Inhoudsopgave van Editie 8 - 2021 - Quest

Kunststukje Als de meeste stukken geschreven zijn, is onze artdirector Sven van Pel aan de beurt. Van hem verwachten we iedere keer een aansprekende cover, met een beeld dat in één keer duidelijk is, het liefst met een grapje erin. Op zo’n manier dat het tijdschrift enorm opvalt in het tijdschriftenschap, maar ook weer niet op al te schreeuwerige wijze. De lezer moet idealiter ook nog kunnen zien dat er lekker veel verschillende onderwerpen in het blad staan. En de cover moet wel aan dezelfde eisen als de andere Quest-covers voldoen, maar ook niet te veel op die andere covers lijken. Nee, dat is niet per se een eenvoudige opdracht. Om het helemaal moeilijk te maken voor die arme ‘kunstdirecteur’ Sven, lopen er hier veel mensen met meningen rond. Iedereen…

IN HET WILD Op haar vensterbank zag Lenie Zijp dit liggen. ‘Het is zo groot als een speldenknop. We hebben gezocht wat dit kan zijn maar komen er niet uit. Dus help, wat is dit?’ Alice van Duijn, informatiespecialist bij museum Naturalis in Leiden, zag het snel. ‘Het is een teek, en wel Argas vespertilionis. De soort leeft op vleermuizen, vooral op dwergvleermuizen. Misschien zit er een bij Lenie Zijp in de spouwmuur?’ ‘Ik denk dat dat wel kan’, antwoordt Zijp. ‘Ik heb in de schemer weleens vleermuizen zien vliegen, en ik heb een ventilatierooster schuin boven mijn vensterbank waarin ik weleens wat geritsel hoor. Tussen de buitenzijde en de binnenzijde zit wel isolatiemateriaal, maar met wat kieren, heb ik net gezien.’ Van Duijn: ‘Dat past wel in het plaatje.…

Extreem Nederland Vette hagel en dikke pakken sneeuw. Deze weersextremen heeft ons land ooit gekend: ■ Op 23 juni 2016 vielen er flinke hagelstenen uit de lucht. Op sommige plekken waren ze wel zeven tot tien centimeter groot. Dat waren de grootste hagelstenen die Nederland in de afgelopen 25 jaar troffen. Ze veroorzaakten 500 miljoen euro schade in een uur tijd. In Utrecht en Noord- en Zuid-Holland gold code oranje. ■ Sneeuw is in Nederland meestal snel weg. In de winter van 1962-1963 had Nederland geluk. Het sneeuwpak dat op 26 december viel, bleef tot 5 maart liggen, maar liefst 79 dagen. Die winter telde 37 dagen waarop het sneeuwde. ■ Tien of twintig centimeter sneeuw is in ons land tegenwoordig al heel bijzonder. In 1987 lag er op Terschelling…

Oud en heet is slechte combi Jij vindt een hittegolf misschien lekker. Maar het kan voor ouderen dodelijk zijn. Tijdens een hittegolf overlijden vaak meer mensen dan normaal. Tijdens de hittegolf van 22 tot 27 juli 2019 stierven 400 mensen meer dan gemiddeld. Dat waren met name tachtigplussers. In juli 2006 waren er zelfs twee heftige hittegolven. In die maand stierven duizend mensen meer dan in een gemiddelde juli. Toch daalt volgens het CBS het aantal mensen dat door een hittegolf sterft. Waarschijnlijk omdat mensen beter weten wat ze bij hitte moeten doen.…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? GETTY IMAGES ‘Een komkommer bestaat voor 95 procent uit water’ Eet je komkommer, dan zou je eigenlijk water in vaste vorm eten. Is dat zo, en hoe uitzonderlijk maakt dat de komkommer? Zit er iets in? Het percentage water in groenten is relatief gemakkelijk te bepalen. Een voedseldroger is weinig meer dan een oventje dat op lage temperatuur al het vocht laat verdampen. Stop je een komkommer in zo’n voedseldroger, dan haal je er na afloop weinig meer uit, zoveel is duidelijk. Het gewicht dat overblijft, is droge stof. De rest van het ‘bruto gewicht’ was dan water. Maar is dat echt maar liefst…

Fijne restjes Op zonnekracht? Onze planeet Hoezo? De aarde en onze buur-planeten ontstonden uit wat restjes, tijdens de vorming van de zon 4,6 miljard jaar geleden, legt astronoom Henny Lamers uit. Ons zonnestelsel begon als een gigantische gasnevel. Materie trekt elkaar aan, zo ontstonden dankzij de zwaartekracht langzaamaan klonters van atomen en moleculen in de nevel. Elke grote klont vormde een ster, waarbij het gas zo dicht op elkaar geperst werd dat temperaturen extreem opliepen. Niet alle moleculen werden door de nieuwgevormde sterren opgeslokt. Uit de opstandige types vormden zich planeten, vertelt Lamers. ‘De acht planeten van ons zonnestelsel waren een soort restproduct, omdat de zon bij zijn ontstaan heel hard ging draaien.’ Zoals je een draaiende bol deeg uitrekt tot een pizza, zo begonnen ook de opstandige moleculen in…

Geschiedenis Beulswerk Tot in de achttiende eeuw was marteling in Nederland nog een heel normale manier om een verdachte te laten bekennen. Hoe ging dat in zijn werk? TEKST: SOFIE JANSEN KEES HAGEMAN / GEVANGENPOORT Toen martelen in Nederland nog heel gewoon was Was Cornelis de Witt van plan om de prins van Oranje te vermoorden? Dat gerucht deed in 1672 de ronde. Hij was de broer van raadspensionaris Johan de Witt en was ten tijde van zijn verdenking burgemeester van Dordrecht. De Witt werd opgepakt en opgesloten in de Gevangenpoort in Den Haag. Hij kwam in de eenpersoonscel van die gevangenis terecht. Die was bedoeld voor rijkelui. ‘In de luxe cel kon je je eigen bed meenemen en er werd fatsoenlijk eten geserveerd’, vertelt Freek Plasmeijer, die beheerder is…

Welke straffen waren er zoal? In museum de Gevangenpoort in Den Haag zijn veel oude strafwerktuigen te zien. Beheerder Freek Plasmeijer vertelt welke opties de rechters voor misdadigers klaar hadden staan. ■ Op het schavot kon je te schande worden gezet aan een schandpaal of in een schandblok. ■ Roofmoordenaars belandden vaak op de breekbank. ‘Daar werd je op vastgezet. Op acht plaatsen sloeg de beul je botten in de armen en benen kapot.’ Met een laatste klap op het hart was het dan vaak over en uit. ■ Rijke mensen die ter dood veroordeeld waren, werden met een zwaard onthoofd. Dat was de eervolste straf. ‘Een zwaard was een ridderwapen en de uitvoering gaat redelijk snel.’ Zo’n ‘luxe straf’ was wel duurder. Maar ach, je betaalde hem zelf. ■…

Wie is Anish Giri? 28 juni 1994: Anish Giri wordt geboren in Sint-Petersburg. Giri’s moeder is Russisch, zijn vader Nepalees. ‘Allebei mijn opa’s waren grote schaakliefhebbers.’ 2000: ‘Ik ging op schaken en op tafeltennis. Maar toen bleek dat ik goed was in schaken, moest ik tafeltennis opgeven.’ 2002: als zijn vader er een baan krijgt, verhuist het gezin naar Japan. ‘Hij is specialist in waterbouwkunde.’ 2008: vaders werk brengt het gezin in Nederland. 2009: de veertienjarige wordt grootmeester, op dat moment de jongste ter wereld. Ook wint hij het Nederlands kampioenschap, net als in 2011 en 2012 trouwens. 2014: Giri staat voor het eerst in de top 10 van ’s werelds beste schakers, op nummer zeven. In 2015 komt hij de top vijf in. 2018: hij deelt de eerste plaats…

Can’t get you of my head Wat als je de hele dag al dat vervelende nummer in je hoofd hebt? Hoe kom je daar dan van af? ‘De beste manier om een liedje uit je hoofd te krijgen is niks doen. Laat het los en wees zen. Deze passieve strategie werkt het best’, vertelt muziekwetenschapper Ashley Burgoyne van de Universiteit van Amsterdam. Niks doen is voor mensen op zo’n moment juist het lastigst. Daarom is er ook een actieve strategie. ‘Als je het spraak-systeem in je hoofd activeert, blokt dat het muzikale systeem. Als je dus de hele dag aan het zoomen bent, activeer je het taalsysteem, omdat je intensief moet reageren en luisteren. Dan kun je ook geen muziek in je hoofd hebben’, zegt Burgoyne.…

Stappen op weg naar de kunstmatige baarmoeder 1923: bioloog J.B.S. Haldane stelt dat menselijke zwangerschappen buiten de baarmoeder, ‘als in een ei’, mogelijk moet zijn. 1969: Franse wetenschappers houden een schapenfoetus twee dagen in leven in een ‘kunstbaarmoeder’: een plastic zak gevuld met zoutoplossing met een pomp eraan. 1988:Italiaanse onderzoekers slagen erin om overgebleven ivf-embryo’s 52 uur in leven te houden in een kunstbaarmoeder: het eerste experiment met een ‘vroege zwangerschap’ buiten het lichaam. 1990: Japanse wetenschappers weten geitenfoetussen enige tijd te laten overleven in een kunstbaarmoeder. Via katheters gaven ze voeding. Om te voorkomen dat de dieren deze lostrokken, moesten ze spierverslappers toedienen. 1992: een geit komt in een Japans ziekenhuis ter wereld, nadat deze na driekwart van de dracht uit de moeder is gehaald. Om het dier niet…

Onderhoudstips Een slecht functionerende bekkenbodem kan ellende opleveren. Gelukkig blijft de spiergroep bij de meeste mensen goed functioneren. Toch kun je je bekkenbodem wel een plezier doen door bij je toiletbezoek aan hem te denken, tipt deskundige Petra Voorham-van der Zalm. ■ ‘Het liefst zien wij dat er zittend geplast wordt, ook door mannen. Dan is de bekkenbodem gewoon veel ontspannener dan staand.’ Plassen is een ideaal moment voor je bekkenbodem om even rust te pakken. ■ ‘Ga niet je krantje lezen op het toilet’, adviseert de bekkenbodemdeskundige. ‘Het ontlasten moet je bewust doen: je gaat zitten, ontspant, ontlast, gaat weer van het toilet af. Dat moet geen kwartier duren. Dat is niet goed voor het natuurlijke ontlastingsproces.’ Ook daarvan kan de bekkenbodem van slag raken. ■ Stel toiletbezoek niet…

Hoe werkt het? We willen het de 1 niet té makkelijk maken, en de hogere cijfers een eerlijke kans geven. Daarom krijgt ieder cijfer om te beginnen zijn eigen hoeveelheid aan punten toegekend. Dus 1 krijgt 1 punt, 2 krijgt 2 punten, enzovoort. We hebben de cijfers daarnaast beoordeeld op basis van hun rol in de wiskunde en hun rol daarbuiten (dat laatste noemen we maar eventjes ‘cultuur’). Op beide vlakken worden nul tot en met 9 punten vergeven: 9 punten voor het cijfer met de grootste wiskundige impact, nul voor het cijfer met de kleinste. Idem voor de rol buiten de wiskunde. Ook zijn er bonuspunten te verdienen voor alle extraatjes die een cijfer op zijn cv kan zetten, en minpunten als het iets op zijn kerfstok heeft dat…

Karretje als konijnenhok Sinds begin jaren 80 kennen we winkelwagentjes met muntsloten. Dat scheelde aanmerkelijk in het aantal ‘zwerfwagentjes’ dat op parkeerplaatsen en in woonwijken bleef staan. Er zijn ook winkelwagentjeswielen die blokkeren als ze een elektronische lus in de grond passeren. Het is bekend dat mensen winkelwagentjes als barbecue of konijnenhok gebruiken. Maar worden er echt zoveel karren gestolen? Nee, zegt Ferry Verhoeven van winkelwagenbedrijf DCR Europe. ‘Veel mensen die in de buurt van een supermarkt wonen nemen hun wagentje mee naar huis en doen er de volgende keer weer hun boodschappen mee. Logisch dat er dan winkelwagentjes ‘kwijt’ zijn als er wordt geteld.’ Het aantal werkelijk gestolen wagentjes is zeer beperkt, denkt Verhoeven. ‘Anders zou er sprake zijn van een handel in winkelwagentjes buiten het reguliere inruiltraject van…

Quest NL Hoofdredactie: Philip Fontani Managing editor: Anna van der Gaag Artdirector: Sven van Pel Vormgeving: Sandra de Bont, Anniek Keizer Eindredactie: Frank Beijen, Mariken Boersma, Marc Koenen, Berry Overvelde Beeld-redactie: Gaby Baas, Evelien van Eck Redactie: Emmeke Bos, Roeliene Bos, Adriaan ter Braack, Pepijn van der Gulden, Melanie Metz, Elly Posthumus, Paul Serail, Mark Traa; Nathalie Winkster (stagiaire) Marketing: Job Scheepers, Lianne Wijnands, Rosella van Hedel; Milou van het Hof (stagiaire) Verder werkten mee: Janine Bekker, Anouschka Busch, Lisa Dietz, Laurence Harms, Luna van Houdt, Sofie Jansen, Keesing, Tijmen Koppelaar, Patrick Oxsener, Tamara Paulus, Rolf Rosing, Wolter Top, Jop de Vrieze, Sebastiaan van de Water, Ellemiek de Wit, Boris van Zonneveld Founding hoofdredacteur: Karlijn van Overbeek (1971-2010) Adres: Redactie Quest, Moermansk-kade 500, 1013 BC Amsterdam (niet voor abonnementen, voor…

Hoe gevaarlijk is dat? Het KNMI gaat zijn waarschuwingen een beetje veranderen de komende jaren. Er komt meer aandacht voor de impact van het weer. De belangrijkste informatie is niet meer dat het 75 kilometer per uur gaat waaien. We weten vaak helemaal niet of dat hard is of wat dat precies betekent. Wat er met die snelheden kan gebeuren, zegt meer. Bijvoorbeeld dat er dakpannen of takken tegen je hoofd kunnen waaien. Uit onderzoek van onder andere de Eidgenössische Technische Hochschule Zürich (Zwitserland) uit 2018 blijkt dat mensen weer-waarschuwingen met dit soort toevoegingen serieuzer nemen. De onderzoekers voegden naast gegevens over windsnelheden, hagelgrootte en neerslaghoeveelheden iets over de impact van het weer aan de informatie toe. Bijvoorbeeld dat mogelijk rivieren overstromen, bomen omwaaien, hagel en onweer schade aanricht en…

Draaien maar Op zonnekracht? Afwisseling Hoezo? De zon brengt ons leven in beweging. Seizoenen en verjaardagen hebben we aan de zon te danken omdat we jaarlijks een volledige baan om hem heenmaken. Maar ook dag en nacht op onze eigen planeet is mede mogelijk gemaakt door de ster. Tijdens het ontstaan van het zonnestelsel heeft de zon draaibewegingen meegegeven aan alle planeten en hun manen (zie ook ‘Fijne restjes’). Kijk je vanuit noordelijke richting naar ons zonnestelsel, dan valt op dat alles linksom draait: de zon, de aarde, de aarde om de zon, de maan en de maan om de aarde. Die draairichtingen zaten er al in vanaf het ontstaan van het zonnestelsel. Dag en nacht zijn natuurlijk leuk voor ochtendmensen, avondmensen en nachtbrakers, maar het gedraai is ook best…

Nederland is uitgemarteld Tijdens de Verlichting in de achttiende eeuw ontstond in Nederland verzet tegen foltering. Marteling kwam hier vanaf toen nauwelijks nog voor. De pijnbank is in 1798 opzij geschoven. In 1948 namen de Verenigde Naties het recht om vrij te zijn van foltering op in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Artikel 5 daarin luidt: ‘Niemand zal onderworpen worden aan folteringen, noch aan een wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing.’ Dit verdrag was niet bindend. Pas in 1950, toen de Raad van Europa het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) tekende, was foltering officieel verboden. Het EVRM was namelijk wel bindend. De naleving van het verbod wordt gecontroleerd door het comité tegen foltering (CAT). Wat verstaat dit dan precies onder foltering?…

Natuur Een koe poept dagelijks 230 keer meer dan mensen, om over olifanten nog maar te zwijgen Hoop doet legen De mens is een middenmoter als het om poepen gaat. Zie hier de grote en kleine poepers van het dierenrijk op een rij. Voor het gemak drukken we hun output uit in porties vla. ■ RESEARCH: PEPIJN VAN DER GULDEN Jachtluipaard: 201,3 gram Poepmomenten: onbekend Hond (jachthond): 152 gram 2 poepmomenten Koe: 29,5 kilo 15 poepmomenten (Graseters zoals koeien poepen veel van wat ze eten ook weer uit, omdat gras nogal lastig te verteren is.) Kat: 14,8 gram 1 poepmoment Muis: 0,5 gram 60 poepmomenten Berggorilla’s: 2,4 kilo Poepmomenten: onbekend Mens (westers): 128 gram 1,2 poepmomenten Mens (Indiaas): 311 gram (In het Westen eten we weinig vezels, waardoor westerlingen minder…

Superoorwurmen Als het aan het muziekwetenschappers van onder andere de University of London ligt, is Lady Gaga de gedoodverfde koningin der oorwurmen. Tussen 2010 en 2013 vroegen de onderzoekers aan 3000 mensen wat hun meest voorkomende oorwurmen waren. Hier kwam een top 9 uit, met als meest genoemde oorwurm Bad romance van Lady Gaga. Ook op nummer 8 en 9 van de lijst stond een liedje van haar hand. Grappig genoeg stond het nummer Can’t get you out of my head van Kylie Minogue op de tweede plaats. Als derde eindigde Don’t stop believing van Journey.…

Niks om het lijf? SOMMIGE LICHAAMSDELEN VERDIENEN WEL WAT AANDACHT Aflevering 12: de bekkenbodem Bodemplaat Hij kan instabiel zijn of zelfs verzakken, en oefenen helpt hem er weer bovenop. Zoveel is over de bekkenbodem misschien wel bekend, zeker bij moeders. Maar wat doet dat lichaamsdeel nou eigenlijk? TEKST: PEPIJN VAN DER GULDEN SEBASTIAN KAULITZKI / GETTY IMAGES Ook ons lichaam heeft een vloer nodig. Onze voeten zijn knokig genoeg om zichzelf staande te houden, maar de organen in de romp hebben wat hulp nodig om op hun plek te blijven. Ons onderlichaam is dan ook afgesloten met de bekkenbodem. De ontwerper van dat vloertje lijkt een beetje een broddelaar, want de bekkenbodem kennen we vooral als probleemveroorzaker. Instabiliteit en verzakkingen, dat wil je niet eens bij een klushuis, laat staan…

Doe er maar 12 Allemaal leuk en aardig, die cijfers nul tot en met 9. Maar met wat mazzel hadden we niet een decimaal, maar een twaalftallig systeem gehad. Dat zou om veel redenen een stuk handiger zijn. Waarom is dat beter? ■ 12 is het kleinste getal met 4 unieke delers: 2, 3, 4 en 6. 10 kun je bijvoorbeeld alleen delen door 2 en door 5. Hierdoor is het twaalftallige systeem veel handiger met vermenigvuldigen en breuken. ■ Tot 12 tellen kan ook prima op je handen. Op één hand zelfs! Het onderste kootje van je pink is 1, het middelste 2, het bovenste 3, dan ga je verder met het onderste kootje van je ringvinger: 4. En zo ga je verder tot en met het topje van…

Deze acht onfortuinlijke rijkaards raakten al hun geld weer kwijt Steenrijk, straatarm Rijk worden? Dat is nog niet zo makkelijk. Maar minstens zo moeilijk als rijk worden, is rijk blijven. Want je bent je geld zo weer kwijt, bewijzen deze acht mensen. TEKST: BORIS VAN ZONNEVELD 1 NOG GEEN 50 CENT Rijkaard? Rapper 50 Cent Vermogen? 125 miljoen euro Waaraan heeft hij dat verdiend? In een achterbuurt in New York noemt rapper Curtis Jackson zich naar een drugshandelaar die door het leven gaat als 50 Cent. Nadat Dr. Dre en Eminem zich over hem ontfermen, dendert rapper 50 Cent in 2003 de hitlijsten binnen met de megahit In Da Club. In totaal slijt hij wereldwijd dertig miljoen albums. Volgens zakenblad Forbes vergaart hij een fortuin van wel 125 miljoen…

Vieze handvaten Is een handvat van een karretje vies als dat dagelijks door tientallen, misschien wel honderden mensen wordt aangeraakt? En dat minutenlang, tijdens de rit door de winkel? Soms heb je geen wetenschappers nodig voor een antwoord: natuurlijk zijn handvaten van winkelwagentjes vies. Er zijn vele studies geweest waaruit bleek dat hele families van mogelijk ziekmakende bacteriën als E. coli, klebsiella, salmonella en campylobacter een prima leven hebben op onze winkelwagentjes. Hoewel het de vraag is in welke mate (corona!)virusdeeltjes via oppervlakten worden overgedragen, is het niet vreemd dat we winkelwagentjes hevig zijn gaan poetsen tijdens de pandemie. En het zou zomaar kunnen, denkt Ferry Verhoeven van wagenmaker DCR Europe, dat we schone winkelwagentjes vanaf nu belangrijker gaan vinden dan ooit. Misschien zullen we ze blijven poetsen, maar wellicht…

Winkelwagenrecords Natuurlijk, je kunt gaan winkelen met een winkelwagentje. Maar er zijn ook andere opties. In 2020 legden André Ortolf en Julia Kröll (Duitsland) de honderd meter af in een winkelwagentje (de ene duwde, de ander zat erin) in een tijd van 14,33 seconden. In 2020 slaagde de Brit Steve Rawlings erin om een winkelwagentje gedurende één minuut en 31 seconden op zijn kin te balanceren. In 2005 duwde een team van twaalf Duitsers bij toerbeurten een winkelwagentje 24 uur voort op een parcours op het vliegveld van München. In die tijd legden ze 294,54 kilometer af. In 2013 behaalde de Brit Matt McKeown een recordsnelheid van 113,298 kilometer per uur in een gemotoriseerd winkelwagentje.…

post VERMELD JE NAAM EN WOONPLAATS. DE REDACTIE HEEFT HET RECHT OM BRIEVEN TE REDIGEREN OF IN TE KORTEN. ■ Stekkerauto 1.0 Ik zal vast niet de enige zijn die het plaatje ‘Stekker 1.0’ fronsend heeft bekeken (Focus, Quest 211). De foto van elektrische taxi’s die worden opgeladen is uit 1917, genomen in Londen. Maar in 1914 reden er in Amsterdam al vele tientallen elektrische taxi’s rond. Niet meer doen hè, soms zijn we in Nederland best wel bij de tijd. Toen al. Martin Sneijder De eerste elektrische Amsterdamse taxi’s stamden zelfs al uit 1909 en hadden loodzware verwisselbare accu’s, zodat de auto’s nooit aan de stekker lagen. Het waren de losse accu’s die werden opgeladen. Maar de tekst meldt geen onjuistheden. Er staat dat eind negentiende eeuw al elektrische…

Hoe vaak? En waar? In Noord-Brabant gold de afgelopen elf jaar het vaakst code oranje: 43 keer om precies te zijn. Noord-Holland kreeg het vaakst met code rood te maken, zeven keer. Flevoland, Utrecht en Zeeland waren de minst geteisterde provincies. Van 2010 tot en met 2020 gaf het KNMI in totaal 95 keer een weerwaarschuwing af. Daarvan waren er 84 code oranje en elf code rood. De meeste waarschuwingen gingen over regen en onweer, al dan niet gecombineerd met windstoten of hagel. Daarna volgden waarschuwingen voor gladheid en voor sneeuw. Wind en storm komen op de derde plek. In de laatste elf jaar werd alleen de laatste drie jaar een alarm afgegeven vanwege hittegolven. De meeste waarschuwingen gaan in december en januari de deur uit. Daarna volgen juli, juni…

Dat gebeurt mij niet Waarom trekken sommige mensen zich weinig aan van een weeralarm? Zo zagen onderzoekers van de National Weather Service (VS) dat sommige Amerikanen helemaal geen actie ondernamen om zichzelf te beschermen tegen de 82 tornado’s die op 5 en 6 februari 2008 de VS teisterden. Die waren dagen van tevoren al aangekondigd. Precieze waarschuwingen kwamen zeventien minuten voordat de verwoestende storm toesloeg. Dan moest je een schuilplaats zoeken, bijvoorbeeld de kelder. Waarschuwingen werden via uiteenlopende kanalen verspreid, zoals de radio en tv, en er klonken sirenes. Toch kostten de stormen 57 mensen het leven en raakten nog eens 350 mensen gewond. Uit interviews met overlevenden bleek dat mensen vaak dachten dat het gevaar wel meeviel, omdat februari buiten het traditionele tornadoseizoen valt. Ook onderschatten ze hun persoonlijke…

KORT GESCHIEDENIS Was parfum Napoleons Waterloo? GETTY IMAGES Napoleon Bonaparte is twee eeuwen geleden overleden. Officieel stierf hij aan maagkanker, hoewel er ook theorieën zijn dat hij is vergiftigd. Een biochemicus aan De Montfort University in Leicester Engeland, beweert nu dat beide verklaringen kloppen: de Kleine Generaal zou zichzelf hebben vergiftigd met parfum en dat zou de maagkanker hebben veroorzaakt. Volgens de overlevering gebruikte Napoleon ontzettend veel eau de cologne: twee tot drie flessen per dag. Recent onderzoek wijst uit dat de etherische oliën in eau de cologne in kleine hoeveelheden gezond zijn, maar bij overmaat funest zijn voor de hormoonspiegel. Dit zou bij mannen groei van borsten, haarverlies, beroertes en maagkanker kunnen veroorzaken. Napoleon zou van al deze kwalen/aandoeningen last hebben gehad. KORT DOOR DE BOCHT ■ Napoleon was…

Bijzonder Op zonnekracht? Heel veel woorden Hoezo? Wil je een zonnig verhaaltje vertellen, of toch liever ergens de schaduwzijde van belichten? Hoe je het ook aanpakt, je komt al snel uit bij verwijzingen naar onze hemellamp. Wit staat voor reinheid, zien we bij het huwelijk, zwart voor de dood. Dat heeft talloze woorden en gezegden opgeleverd, over ‘duistere zaken’, ‘zwarte bladzijden’, ‘het licht zien’ en ‘heldere momenten’. Ook woorden die op het eerste oog minder met de zon te maken hebben, vinden daar soms hun oorsprong. Zo is ‘ontluisterend’ terug te herleiden naar het Latijnse lux: licht. Ook ‘illustere types’ en ‘luisterrijke overwinningen’ hebben een lichte oorsprong. Zelfs het allesbehalve leuke ‘leukemie’ (‘wit bloed’) heeft een vergelijkbare oorsprong. Het woord ‘bijzonder’ heeft dan weer niks met de zon te maken.…

Het leven van een beul De beul was onder het volk een paria, vertelt Manon van der Heijden, hoogleraar vergelijkende stadsgeschiedenis aan de Universiteit Leiden. ‘Toch verdiende het beroep wel aardig, omdat bijna niemand het wilde doen.’ Formeel was de beul ambtenaar in dienst van de staat. Hij kreeg zelfs een huis van de zaak. Dat huis stond dan wel in een wijk waar niemand wilde wonen. ‘De beul stond bijna buiten de maatschappij.’ Freek Plasmeijer, beheerder van museum de Gevangenpoort: ‘Als je zoon van een beul was, zou je geen leerling kunnen worden bij een timmerman. Die wilde je dan niet hebben. Daarom gingen zonen van een beul zelf vaak ook in dienst van een beul werken.’ Dochters van een beul werden uitgehuwelijkt aan andere beulskinderen. Als een kind…

MASTERCLASS ‘Mijn schaakintuïtie is gebaseerd op alle zetten die ik ooit heb gezien’ Groot meester Wat speelt er in het hoofd van een schaakgrootmeester? Anish Giri is de nummer zes op de wereldranglijst. ‘Mijn inwendige systeem zegt: dit is een goede zet.’ TEKST: PAUL SERAIL FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Een toernooi spelen is emotioneel intensief. Verliezen blijft lastig. Soms krijg ik een lastige stelling. Ik sta slecht, het is niet plezierig. Het liefst zou ik een andere partij beginnen. Als ik goed tegen mijn verlies zou kunnen, zou ik kunnen opgeven. Maar het halve punt dat ik dan verlies, maakt op topniveau een groot verschil. Verliezen moet pijnlijk blijven. Ik moet vechten. Maar als ik er hard voor vecht, is het nog pijnlijker als ik verlies. Ideaal…

Dit is een liedje en dat gaat je irriteren Negentig procent van de mensen heeft minimaal één keer per week een nummer in zijn hoofd. Regelmatig vinden we zo’n liedje irritant. Toch? Volgens muziekwetenschapper Ashley Burgoyne van de Universiteit van Amsterdam valt dat best mee. Hoe komt het dat we toch denken dat we het vaak vervelend vinden? ‘Doordat die paar keer dat we het wel irritant vinden een sterkere indruk maakt’, legt Burgoyne uit. ‘Maar als je mensen nu zou vragen of ze een liedje in hun hoofd hebben en of dat leuk is, dan zullen ze heel vaak zeggen: ‘Ja hoor, dit is een van mijn favoriete liedjes’.’…

Niet vergeten toe te voegen Deze stofjes heeft een embryo tijdens de zwangerschap nodig om zich te ontwikkelen. Sommige maakt de moeder aan, sommige het embryo zelf. ■ Groeifactoren stimuleren de groei en ontwikkeling: afkomstig van de moeder. ■ Schildklierhormoon stimuleert de hersenontwikkeling: in de eerste twaalf weken volledig afkomstig van de moeder. ■ Insuline speelt een centrale rol in energievoorziening en stofwisseling: vanaf week tien, alleen door de foetus zelf aangemaakt. ■ Glucocorticoiden zijn stresshormonen die grotendeels worden aangemaakt door het ongeboren kind zelf. Ze stimuleren de rijping van weefsels en coördineren de groei waardoor alles in verhouding blijft.…

Kracht uit de bodem Kun jij je bekkenbodem bewust aanspannen? Het aan- en ontspannen van de bodemspieren gaat vooral onbewust, dus het is niet zo’n probleem als dat niet lukt. Voor wie bekkenbodemproblemen heeft, zou het wel handig zijn om de spieren wat bewuster aan te sturen. Vaak spannen zij per ongeluk hun billen of buik aan, in plaats van de bekkenbodem. Gelukkig is spierbeheersing wel te oefenen. Zo kunnen kleine stroomstootjes je leren voelen welke spieren aangespannen moeten worden. Bovendien is het mogelijk te meten of de bekkenbodemspieren hun werk wel goed doen. Een meetapparaatje wordt daarvoor in de vagina of anus ingebracht. Door stroompjes te meten, bepaalt het de spanning van omliggende spieren. Zo valt te zien of alle spieren hun werk doen. Soms hapert maar een deel…

KORT ■ VOEDING / TECHNOLOGIE CARNEGIE MELLON UNIVERSITY Platte pasta past perfect P enne, macaroni, fusilli: wie een pak pasta koopt, haalt een heleboel lucht in huis. De kronkelige en holle pastavormen laten in het pak een hoop loze ruimte over. Zonde van al het verpakkingsmateriaal, vinden onderzoekers van Carnegie Mellon University (VS) en Zhejiang University (China). Oplossing: een pak platte pasta die pas in de pan kromtrekt. Hoe je dat voor elkaar bakt? Met groeven. Waar een inkeping zit, neemt het deeg sneller water op dan waar geen groef zit. Zo buigt de ingekerfde pasta om in de pan. Platte pasta scheelt ruimte in je keukenkastje. Maar voordat de pakken in de winkel verschijnen, moeten er wel nog goede pastagroefjesmachines ontwikkeld worden. KORT DOOR DE BOCHT ■ Pasta maak…

Telescopisch parkeren OKLAHOMA STORIES Als geestelijk vader van het winkelwagentje geldt Sylvan Goldman, eigenaar van tien supermarkten in de Amerikaanse staat Oklahoma. Volgens de overlevering had hij in 1936 het idee om een vouwstoel op een verrijdbaar onderstel te zetten en een mandje op de zitting. Dat werkte hij uit tot een onderstel dat je helemaal kon inklappen (en rechtop tegen de muur kon zetten) en waarin plaats was voor twee manden. Het leek allemaal nog niet echt op het hedendaagse winkelwagentje. In 1946 ontwierp uitvinder Orla Watson uit Kansas City (VS) een karretje met een achterkant die open zwiepte als je er met een ander karretje tegenaan duwde. Zo kon je enorm veel ruimte besparen, en daar zaten winkeleigenaren om te springen. Bovendien stond het karretje klaar voor gebruik:…

Made in China GETTY IMAGES Veruit de grootste leverancier van winkelwagentjes ter wereld is de Duitse firma Wanzl, die in Nederland onder andere aan Aldi, Albert Heijn, en Lidl levert. DCR Europe is een van de kleinere spelers en levert onder andere aan Jumbo, Plus, Coop, Praxis en Sligro. Het land waar wereldwijd de meeste wagentjes worden gemaakt is China (check YouTube eens voor fascinerende filmpjes van Chinese winkelwagentjesfabrieken). Voor DCR Europe geldt dat de karretjes zonder handgrepen per zeecontainer in Nijverdal aankomen en daar worden ‘gepersonaliseerd’ met handgrepen met de gewenste merknaam erop, met muntsloten, speciale wielen of andere onderdelen. Een winkelwagentje gaat ongeveer tien jaar mee. Afgedankte Nederlandse wagentjes, vertelt Ferry Verhoeven van DCR, krijgen vaak een tweede leven in armere landen.…

VRIENDEN VAN QUEST Weg met het proefkonijn OP DEZE PLEK BESTEDEN WE AANDACHT AAN INSTELLINGEN EN BEDRIJVEN WAAR WE MEE SAMENWERKEN. Elk jaar worden in Nederland zo’n 450.000 proefdieren gebruikt voor onderzoek. Dat aantal daalt, en niet alleen omdat veel mensen proefdieronderzoek zielig vinden. Hoe dat zit? Als je een nieuw medicijn wil testen, of wil zien of een stof schadelijk is voor mensen, kwamen we voorheen al snel uit bij proefdieren. Die dienden we het betreffende goedje toe, en afwachten maar: hoe reageerde het beestje? Maar dieren zijn geen perfect model voor de mens. Soms lijken geneesmiddelen bij hen veelbelovend, maar ze richten bij mensen weinig uit. Of andersom: wij krijgen bijwerkingen die zij helemaal niet hadden (zo reageren luchtwegen van muizen veel minder sterk op sigarettenrook dan die…