Inhoudsopgave van Editie 1 - 2021 - Quest

Voor de kliks Nepnieuws is van alle tijden. Ook in de papieren kranten stonden halve of hele onwaarheden, maar de laatste jaren gaat de omloopsnelheid omhoog. Nepnieuws verspreidt zich vooral via sociale media. Dat komt volgens een onderzoek van de Europese Commissie uit 2018 omdat veel websites zoals Google en sociale mediaapps onthouden wat je eerder aanklikte of leuk vond. Vervolgens krijg je berichten voorgeschoteld die daarop lijken. De set instructies (of het algoritme) die dat regelt, zorgt er ook voor dat populaire berichten als belangrijker worden gezien. Die worden dan ook aan meer mensen voorgeschoteld. Het gaat erom dat zoveel mogelijk mensen ergens op klikken en de advertentie-inkomsten maximaal zijn. En dat is een probleem, want nepnieuws is vaak veel aantrekkelijker, spannender en emotioneler dan het echte nieuws. Er…

Nep gaat snel Nepnieuws gaat sneller rond op Twitter dan echt nieuws, zagen onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology (VS). In 2018 onderzochten ze de verspreiding van 126.000 nieuwsberichten op Twitter tussen 2006 en 2017. Ze gebruikten het werk van zes factcheckorganisaties om te beoordelen of de berichten echt of nep waren. Die snelle verspreiding danken nepnieuwsberichten niet zozeer aan nepaccounts, maar vooral aan gewone Twittergebruikers die de nepberichten retweeten. Volgens de studie worden nepberichten zeventig procent vaker geretweet dan echte verhalen. Die doen er zes keer zo lang over om 1500 mensen te bereiken dan nepnieuws. Omdat nepnieuws altijd nieuw is en we van nieuwe dingen houden, zo denken de onderzoekers. Mensen reageren ook vaker verrast op nepnieuws dan op echt nieuws.…

■ TECHNOLOGIE Micro-boot LISLE BRATHWAITE/GETTY IMAGES UNIVERSITEIT LEIDEN Kijk, daar vaart een microboot. Onderzoekers van de Universiteit Leiden bouwden het allerkleinste ge-3Dprinte bootje ter wereld. Het dingetje is dertig micrometer lang, ofwel een derde van de dikte van een haar. Het ziet eruit als een normale boot en heeft zelfs een microschoorsteen. Of het bootje kan varen? Zeker! Het is ontworpen om microzwemmers na te bootsen, zoals bacteriën in het water. Met een microscoop kun je het bootje volgen. Het microbootje heeft waterstofperoxide als ‘brandstof’. In de micromotor wordt dat omgezet in water en zuurstof. Daarbij komt energie vrij die het bootje een beetje stuwkracht geeft.…

Techniek Vuilnisberg Denk je aan een energiecentrale, dan denk je aan een grauwe betonkolos. Dat het ook anders kan, laat de Deense hoofdstad Kopenhagen zien. Daar staat sinds kort een afvalenergiecentrale die tegelijk bergsportcentrum is. TEKST: BERRY OVERVELDE FOTO'S: HUFTON + CROW Skiën doe je in de Alpen. Of bovenop een afvalenergiecentrale in Denemarken Nergens hoger Vergeleken met een beetje gebergte stelt deze klimmuur, op de gevel van energiecentrale c.q. bergsportcentrum Copenhill, natuurlijk niet veel voor. Maar in welke stad vind je nou zo gauw een Mount Everest? Bovendien is deze klimwand met 85 meter toch echt de hoogste van de wereld. Ter vergelijking: de hoogste wand van Nederland, in Groningen, meet 37 meter. En dat is in klimwand-land ook al een respectabele hoogte. Waar zijn de bergen? Vooruit, Kopenhagen…

Gif voor Fidel Castro Het vergiftigen van vijandelijke leiders en andere ‘ongewenste personen’ staat in de jaren vijftig hoog op het lijstje van de CIA. Fidel Castro overleeft volgens Guinness World Records niet minder dan 638 moordpogingen van de geheime dienst. Daarbij speelt chemicus Sid Gottlieb van het programma MK-Ultra een hoofdrol. Hij ontwikkelt een aantal snode plannen, bijvoorbeeld om het giftige thalliumsulfaat in de schoenen van de Cubaanse leider te stoppen. Hierdoor moet zijn baard uitvallen en daarmee zou hij voor aap staan. Een ander plan is om een zakdoek met dodelijke bacteriën zijn garderobe binnen te smokkelen. De geliefde Cubaanse sigaren van Castro worden in een hallucinerende stof gedoopt, waardoor hij moet gaan raaskallen, en ook zijn er plannen om zijn sigaren te vullen met het dodelijke gif…

MASTERCLASS Filmheld Interviewen, monteren en vooral niet gestrest raken: hoe maakt Gerri Eickhof zijn reportages voor het achtuurjournaal? Een dag op pad met de NOS-verslaggever. TEKST: PAUL SERAIL FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Het is goed als er ook een licht onderwerp in het journaal zit’ ‘Ik heb nog geen idee wat we gaan doen vandaag. Ik doe vaak dingen die op de dag zelf opkomen, die gisteren nog niet te voorzien waren. Ik heb al naar het nieuws gekeken her en der. Dan begin ik op teletekst, van de NOS. ‘Negatief reisadvies rond kerst’, dat zou wel wat kunnen worden. Dan bekijk ik nu.nl. Daarna RTL, zij hebben een net andere onderwerpkeuze. Er is niet iets waarvan ik denk: ‘Dat is wel wat.’ Of: ‘Daar zal vandaag wel een…

Hoe weet een flessenautomaat welke fles je erin stopt? Even slikt de automaat mijn bierflesje in, maar hup, hij duwt hem weer terug. Geen statiegeld. Volgend flesje. Floep, daar verdwijnt hij. Met een druk op de knop ben ik weer tien cent rijker. Hoe weet zo’n apparaat wat ik erin stop? TEKST: EMMEKE BOS Dat je statiegeld krijgt als je braaf een verpakking terugbrengt, is niks nieuws. Al in 1899 repte het Weekblad voor Bloembollencultuur over statiegeld voor manden waarin bollen verkocht werden. ‘De ledige manden kunnen ter terugbezorging worden toevertrouwd aan de door den Bond aangenomen schippers, die dan het statiegeld zullen terugbetalen’, schreef het tijdschrift. Zo waren er meer producenten die graag hun verpakkingen terugkregen. De melkboer haalde bijvoorbeeld zijn glazen flessen weer op. En in supermarkten moest…

De hel dreigt Wat gelóven bevindelijk gereformeerden nu eigenlijk? Ze denken niet dat het geloof in God genoeg is om naar de hemel te gaan, zegt hoogleraar religiegeschiedenis Fred van Lieburg. ‘Je moet streven naar een persoonlijke bekering. Dat betekent dat God je heeft uitverkoren. Je moet daarvoor meer doen dan je alleen aan de leer houden. Het gaat om een verdiepende ervaring, bijvoorbeeld een Bijbeltekst of een gebeurtenis die grote indruk op je maakt. Vaak gaat daar een levenslange worsteling mee gepaard. Bovendien moet je ervaring in de praktijk worden erkend door de dominee en andere geloofsgenoten.’ Het gevolg is dat de meeste bevindelijken wachten en hopen op die ervaring. Van Lieburg: ‘Voor negentig procent komt die geloofszekerheid nooit. Plat gezegd komt het erop neer dat zij in hun…

Buitenbeentjes Donkere materie moet bestaan uit deeltjes die nog niet in het standaardmodel zitten. Dat is een natuurkundig model dat alle deeltjes en krachten beschrijft die we nu kennen. Je vindt er bizarre dingen als de ‘downquark’, de ‘muon’ en het ‘gluon’. Van zulke deeltjes kun je normale materie maken, zoals atomen, die samen weer moleculen vormen. Het standaardmodel kan een heleboel zaken in de natuurkunde prima verklaren en voorspellen. Maar niet alles, want donkere materie zal van iets anders zijn gemaakt. Er moeten dus nog duistere buitenbeentjes zijn die niet in het standaardmodel passen.…

Niks om het lijf? Voetvingers Voeten zijn nuttig, maar die vijf kleine uitsteeksels aan het einde? Daar lijk je wel zonder te kunnen. Toch hebben ook tenen verschillende belangrijke functies. TEKST: PEPIJN VAN DER GULDEN SOMMIGE LICHAAMSDELEN VERDIENEN WEL WAT AANDACHTAflevering 5: tenen GETTY IMAGES Onmisbaar, dat kun je niet van tenen zeggen, stelt voetchirurg Jan Willem Louwerens van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen. ‘Sommige mensen hebben een ernstig probleem aan een teen. In zo’n geval kan het missen van een teen minder vervelend zijn dan hem te behouden. Dan kun je best overwegen om zo’n teen te verwijderen.’ Ook bergbeklimmers die hun tenen verliezen door vrieskou, staan later soms toch weer bovenop bergtoppen. Maar dat wil niet zeggen dat tenen overbodig zijn. Misschien benutten we ze gewoon niet genoeg.…

Op tijd voor de vonk? Eén eigenschap lijkt de kans op een klik te vergroten: stiptheid. 74 procent van de All You Need is Questers vindt zichzelf behoorlijk of erg stipt. Dertien procent vindt zichzelf helemaal niet of niet zo stipt. Evenveel proefpersonen vinden zichzelf op het gebied van stiptheid neutraal. Bij mensen die even stipt zijn, was de kans groter dat ze een tweede date met hun match wel zagen zitten dan bij mensen die hierin tegenpolen zijn. Mensen die heel stipt zijn vinden het misschien vervelend als hun date te laat komt. Of andersom. Het kan ook vervelend zijn dat iemand begint te miepen als je vijf minuten fashionably late bent. ‘Deze verklaring veronderstelt wel dat die punctualiteit tot uiting kwam bij die eerste date’, nuanceert onderzoeker Iliana…

Goed nieuws Het goednieuwsverhaal van Pepijn van der Gulden (vanaf pagina 20) maakte me vrolijk. En dat terwijl de inhoud niet echt een verrassing was. Ik was erbij toen we het artikel inplanden. Bovendien hebben we eerder ook al stukken gemaakt, waaruit blijkt dat het ondanks alle ellende behoorlijk goed gaat met de wereld. En dat kun je hoogstwaarschijnlijk ook volhouden na 2020, dat bepaald geen topjaar was. Waarom voelt het ‘nieuws’ dat het beter met de wereld gaat dan vroeger dan toch elke keer een beetje als een verrassing? Ik vermoed dat mensen gewoon veel meer interesse in slecht nieuws hebben. Dat geldt zeker voor journalisten, ook die van Quest. Maar ook de rest van de mensen deelt graag verhalen waaruit blijkt wat er mis is in de wereld.…

NIEUWE VRAAG ‘Wij vieren elk jaar Sinterklaas met de familie’, mailt Janneke Ruhaak. ‘Elk jaar geven we deze objecten, ooit gevonden op een zolderkamer, aan een ander door. Zo is het als speelgoed voor kinderen gebruikt, als houder met een netje eroverheen om aardbeien tegen vogels te beschermen, en in de klas om er vormpjes mee te tekenen. Maar wat het echt is, weten we niet. Ze kunnen in en uit elkaar getrokken worden als een accordeon. De ‘pootjes’ zijn twaalf centimeter lang.’ Weet jij wat het is? Mail het antwoord dan naar redactie@quest.nl. Stuur ook in! Heb je zelf een vreemd object? Maak er een scherpe foto van, van tenminste 1 MB groot, en mail die naar redactie@quest.nl. Misschien weet een andere Quest-lezer wel wat het is.…

Factchecklabel werkt soms averechts Socialemediasite Twitter plaatst waarschuwingen bij berichten die door factcheckers als onwaar zijn beoordeeld. Dit lijkt handig, maar er is ook een nadeel, ontdekten wetenschappers van onder meer de University of Regina (Canada) in 2020: niet alle 500 miljoen berichten per dag worden gefactcheckt, terwijl een label op sommige berichten wél die indruk wekt. Proefpersonen kregen nieuwskoppen te zien, nep en echt. Een groep kreeg koppen te zien zonder label. In deze groep overwogen de proefpersonen om dertig procent van de nepberichten door te sturen. Een tweede groep zag op sommige nepberichten een label dat het nep was. Deze proefpersonen overwogen bij zestien procent van de nepberichten mét zo’n label om het door te sturen. Maar bij de nepberichten zónder label was dat liefst 36 procent (dat…

Grapje! Er is één dag waarop mensen wellicht iets meer op hun hoede zijn als het gaat om nepnieuws. Wetenschappers van Lancaster University (VK) ontdekten een overeenkomst tussen kwaadwillende en grappige nep-nieuwtjes die worden gemaakt voor 1 april. Ze vergeleken ruim 500 1-aprilartikelen uit de laatste veertien jaar (die vermomd waren als echte nieuwsberichten) met échte nieuwsberichten uit dezelfde periode, en zagen opvallende stijlverschillen. Daarna vergeleken ze de 1-aprilberichten met nepnieuwsberichten die bewezen vals waren. Die bleken op een aantal stijl-punten juist overeen te komen, zoals wat simpeler taalgebruik: nepberichten zijn gemakkelijker te lezen en korter. Details die belangrijk zijn in echt nieuws, zoals namen, plaatsen en data, ontbraken vaker in de nepberichten.…

■ GESCHIEDENIS Maya’s waren slimme waterzuiveraars JOAN BANJO/WIKIPEDIA De Maya’s hadden al een waterzuiveringssysteem, op basis van de mineralen zeoliet en kwarts. Europeanen gebruikten diezelfde mineralen pas 2000 jaar later voor waterzuivering. Geoarcheologen van de University of Cincinnati (VS) onderzochten drie grote waterreservoirs in Mayastad Tikal in Guatemala. In een daarvan ontdekten ze kwarts en zeoliet, die ervoor zorgen dat giftige stoffen aan het water onttrokken worden, zodat het drinkbaar wordt. De mineralen zaten er niet toevallig: ze komen van dertig kilometer buiten de stad. Mogelijk troffen de Maya’s zeoliet en kwarts in combinatie met schoon water aan. Dat was, denken de onderzoekers, aanleiding om de stoffen mee te nemen naar de stad. KORT DOOR DE BOCHT ■ Het mineraal zeoliet staat al duizenden jaren bekend om zijn absorberende eigenschappen.…

Maatschappij Alles komt goed! De wereld leek het afgelopen jaar wel naar de gallemiezen te gaan. Een beetje goed nieuws is dus welkom. Geen zorgen, dat is er volop: op talloze vlakken gaan Nederland en de wereld er nog altijd op vooruit. Tijd om jezelf op te beuren. TEKST: PEPIJN VAN DER GULDEN ILLUSTRATIES: MILO ROTTINGHUIS / ART ASSOCIATES Na een jaar als 2020 is het goed te weten: de wereld wordt steeds mooier Lof voor groente De winst? Groente is minder bitter. Vroeger? In het verleden moest je je tanden nog op elkaar houden als je spruitjes of witlof at. Die groenten waren ooit écht bitter. En dus niet echt lekker. Nu? Spruitjes en witlof horen nog wel tot de bitterste groenten, maar het zijn softies geworden vergeleken…

Geschiedenis De paddo-trip van de CIA Al eeuwenlang deden verhalen de ronde over psychedelische paddenstoelen uit Mexico. Toch ontdekten westerlingen de paddo pas 65 jaar geleden. En daarbij speelde de geheime dienst CIA een hoofdrol. TEKST: BORIS VAN ZONNEVELD Hoe de Amerikaanse geheime dienst in de ban raakte van psychedelische paddenstoelen WIKIPEDIA ALEXANDER VOLKOV/GETTY IMAGES ADOBE STOCK De CIA wil het brein van verdachten en geheim agenten manipuleren Amerika, een paar jaar na de Tweede Wereldoorlog. De CIA runt verschillende programma’s op het gebied van mind control  het controleren en beпnvloeden van de gedachten van mensen. De geheime dienst is daarom erg geпnteresseerd in stoffen die het bewustzijn veranderen. Ze hopen dat verdachten daardoor niet meer kunnen liegen, en dat geheim agenten achteraf hun missies kunnen vergeten. Ook zoekt de…

CIA Love lsd Midden jaren vijftig is de CIA in de ban van de paddo, maar ook van lsd. Dat is in 1943 per ongeluk gefabriceerd door de Zwitserse chemicus Albert Hofmann. Hij werkt voor farmaceut Sandoz aan een middel tegen de ziekte ergotisme, die veroorzaakt wordt door een graan-schimmel. Hij isoleert een van de stoffen in de schimmel en krijgt er per ongeluk wat van binnen. Hij raakt erdoor in een soort droomtoestand en brengt het later op de markt als psychiatrisch geneesmiddel. Maar de CIA vermoedt dat het een waarheidsserum is. Onder het geheime project MK-Ultra start zij een serie experimenten, onder meer in bordelen. Klanten krijgen ongemerkt lsd toegediend en de geheime dienst kijkt mee via doorkijkspiegels. Uit een rapport uit 1957 blijkt dat de dienst in…

Wie is Gerri Eickhof? 21 maart 1958: Gerri Eickhof wordt geboren in Amsterdam. ‘Ik wilde directeur worden van De Nederlandsche Bank.’ Thuis volgt hij het nieuws al jong op de voet. ‘Ik schreef stukjes voor de schoolkrant. Ik heb eens een interview gedaan met zigeunerkoning Petalo bijvoorbeeld.’ 1976: Eickhof gaat culturele antropologie studeren aan de UvA. 1984: hij doet een cursus programmamaker bij Migrantentelevisie Amsterdam. ‘Geluid, licht, scenarioschrijven, iemand van het journaal kwam langs: ik vond het wel erg leuk.’ 1985: Eickhof loopt stage bij het actualiteitenprogramma Kenmerk. 1986: ‘Iemand bij Kenmerk zei: ‘Je moet eens een briefje schrijven aan de NOS.’ Dat heb ik toen gedaan.’ 1988:na een freelance-periode komt de journalist in dienst bij de NOS als redacteur buitenland. 1992: Eickhof wordt verslaggever. ‘Dat wilde ik heel graag.…

Bruintje retour Veel biertjes van verschillende merken komen in exact dezelfde flesjes: de bruine Nederlandse retourfles, BNR voor intimi. Die stamt uit de jaren 80 en mag door iedereen worden gebruikt, als je toestemming hebt van de Nederlandse Brouwers en je je netjes aan de regels houdt. Zo mag je er alleen bier en cider in stoppen. Het bruineflesjessysteem maakt het makkelijker om flesjes te hervullen, want het is niet belangrijk welke fabrikant ze weer terugkrijgt. Eenmaal bij de supermarkt ingeleverd, worden ze simpelweg in een passend krat gestopt en teruggestuurd naar een brouwer die meedoet aan het BNR-systeem. Die verwijdert de labels, maakt de flesjes grondig schoon, controleert of ze nog een keer meekunnen en stopt er dan zijn eigen biertjes in. Op die manier kan elk flesje zo’n…

Geen vuile was Het valt als politieagent niet mee om voet aan de grond te krijgen in de Biblebelt. Onderzoek van de Politieacademie (2010) laat zien dat mensen hun problemen er graag binnenskamers houden. De politie haal je er meestal alleen bij als de dader iemand van ‘buiten’ is. ‘De hechtheid van de gemeenschap is zo groot dat niemand de vuile was, van zichzelf of van anderen, buiten hangt’, schrijven de onderzoekers. Dat blijkt ook tijdens voorlichtingsbijeenkomsten over alcohol en drugs. ‘Onze jongens doen dat niet’, krijgen de voorlichters te horen. ‘In situaties waarin het probleem duidelijk is, probeert men het vaak in eigen kring – de hechte kerkgemeenschap – op te lossen. De ouderling, dominee of docent komt langs en spreekt met de ouders. Aangifte doen is niet nodig,…

Krimpend geloof Er is geen kerkgebouw waar ‘bevindelijk’ op staat. Bevindelijk gereformeerden behoren tot de Gereformeerde Bond (290.000 leden), de Gereformeerde Gemeenten (110.000), de Hersteld Hervormde kerken (60.000) en nog wat kleinere kerkgenootschappen. Bij elkaar gaat het om ongeveer een half miljoen mensen. Niet vreselijk veel, maar omdat ze als groep goed herkenbaar zijn en veel invloed hebben in de gemeenten waar ze wonen, vallen ze wel op. Het aantal bevindelijken krimpt, deels doordat ze minder kinderen krijgen dan vroeger. Toch zijn Biblebeltgezinnen nog steeds groter dan gezinnen elders, volgens CBS-cijfers. Op Urk, dat geografisch gezien buiten de Biblebelt valt maar er cultureel wel bijhoort, heeft 44 procent van de moeders vier of meer kinderen, en veertien procent zelfs zes of meer. In Staphorst heeft een derde van de moeders…

Heelal Donkere materie, duister raadsel Natuurkundigen weten het (bijna) zeker: in het heelal zit een mysterieus goedje. Je kunt het niet aanraken, niet zien, niet ruiken. Zelfs de gevoeligste detectoren merken het niet op. En zeldzaam is het niet. Integendeel: 85 procent van alle materie moet uit dit gekke spul bestaan. TEKST: EMMEKE BOS NASA Het universum zit vol donkere materie. Maar wat is dat voor iets? Loop op een wolkeloze nacht naar buiten, en boven je ontvouwt zich een heelal vol fonkelende sterren met talloze planeten. Er zweven wolken van gas, en er zijn zwarte gaten die als hongerige monsters alles in hun omgeving opslokken. Maar alles wat je ziet en alles wat je aan kunt raken, is slechts een klein deel van alle materie. Want daartussen, in het…

Zoeken met kraaltjes Wat we weten van donkere materie, is dat het massa heeft. Kunnen we die eigenschap niet gebruiken om het deeltje te zoeken? Dat is zo’n beetje het plan van natuurkundigen van de University of Maryland (VS). Zij knutselen aan heel gevoelige sensoren: een soort glazen knikkers van een paar miljardste meter, die in een vacuüm balanceren op een laserstraal. Komt er een donkermateriedeeltje langs, dan zou dat (dankzij de zwaartekracht) iets aan het knikkertje trekken. Dat zou je moeten kunnen zien. Maar zulke sensoren kosten een miljoen dollar per stuk, en je hebt er veel nodig om te weten of je kraaltje trilt door een langs-vliegend deeltje of door iets anders. Daarom is dit plan nu nog te duur om uit te voeren.…

Op de tenen lopen Tenen zijn er in heel wat soorten en maten. In het dierenrijk zie je dan ook interessante exemplaren: ■ Apen als chimpansees en gorilla’s kunnen met hun voeten ongeveer evenveel als met hun handen. Dat komt omdat hun grote tenen ook opponeerbaar zijn: die kunnen de andere tenen aanraken. Chimpansees kunnen daardoor een tak vastpakken met hun tenen, waar wij hooguit een handdoek of kwast tussen onze tenen kunnen klemmen. ■ Bij hoefdieren is juist weinig over van de tenen. Evenhoevigen als koeien hebben er nog twee, terwijl paarden op één teen lopen: het middelste exemplaar. ■ Honden lijken maar vier tenen te hebben aan iedere voet. De vijfde is nog wel te vinden, maar bevindt zich hoger op de poot. Deze hubertusklauw heeft geen functie…

Te veel vrouwen Om bij een date-experiment iedereen die een heteroseksuele date zoekt te kunnen koppelen, zijn evenveel mannen als vrouwen nodig. Dat was een probleem: veel meer vrouwen dan mannen schreven zich in. ‘Wij merkten dat ook bij een eerder speeddate-onderzoek dat we deden’, zegt psychologe Iliana Samara. ‘Er meldden zich minder mannen aan. Ze schreven zich ook vaker op het laatste nippertje in.’ Dat was bij het All You Need is Quest-onderzoek ook zo, maar helaas nog niet genoeg. De onderzoekers moesten zo’n 400 vrouwen teleurstellen. Samara: ‘Vrouwen bleven zich zelfs aanmelden nadat we op de aanmeld-pagina hadden gezet dat we een mannen-gebrek hadden en de kans op een match daarom klein was.’ Vanwaar dat enthousiasme bij vrouwen? ‘In het algemeen doen vrouwen eerder aan dit soort experimenten…

Strips ter discussie Iedereen kent ze wel: het rijtje witte sluit-strips van plastic en ijzerdraad dat bij een rol grijze vuilniszakken van het merk Komo wordt geleverd. Pardon: het keurmerk Komo. Want Komo is helemaal geen merk, al staat het woord in koeienletters op de gele verpakking. Er zijn zes fabrikanten die de vuilniszakken (officieel: inzamelzakken) mogen maken, vertelt projectleider Robert Daamen van SKH, de organisatie die controleert of zij zich aan de technische eisen houden. Als dat zo is, krijgen ze het Komokeurmerk. ‘En dat hebben fabrikanten heel slim groot op de zak gezet. Zo zijn mensen gaan denken dat Komo een merk is.’ Een van de Komovoorschriften is de aanwezigheid van sluitstrips bij de zakken. Die worden, niet verrassend, door Schutte bagclosures gemaakt. Ze belanden bij iedereen zo…

Niet wrikken maar schuiven Hoe maak je een brood-clip het beste vast? Daar is over nagedacht, zoals over elk detail van het dingetje is nagedacht. In elk geval niet door hem een beetje lukraak om de dichtgedraaide plastic zak te wrikken. Dan gaat het zelden in één keer goed en loop je kans dat het ding afbreekt. ‘Kijk, zó hoort het’, zegt zaksluitingsgoeroe Frank van Drunen. Hij vist een lege broodzak uit zijn afvalbak, legt zijn wijs- en middelvinger boven op een broodclip en schuift hem dan behendig om het tuutje. Op zijn telefoon laat hij een instructie-tekening zien van de handeling. ‘Niemand doet het zo. Maar daar heb ik me al bij neergelegd hoor.’…

Dood door broodclip Nee, broodzakclips moet je niet inslikken. Maar helaas gebeurt het (per ongeluk) toch. In 2011 bekeken onderzoekers van onder andere het Western Coast Pathology-laboratorium in Californië (VS) ruim twintig gevallen van mensen die een broodclip hadden ingeslikt. Op röntgenfoto’s was te zien dat de clips zich, met hun scherpe randen en de ‘tandjes’ waarmee ze plastic zakken omklemmen, hadden vastgezet in de luchtwegen en het darmkanaal. Bij drie mensen konden de onderzoekers vaststellen dat iemand aan de broodclipverwondingen was overleden. Het eerste bekende sterfgeval dateerde al uit 1975. In 2015 zetten onderzoekers van Stellenbosch University (Zuid-Afrika) drie gevallen op een rijtje van kinderen die zich in het kinderziekenhuis van de universiteit hadden gemeld met een ingeslikte broodclip. Bij twee van de drie kinderen was de clip gebroken.…

Uit & Thuis Wat is de moeite waard om te lezen, kijken, luisteren, kopen of mee te maken? Quest geeft tips. BOEK Wat zwemt daar? Daar, een vin in het water! Welk dier zit eronder? Biologen maakten een gids met kenmerken van 41 soorten walvissen, dolfijnen en bruinvissen en negen soorten zeehonden die in Europese wateren rondzwemmen. Handig voor iedereen die tijdens een cruise indruk wil maken op zijn reisgenoten. Titel? Zeezoogdieren van Europa, Robert Still, Hugh Harrop e.a., KNNV Uitgeverij Prijs? € 24,95 PODCAST Woordcast Waarom heten verdiepingen geen verhogingen? Als je een extra verdieping op je huis laat zetten, wordt het huis daar hoger van. Maar natuurlijk niet dieper. In Waar komt pindakaas vandaan? hoor je het antwoord. De serie ultrakorte podcasts is gemaakt door het Instituut…

post VERMELD JE NAAM EN WOONPLAATS. DE REDACTIE HEEFT HET RECHT OM BRIEVEN TE REDIGEREN OF IN TE KORTEN. Æmilie de Jong ■ Supermarkt Ik heb met veel belangstelling het artikel gelezen over supermarkten (‘Niet zo super’, Quest 204). Jullie schrijven dat in de winkel kopen of online dezelfde prijs is? Dan zul je niet in België wonen, want hier bij ons is het echt veel duurder. Je betaalt iets van vijf euro bovenop je aankoopprijs als je het zelf gaat afhalen, en je betaalt nog meer als je het aan huis laat brengen. Ik woon op zo’n 700 meter van twee supermarkten, dus zou ik gek moeten zijn om online te kopen of aan huis laten brengen. Bovendien koop ik als alleenstaande veel liever in de winkel zelf, want…

Oudere is extra vatbaar Vooral oudere mensen verspreiden nepberichten, ontdekten onderzoekers van New York University toen zij in 2019 de verspreiding van nepnieuws tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 bestudeerden. Negen procent van de onderzochte mensen had nieuwsberichten op Facebook gedeeld van sites waarvan het bekend is dat ze nepnieuws brengen. Van de mensen tussen 18 en 29 jaar oud was dat drie procent. Van de 65-plussers was dat elf procent. Dat komt wellicht, opperen de onderzoekers, doordat 65-plussers minder weten van digitale media zodat ze nepberichten eerder als waar aannemen.…

Hollands vertrouwen Wereldwijd maakt 56 procent van de mensen zich soms zorgen over wat nou echt nieuws is en wat nep of misleidend. Dat blijkt uit het Digital News Report 2020 van het Reuters Institute en de University of Oxford. Voor dit onderzoek werd mensen in veertig landen gevraagd naar hun ervaring met online nieuws. Van alle ondervraagden maken Nederlanders zich met 32 procent het minst zorgen om nepnieuws. Ter vergelijking: in de VS is dat 67 procent. Brazilië spant de kroon met 84 procent die zich zorgen maakt of online nieuwsberichten wel waar zijn of niet. 52 procent van de Nederlanders vertrouwt het nieuws in het algemeen meestal. De NOS krijgt daarbij met 81 procent het meeste vertrouwen. Zeven procent van de ondervraagden vertrouwt het nieuws van de NOS…

■ NATUUR Hallo buurberggorilla! Berggorilla’s die elkaar kennen van vroeger, gaan minder snel met elkaar op de vuist. Onderzoekers van de University of Exeter (VK) analyseerden zestien jaar lang de bewegingen van zeventien groepen berggorilla’s in Rwanda. In die tijd splitsten veel clubjes zich van elkaar af om elders een leefgebied te zoeken, bijvoorbeeld als een mannetje meerdere vrouwtjes aan zich bond. Komen twee groepen elkaar tegen, dan wordt er vaak op de borst getrommeld en ontaardt het soms in knokken. Maar, zo blijkt uit de studie, de kans daarop is vier keer kleiner als de dieren elkaar kenden van vroeger, zelfs als ze meer dan tien jaar geleden uiteen gingen.…

■ TECHNOLOGIE Robot leert virtueel lopen WANG ZHAO/AFP/ANP Stel: je bouwt een toffe, vierpotige robot. Hoe leer je hem vervolgens lopen? Je kunt ’m natuurlijk simpelweg loslaten in de omgeving, en dan leert hij het (met vallen en opstaan) vanzelf. Maar dan gaat je dure robot misschien stuk. Je kunt ook programmeren wat hij moet doen als hij een rotsblok of glibberig paadje tegenkomt. Of je laat hem oefenen in een virtuele omgeving. Dat laatste deden onderzoekers van het ETH Zürich (Zwitserland). Ze lieten het robotbesturende algoritme los in een virtuele omgeving, vol met heuvels, drempels en trapjes. Met die kennis mocht de robot het in het echie proberen. Daar bleek de virtueel getrainde variant een stuk handiger dan de traditioneel geprogrammeerde robot. Hij haalde bovendien een snelheid van 42,5…

Vrede op aarde De winst? Er wordt steeds minder gevochten. Vroeger? Dat er nogal wat oorlogen hebben plaatsgevonden, behoeft geen uitleg. Er is geen periode in de geschiedenis te noemen zonder oorlogen. We zijn er zelfs zo goed in dat we sommige grote oorlogen maar gewoon zijn gaan nummeren. Nu? Als je naar het televisiejournaal kijkt, lijkt de mens z’n talent zeker niet verleerd. En inderdaad, het aantal gewapende conflicten is de laatste decennia zelfs gestegen. Toch is er reden voor blijdschap: er sterven steeds minder mensen in oorlogen. En niet zo’n beetje ook. In de voorbije eeuwen stierf minstens één op de 100.000 mensen aan conflicten, met uitschieters tot honderd doden per 100.000 (tijdens de Dertigjarige Oorlog en de wereldoorlogen), aldus econoom Max Roser (University of Oxford, VK). Maar…

Het lot van Maria Sabina De Mexicaanse sjamaan Maria Sabina is de eerste die een westerling, bankier R. Gordon Wasson, in 1955 een paddotrip laat meemaken. In het bergdorpje Huautla de Jiménez wijdt zij hem in de geheimen van de psychedelische paddenstoel in. Wasson schrijft er later over in het tijdschrift Life. Door de publiciteitsgolf die dat teweegbrengt, wordt Sabina een lokale bekendheid. Daarvoor moet ze boeten. Lokale autoriteiten houden haar verantwoordelijk voor de massa’s hippies die het gebied overspoelen en die hallucinerend en soms poedelnaakt door de straten rennen. Haar huis wordt afgebrand door boze dorpsgenoten en ze wordt gevangengezet. In 1962 krijgt ze opnieuw bezoek van Wasson, die lsd-ontdekker Albert Hofmann meeneemt. Hij laat haar de door hem chemisch gereproduceerde paddostof psilocybine proeven. Wasson, later: ‘Ze vertelde dat…

Rauwe trip Psilocybe cubensis, ‘de Mexicaan’, is de bekendste paddo. De voornaamste werkzame stof is psilocybine. Dat wordt in het lichaam omgezet in psilocine. En dat werkt op zijn beurt in op de serotoninereceptoren in de hersenen, die de stemming reguleren. Je eet de Mexicaan rauw, en dan is het drie kwartier wachten tot de trip begint. Die duurt vier tot zes uur. Volgens verslavingszorginstelling Jellinek worden kleuren intenser waargenomen, gaan oppervlakten draaien en zie je aura’s rond objecten die heel groot of juist klein worden. Kleuren lopen in elkaar over en geluid, geur en smaak komen harder binnen. Wat ook wordt gemeld is een gevoel van spirituele versmelting, waardoor alles op de wereld met elkaar verbonden lijkt. De trip leidt tot euforie en extase, maar kan ook voor angst…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Als prinses Amalia straks een kind adopteert, wordt die dan de troonopvolger? Nicholas Aperghis MARTIJN BEEKMAN Jazeker. De Nederlandse grondwet bepaalt dat het koningschap der Nederlanden overgaat op het oudste wettige kind van de regerende vorst. En volgens de adoptiewet uit 1956 zijn adoptiekinderen de volledig wettige kinderen van hun adoptieouders. Dat een geadopteerde troonopvolger mogelijk geen ‘Nederlands bloed’ door zijn of haar aderen heeft stromen, speelt verder geen rol. Terecht, want koning Willem-Alexander zelf is met een Duitse vader, drie Duitse grootouders en zeven Duitse overgrootouders ook niet bepaald een vorst van oer-Nederlandse komaf. Waarom staan er gekleurde vierkantjes…

Discounter doet het zelf Alle supermarkten in Nederland werken met grofweg hetzelfde systeem, en sturen hun plastic flessen naar dezelfde telcentra. Alle? Nee, twee Duitse discounters trekken hun eigen plan. Zowel Aldi als Lidl verkopen vooral eigen huismerkdrankjes. Wil je flessen van andere supermarkten hier inleveren? Dikke pech, die komen er niet doorheen. De flessenautomaten in deze winkels scannen dan ook wél de barcode om te bepalen of je je statiegeld krijgt. En wee je gebeente als je hier je colafles van Appie wilt inleveren. Bij Aldi worden alle plastic flessen bovendien meteen na het inleveren al geplet.…

Beroering in Nijkerk Voor de deur van de Grote of Sint-Catharinakerk in Nijkerk vertelt religiehistoricus Fred van Lieburg dat we niet voor niets in die plaats hebben afgesproken. Halverwege de achttiende eeuw speelde zich hier een bijzonderheid af in de geschiedenis van de protestantse kerk. ‘Onder invloed van een nieuwe en welbespraakte predikant, Gerardus Kuypers, kwam er veel meer levendigheid in de starre hervormde kerk. Mensen werden aangemoedigd hun emoties de vrije loop te laten.’ Het gevolg was dat kerkgangers zich op de grond wierpen en gingen roepen en jammeren tot God. Sommigen moesten stuip-trekkend de kerk worden uitgedragen omdat ze zich helemaal lieten gaan. De Nijkerkse opwekking, ook wel Nijkerkse beroering genoemd, begon in november 1749 en verspreidde zich naar andere plaatsen. Aan de ene kant waren de predikanten…

Niet zwart, niet donker Stel, je reist naar het centrum van de Melkweg en stapt daar midden in een dikke wolk donkere materie uit je ruimteschip. Wat zou je dan aantreffen? Niet veel spannends, zo lijkt het. Het spul geeft geen licht en weerkaatst het evenmin. Het is dus niet donker maar doorzichtig. Er komt überhaupt geen andere straling vanaf, dus warm of koud is het ook al niet. Kun je het dan pakken? Helaas, ook dat rijmt niet met de eigenschappen van het spul. Je zou daar bij je ruimteschip in het duister tasten. Net zoals alle donkerematerie-onderzoekers nu op aarde doen.…

Ook energie is donker Naast donkere materie, vermoeden natuurkundigen, is er ook veel donkere energie in het heelal aanwezig. Wat dat nu weer is? Onbekende energie. Het heeft alles te maken met het uitdijen van het universum. Vanaf de oerknal (13,7 miljard jaar geleden) tot nu is het universum gigantisch gegroeid. Maar dat ging niet altijd even snel, en sinds een paar miljard jaar gaat het alleen maar sneller. Dat is raar, want je zou verwachten dat de groei steeds langzamer gaat, omdat de zwaartekracht de boel afremt. Om de groeispurt te verklaren, introduceerden natuurkundigen het begrip ‘donkere energie’. Die werkt een beetje als negatieve zwaartekracht. Waar normale zwaartekracht alles aantrekt en bij elkaar houdt, duwt donkere energie de boel juist uit elkaar. Ook van donkere energie moet gigantisch veel…

Lange tenen Tenen worden gewoonlijk niet beschouwd als ons mooiste onderdeel, helaas voor deze recordhouders: ■ Met 8,4 centimeter heeft de Chinese herder Bao Xishun de langste tenen ter wereld. Die heeft hij nodig ook, want met 2 meter 36 is hij ook een van de langste mensen. ■ Het Indiase jongetje Akshat Saxena werd in 2010 geboren met tien tenen aan elke voet. Samen met zeven vingers per hand, had hij een indrukwekkend totaal van 34 tenen en vingers. ■ Met 28 tenen is Paws de echte recordhouder teen. Maar Paws had het makkelijker: als kat tellen ook de tengels aan zijn voorpoten mee.…

Anoniem is veilig Een onderzoek met mensen mag je niet zomaar uitvoeren. Zulke studies moeten eerst worden voorgelegd aan een ethische commissie. Elke universiteit heeft meestal meerdere van deze ethische commissies voor verschillende vakgebieden. Die zien erop toe dat een onderzoek de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de proefpersonen niet schaadt. Onderzoekers moeten deelnemers vooraf goed informeren over het onderzoek, zodat iedereen weet waar ze zich precies voor opgeven. Ook iedereen die zich aanmeldde voor All You Need is Quest moest aangeven dat ze die informatie gelezen en begrepen hadden. De ethische commissie ziet er ook op toe dat de privacy van de deelnemers wordt gewaarborgd. Omdat de onderzoekers mensen koppelden aan een onbekende, moest ieder proefpersoon een anoniem e-mailadres aanmaken. Het lijkt wat omslachtig dat je voor een date-onderzoek…

Pionieren met een pindazakje De geestelijk vader van de broodclip was Floyd Paxton, een ingenieur uit Californië. Tijdens de Tweede Wereldoorlog produceerde hij, met zijn vader, onder andere spijkers die gebruikt werden om fruitkisten dicht te timmeren. Volgens de overlevering (het valt helaas niet meer te controleren) zou hij in 1952 tijdens een vliegreis een zakje pinda’s hebben geopend dat hij vervolgens niet meer dichtkreeg. Met een zakmes zou hij toen een uitsparing hebben gemaakt in een creditcard, waarmee hij het zakje wist te sluiten. Twee jaar later richtte Paxton het bedrijf Kwik Lok op (afgeleid van quick lock, ‘snelle sluiting’), dat aanvankelijk sluitingen voor zakken appels maakte. Later verhuisde het bedrijf naar Yakima in de staat Washington, waar het nog steeds is gevestigd.…

De rechter bestudeert broodsluitingen Voor argeloze buitenstaanders klinken kleine ontwerpverschillen van concurrerende fabrikanten misschien een tikkeltje triviaal, maar in de wereld van de zaksluitingen kan zoiets je bedrijf maken of breken. In 2012 oordeelde de rechter dat de Clipps van het Nederlandse bedrijf Schutte bagclosures echt voldoende verschillen van die van de Amerikaanse concurrent Kwik Lok, dat een rechtszaak had aangespannen. En in 2016 stond zaksluitingenspecialist Frank van Drunen, namens Schutte, zelf voor de rechtbank in New York om uit te leggen dat het onterecht was dat Kwik Lok de Amerikaanse markt met zijn patenten zó had dichtgetimmerd, dat er helemaal geen ruimte meer kon zijn voor andere clips. Van Drunen nu, aan zijn eigen keukentafel: ‘Die rechtszaak duurde een volle week. En al die tijd ging het over dat…

Tweede leven Met een broodclip kun je een broodzak sluiten. Maar als het brood op is, wat dan? Genoeg mensen die hebben ontdekt dat je er ook nog andere dingen mee kunt doen. ■ Je kunt er losse kabeltjes mee vastbinden. ■ Je kunt ze gebruiken als ‘beginnetje’ van een rol plakband. ■ Je kunt er een boekenlegger van maken. ■ Je kunt ze om een elektriciteitskabeltje klemmen en op de clip schrijven bij welk apparaat die hoort. ■ Je kunt ze op een feestje aan het pootje van je wijnglas doen zodat je dat altijd kunt terugvinden. ■ Je kunt ze om een takje van een plant doen en de naam ervan op de clip schrijven. ■ Maar je kunt ze na gebruik ook gewoon weggooien. Wel in de…

MAAR WAT KUN JE ERMEE? BOEKEN LEES JE, PODCASTS LUISTER JE EN GADGETS GEBRUIK JE. MAAR MET WAT CREATIVITEIT KUN JE OOK ALLERLEI MANIEREN VERZINNEN VOOR ‘ALTERNATIEF GEBRUIK’. DRIE DINGEN DIE JE OOK KUNT DOEN MET… HET BOEK SIEG HEIL! 1. Twijfel aan alles De rechterhand omhoog? Die is makkelijk: dat is de Hitlergroet. De nazi’s keken hem af van de Italiaanse fascisten, die op hun beurt weer dachten dat het een oude Romeinse groet was. Maar nee, dat klopt niet, zo blijkt in dit boek: de groet met de stijve arm werd ooit geïntroduceerd in… de Verenigde Staten. Als dit al zo anders zit dan je dacht, hoe zit dat dan met andere dingen waar je zo zeker van denkt te zijn? Denk dáár maar eens een keer over…