapper bestudeerde hij destijds de onzekere resultaten…

Wij mensen kunnen nog wat leren van het evacuatieplan van neontetra’s, visjes uit de Amazone in Zuid-Amerika. Die vormen netjes een rij als ze vluchten. Daar kwamen onderzoekers van de Université Grenoble Alpes (Frankrijk) achter. Zij observeerden hoe de diertjes in een tank op de vlucht sloegen als er een visnet op hen afkwam. Door een nauwe opening konden de visjes ontsnappen naar een veilige tank. Vóór deze opening vormden de visjes nette rijen, waarin ze allemaal op hun beurt wachtten om een voor een door de opening te zwemmen. Er ontstonden zo geen botsingen of opstoppingen, iets wat bij mensen wel vaak gebeurt als er gevlucht moet worden. Dan gaat het vaak verkeerd en worden mensen bijvoorbeeld verdrukt. Voortaan netjes in de rij wachten dus, dat is beter voor iedereen.…

Fastfood is al niet gezond, maar ook je ritje door de drive-through kent z’n risico’s. Al die stationair draaiende auto’s leveren hyperlokaal behoorlijk wat luchtvervuiling op. Onderzoekers van de University of Utah (VS) kwamen op het idee dit te testen tijdens de opkomst van coronateststraten. Daar werkten mensen voor de gezondheid van anderen, maar ze stonden ondertussen zelf in gevaarlijk vieze lucht, bleek uit metingen. Het gevaar hangt wel sterk samen met de weersomstandigheden. Met een briesje verwaait fijnstof en is het risico verwaarloosbaar. Maar bij stabieler weer kan zich een flinke concentratie gevaarlijke stoffen opbouwen. De luchtkwaliteit bij coronatestlocaties was slechter dan op meetpunten langs drukke verkeerswegen. Motor uit dus, terwijl je wacht op een hamburger.…

Kungfu Oorsprong? In de zesde eeuw leerde de Indiase boeddhistische monnik Bodhidharma zijn collega’s in de Chinese Shaolintempel de lessen van Boeddha. Hij onderwierp ze ook aan een strak trainingschema om vechtkunst onder de knie te krijgen. Zo moesten de monniken met het slaan en trappen van boomstammen hun onderarmen, vingertoppen, knokkels, schenen en voetzolen harden. De gedachte? Kracht moet je volgens de kungfu-leer met kracht beantwoorden, en de sterkste wint. Het gaat er daarom hard aan toe. Als zwakkere partij heb je alleen een kansje als je blokkades en tegenaanvallen goed uitvoert. Daarvoor moet je wel keihard trainen. Kungfu betekent dan ook ‘goed gedaan’. Toegewijde training dient nog een ander doel: je kunt boven ‘gewone’ mensen uitstijgen. Dan ben je tot bijzondere prestaties in staat. Het gevecht? In de…

Een optimaal versleutelde code zou een kwantumcomputer in enkele dagen kraken Op dit moment is je digitale geld nog veilig versleuteld. Maar pas op, over een aantal jaar wellicht niet meer. Wereldwijd puzzelen grote bedrijven aan hun eigen versie van de kwantumcomputer. Rond deze krachtpatsers heerst een enorme hype. In de toekomst moeten ze gigantisch veel rekenkracht hebben, die wij kunnen inzetten voor bijvoorbeeld het ontwikkelen van betere medicijnen, nauwkeurigere weersvoorspellingen en betere batterijen. Maar in verkeerde handen kleven ook gevaren aan al die rekenkracht. Zo kunnen hackers met behulp van kwantumcomputers de moeilijkste versleutelde berichten kraken, zodat beveiligde informatie straks voor het oprapen ligt. Topgeheimen van regeringen worden geopenbaard, kwaadwillenden kunnen afweersystemen van landen stilleggen. En met een beetje pech gaan digitale bankovervallers er straks met jouw geld vandoor.…

‘Het is altijd de vraag of je van een nieuw ras ook echt lekkere wijn kunt maken’ Bekende druivenrassen zoals sauvignon blanc, chardonnay en merlot vind je niet in de zes hectare grote wijngaard Dassemus in het Brabantse dorp Chaam. Natuurwijnmakers Ron Langeveld en Monique van der Goes hebben voor hun ruim 22.000 druivenstokken bewust experimentele, nieuwe rassen uitgekozen. ‘Schimmelziektes als meeldauw kunnen je hele oogst laten mislukken. Juist de rassen die in ons land het meest worden gedronken zijn hier heel gevoelig voor. Zeker als je er, zoals wij, voor kiest om de druiven niet te bespuiten’, vertelt Langeveld. Experimentele rassen Onbespoten druiven: Langeveld en Van der Goes vinden dat een belangrijke voorwaarde om wijn ‘natuurwijn’ te mogen noemen. Een keurmerk voor natuurwijn ontbreekt, maar er zijn wel onofficiële…

Kleurpotloden zijn geen ‘gewone’ potloden met een kleurtje, maar vermomde waskrijtjes. Superdunne, verstevigde waskrijtjes, opgeborgen in een houten omhulsel zodat ze niet kunnen breken of je vingers vies maken. Daardoor lijkt een kleurpotlood van de buitenkant op een normaal potlood, maar van binnen is hij in niets hetzelfde. Kleurpotloden bevatten nooit houtskool of grafeen, maar altijd deze vier ingrediënten: iets gekleurds (pigment), iets vettigs (was), iets stevigs (kalk of kaolien) en iets dat alles bij elkaar houdt (bindmiddel zoals arabische gom). In de fabriek mengen machines deze ingrediënten met water tot een deegachtige substantie. Een extrusiemachine perst vervolgens dunne staafjes van dit mengsel. Deze stiften worden daarna in een oven droog en hard gebakken en tot slot in een houten omhulsel geplaatst.…

We vinden allemaal weleens een beschimmelde plek op een boterham. Met wat geluk voordat je je boterham opat, met wat pech pas daarna. ‘De gekleurde plekken op je brood worden veroorzaakt door sporen van schimmels’, vertelt Han Wösten, hoogleraar microbiologie van de Universiteit Utrecht. ‘De schimmeldraden zelf, de hyfen, zijn kleurloos. Die verspreiden zich door je hele brood.’ Zacht en luchtig Als een schimmelspoor ergens op landt, groeit het door lange draden te vormen. Die kiezen het pad van de minste weerstand en de meeste zuurstof. ‘Brood is zacht en luchtig, dus schimmels kunnen daar ver in doordringen. Als je aan de buitenkant sporen ziet, dan zijn de schimmeldraden al een dag of twee aan het groeien.’ Met een gemiddelde groeisnelheid van een halve centimeter per dag zijn je volgende…

Slajij ook wel eens je handen voor je ogen als een horrorfilm je nét iets te spannend wordt? Onderzoekers van de University of Tokyo (Japan) zijn erachter gekomen waarom we vaak weg proberen te kijken van enge dingen. Dit deden ze door te onderzoeken hoe fruitvliegjes reageren op een spin. Het viel hen op dat de vliegjes zich wegdraaiden als zij zich bedreigd voelden. Door bij de fruitvliegjes bepaalde neuronen te veranderen, ontdekten de wetenschappers welke van deze zenuwcellen voor dit gedrag zorgden. Deze ‘visuele afkeer’, oftewel het wegkijken, hebben ze te danken aan neuronen in het visuele gedeelte van de hersenen die het stofje tachykinine vrijgeven. Deze neuronen hebben wij mensen ook. En die mag je dus bedanken als je het engste gedeelte van de film op het nippertje…

Het komt misschien niet snel in je op om je kleine eens mee te nemen naar je favoriete band, maar dat is eigenlijk best een goed idee. Baby’s krijgen namelijk een enorme kick van livemuziek. Onderzoekers van de University of Toronto (Canada) lieten 120 baby’s tussen de zes en veertien maanden oud kijken naar een kinderopera. De helft woonde het optreden zelf bij, de andere helft bekeek een opname van het optreden. Tablets op de concertstoelen en hartmonitors analyseerden de reacties van de baby’s. Tijdens het liveconcert bleken de koters hun aandacht er veel beter bij te houden dan tijdens het bekijken van de opname. Bovendien liepen de hartslagen van de concertgangers meer synchroon met de muziek. Bij je volgende concert kun je de oppas afbellen, de baby kan gewoon…

KORT DOOR DE BOCHT ■ Homoseksualiteit komt bij ongeveer 1500 diersoorten voor, onder meer bij giraffen, pinguïns, koeien en flamingo’s. ■ Er zijn ook voorbeelden bekend van interseksuele dieren. ■ Zo hebben sommige kangoeroes zowel een penis als een buidel. En clownsvissen veranderen gedurende hun leven van geslacht. Mannetjesmakaken hebben meer oog voor elkaar dan voor hun vrouwelijke soortgenoten. Onderzoekers van Imperial College London (VK) observeerden drie jaar lang een kolonie van 1700 makaken en concludeerden dat 72 procent van de mannetjes meer seks met elkaar heeft dan met een vrouwtje. Dat doen ze niet alleen omdat ze biseksueel zijn. Volgens de onderzoekers heeft het een groot evolutionair voordeel als mannetjesmakaken op deze manier een band met elkaar opbouwen. Zo bleek dat mannetjes die onderling seks hadden veel sneller voor elkaar…

Een espressootje doet soms wonderen, mogelijk ook op de lange termijn. De stevige koffie zou mogelijk kunnen helpen tegen de ziekte van Alzheimer. Dat ontdekten biotechneuten uit, hoe kan het ook anders, Italië, van de Università degli Studi di Verona. Het gaat om laboratoriumonderzoek, dus de resultaten zijn nog erg onzeker, maar wel beloftevol. Bij alzheimer klitten zogeheten tau-eiwitten samen, die nodig zijn om het brein stabiel te houden. Stoffen uit espresso lijken dat samenklonteren tegen te gaan, werd in het lab waargenomen. Daardoor zouden de tau-eiwitten langer blijven functioneren. Bijzonder aan de bioactieve stoffen in koffie is dat ze doordringen tot in de hersenen, waardoor ze hun trucje ook daar zouden kunnen uithalen. KORT DOOR DE BOCHT ■ Espresso is sterker, maar bevat door de kleine portie alsnog minder…

MEER INFORMATIE Vrij: deze fotoserie komt uit het boek Vrij – Wat Nederlanders doen als ze niet werken, ISBN 9789090361468…

TENTOONSTELLING Landjepik Ooit was de mens een met de natuur. Toen zetten we de wereld naar onze hand. Rivieren werden rechtgetrokken, er kwamen polders en vierkante akkers. In Terra Libera – Van wie is het (platte)land? laat Rijksmuseum Twenthe met klassieke en hedendaagse kunstwerken zien hoe mensen al eeuwenlang het landschap cultiveren en herinrichten. Is het met de problemen van nu niet tijd om onszelf weer als onderdeel van een levend systeem te zien? En hoe ziet de toekomst er dan uit? Waar? Rijksmuseum Twenthe, Enschede Wanneer? t/m 28 januari 2024 Info? rijksmuseumtwenthe.nl SPEL Tijdreizen langs mijlpalen De eerste stap op de maan zetten, getuige zijn van de legendarische speech van Martin Luther King en een potje Senet spelen met de Oude Egyptenaren. Met het bordspel Trekking Through History maak…

Quest is een uitgave van Hearst Netherlands Postbus 10209, 1001 EE Amsterdam tel. +31 (0)20 535 36 00 hearst.nl E-mail: redactie@quest.nl Social media: @QuestNL (Twitter), www.facebook.com/QuestBraintainment (Facebook), @Questnl (Instagram) Chief Executive Officer Marscha Krouwel Chief Brand Officer Lieneke van den Heuvel Consumer Sales Director Job Scheepers Manager Retail Sales Brenda van den Broek Subscription Manager Wendy Timmerman Subscription Marketeer Rianne Lenoir Retail Marketeer Merlijn van Nijkerken Chief Commercial Officer Anne Marije de Vries Lentsch Commercial Sales Director Tugba Metin Commercial Back Office Annabel Hermarij, Babiche Hilgers Chief Financial Officer a.i. Maarten Koning Business Controller Deon Cosaert Chief Technology Officer Remmert Bolderman Chief Digital Officer Marjolein Denekamp HR Business Partner Maaike ten Velden People & Culture Director Job Bohnen Communications manager Monique Wiegman Production Management Bram Balkenende, Joyce van Onselen Photo…