Inhoudsopgave van Editiie 13 - 2020 - Quest

Focus Sla hem dood!? Kijk, een mug! Vlug, pak een krant. Bij nader inzien: doe toch maar niet. Dit hiernaast is een glasworm. Die is niet van glas, en het is ook geen worm. Het is de larve van een mug, van een pluimmug om precies te zijn. En muggenlarven leven nu eenmaal onder water, dus slaan met een krant heeft geen zin. Dat zou maar een natte boel worden. De zwarte vlek boven is een oog, de gestipte ‘bollen’ links zijn de zwemblazen, waarmee hij zich kan verplaatsen in het water. En zoemen doet hij in dit stadium ook niet. Nee, laat dit prachtbeestje maar lekker dobberen. Met dit beeld won fotograaf, Andrei Savitsky, de categorie ‘Micro’ van de fotowedstrijd Close-up Photographer of the Year.…

Superdichtbijmarkt Even langs de supermarkt? De gemiddelde Nederlander woont er hartstikke dichtbij. Volgens het Compendium voor de Leefomgeving (2015) hoeven we gemiddeld maar 0,9 kilometer te lopen, fietsen of rijden om wat eieren en melk. Slechts twee op de tien Nederlanders zijn meer dan een kilometer onderweg om hun boodschappen te halen. Al maakt het wel uit waar je woont. Wie in het centrum van Amsterdam zijn huisje heeft, heeft acht supermarken binnen een straal van een kilometer. Datzelfde geldt voor mensen in sommige buurten in Groningen-Centrum en Den Haag. Het verst moeten de inwoners van ‘Verspreide huizen Castelre’, Baarle-Nassau: die zijn 11,6 kilometer onderweg als ze naar de grote supermarkt willen.…

Robots op pad Je zou binnenkort zomaar robots voorbij kunnen zien rollen in de binnenstad. Met boodschappen. Het bedrijf Starship heeft robots ontworpen die pakketjes, boodschappen en eten bij je thuisbezorgen. De robots zien eruit als een soort kniehoge minibusjes op zes wielen. Mét een vlaggetje. Handig, want dan kun je ze ontwijken als er eentje aan komt zoeven. Nou ja, zoeven, de karretjes gaan ongeveer even snel als voetgangers. Ze verplaatsen zich dan ook over de stoep. Ze hebben een actieradius van zes kilometer (genoeg voor naar de supermarkt en terug). Volgens Starship zijn de robots goedkoper dan bezorgers van vlees en bloed. In Nederland rijden ze nog niet rond, maar in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hebben ze hun debuut al gemaakt.…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? ‘Bruinbrood is gezonder dan witbrood’ Het is misschien lekker, maar witbrood bevat weinig voedingsstoffen. Daarom moet je gewoon iets bruinigs uit de schappen pakken. Want hoe donkerder het brood, hoe gezonder, toch? Zit er iets in? De kern van de zaak in de brooddiscussie is de kern. Witbrood bevat alleen het binnenste van de graankorrel, dat vermalen is tot bloem. Dat witte poeder is weinig voedzaam. Juist de buitenkant van graankorrels bevat vezels, vitamines en mineralen. Die loop je mis in brood zonder zulke fijngemalen hele graankorrels. Zo bezien lijkt het logisch om een donkere bonk uit te zoeken. Graankorrels zijn bruin, dus donker…

Argwanend door stress Als je niet lekker in je vel zit, bijvoorbeeld omdat je geïrriteerd bent over een file of een parkeerboete, ben je achterdochtiger. Dat zagen wetenschappers van de Universität Zürich in 2019. Zij dreigden proefpersonen voortdurend een elektrische schok te geven, en deden dat af en toe ook echt. Dat is niet goed voor je humeur. Eenmaal slechtgehumeurd speelden de proefpersonen een spel. Ze investeerden geld in een onbekende tegenspeler. Dat bedrag werd verveelvoudigd. De tegenspeler kon alles zelf houden, of een deel teruggeven. In getergde toestand investeerden proefpersonen minder geld, doordat ze argwanender waren dan normaal. De onderzoekers legden de geplaagde mensen ook in een fMRIscanner. Een hersendeel dat betrokken is bij het begrijpen van de opvattingen van anderen, was in geïrriteerde toestand een stuk minder actief.…

Verkeerd hoofd? Doodstraf! We associëren bepaalde gezichtskenmerken met persoonlijkheidseigenschappen. Bij belangrijke beslissingen, zoals op wie we stemmen, en of we iemand wel of niet schuldig vinden, vertrouwen we vaak op dit soort aanwijzingen. En dat is nogal gevaarlijk: een gezicht is helemaal geen goede voorspeller in dit soort zaken. Als je toevallig een ‘onbetrouwbaar’ hoofd hebt, heb je voor de rechter een groot probleem. Onderzoekers van de University of Toronto verzamelden in 2015 foto’s van mannen die de doodstraf kregen vanwege moord. Daarna zochten ze portretten van mannen van vergelijkbare leeftijd en komaf die ook voor moord waren veroordeeld, maar levenslang hadden gekregen in plaats van de doodstraf. Ze lieten deze foto’s door 208 proefpersonen beoordelen op betrouwbaarheid. De gezichten van de terdoodveroordeelden werden als onbetrouwbaarder beoordeeld dan die van…

Naalden steken Kerstbomen rooien kan met de hand. Met een schop steek je de kluit los en hop, in de pot. Het kan ook automatisch. Dat is een precisiewerkje, legt kerstbomen-kweker Gerrit Brinkman uit. Aan de lange arm van een rupskraan zit een kluitensteker. Een ervaren kraanmachinist beweegt de steker naar het doelwit. ‘Maar omdat de arm ervoor zit, kan hij de boom niet zien’, vertelt Brinkman. Het gaat op gevoel. Links en rechts van de boom schiet een spade de grond in, een mes snijdt de wortels aan de onderkant los. Daarna draait de chauffeur de lange arm met het boompje naar de mannen die klaarstaan op de kar achter zijn machine. Flop, de boom zakt in de pot. Nog wat grond erbij, aanduwen. Hop, de medewerker op de…

Niks om het lijf? Bij de neus Ja, ze kunnen ontsteken, dat weten we vaak nog net over de bijholtes van onze neus. Maar waar dient dit onzichtbare gangenstelsel in ons gezicht voor? TEKST: PEPIJN VAN DER GULDEN GETTY IMAGES SOMMIGE LICHAAMSDELEN VERDIENEN WEL WAT AANDACHT Aflevering 4: de neusbijholtes Ja, je hebt wat gaatjes in je hoofd, al merk je daar normaal niks van. Die bijholtes eisen ook niet vaak een hoofdrol op. En dacht je dat ze alleen in je voorhoofd zaten? Dan ken je nog niet de helft van dit wonderlijke gatencomplex. Waar dit geheel voor dient, is nog niet echt duidelijk. Want weinig lichaamsonderdelen zijn zo onbekend als onze neusbijholtes. Achter de neus Misschien gaat dat wel zo blijven ook. ‘In de literatuur is er nog…

MASTERCLASS Tafelheer Een lastige som uitrekenen? Nog voordat je je telefoon ontgrendeld hebt om de calculator erbij te pakken, heeft Willem Bouman het antwoord al klaar. Een lesje hoofdrekenen van de wereldrecordhouder. TEKST: PAUL SERAIL FOTO’S: CORNÉ VAN DER STELT ‘De tafels heb ik nooit uit mijn hoofd geleerd. Ze zaten er al in’ 'Ik herinner me dat ik ziek was. Ik was zes en ik had een groene kaart met daarop de tafels tot tien. Ik heb ik weet niet hoe lang naar die getallen zitten staren. Later, in de vierde, ging het over het vermenigvuldigen van getallen van twee cijfers. De tafels tot honderd heb ik nooit uit mijn hoofd geleerd, ze zaten er toen al in. Ik beschouw het als het van God gegeven basistalent.’ De tweede…

MENS & LICHAAM Blessure zonder botsing Voetbal is een contactsport, maar hoe vaak leidt dat contact tot zware blessures? Onderzoekers van de Ruhr-Universität Bochum (Duitsland) bekeken videobeelden van alle duels die tussen 2014 en 2017 zijn gespeeld in de Duitse Bundesliga. Ze analyseerden blessures die spelers tenminste een week aan de kant hielden. In totaal telden ze 345 incidenten. In 24,3 procent van de gevallen ging het om een knieblessure, in 23,5 procent deden de dijen zeer en in 19,1 procent van de blessures was de enkel het slachtoffer. Opvallend was dat zeventig procent van de blessures ontstond zonder dat er fysiek contact was met een tegenstander. Ook tackles leidden vaak tot blessures, maar veel vaker bij de ‘dader’ dan bij het doelwit.…

Kattenklopjacht Vanwege de associatie van de kat met de Egyptische godin Bastet, en met andere ‘afgoden’, verslechterde zijn reputatie tijdens de Middeleeuwen. De kat vormde voor de katholieke kerk een symbool van de duivel en van hekserij. Op 13 juni 1233 begon de klopjacht op katten, zoals beschreven in de Vox in Rama van paus Gregorius IX. Volgens dit decreet waren katten, en dan vooral zwarte katten, duivels of demonen in vermomming. Miljoenen katten werden de daaropvolgende eeuwen gefolterd en gedood, soms samen met hun vrouwelijke eigenaars. Want dat moesten dan wel heksen zijn. In de zeventiende eeuw gaf de kerk in Engeland en Noord-Amerika officiële toestemming voor wreedheid tegenover katten. Wie in het donker een kat tegenkwam had het recht het dier te doden of te verminken.…

Poes poetst poes’ poes Ten opzichte van de veel socialere hond beschikken katten over een stuk minder manieren om elkaar iets duidelijk te maken. Toch hebben ze wel wat sociale omgangsvormen. Hoe (a)sociaal is een kat nou echt? ■ De staart omhoog is het ‘witte-vlagsignaal’. Wanneer een kat met de staart omhoog een mens of een andere kat benadert, laat hij weten geen kwaad in de zin te hebben. ‘Ik kom in vrede!’ ■ Wanneer katten elkaar te vriend willen houden, is het gebruikelijk dat ze elkaar poetsen. Dit gebeurt vooral tussen poezen die aan elkaar verwant zijn. De onderlinge sociale orde bepaalt vermoedelijk welke poes wie poetst. ■ Als katten in het voorbijgaan tegen elkaar aan wrijven, laten ze elkaar weten dat ze openstaan voor vriendelijk contact. Met de…

Het hoeft niet mooi BRIDGEMAN Kunst ‘waarderen’ is niet per se hetzelfde als kunst mooi vinden, zegt kunstwetenschapper Noah van Dongen. Het woord ‘mooi’ schiet volgens hem hopeloos tekort. ‘Zelfs na meerdere jaren kunstonderzoek kan ik nog steeds niet precies omschrijven wat er aan de hand is als ik naar kunst kijk’, vertelt hij. Neem de ietwat enge werken van de Britse kunstenaar Francis Bacon. ‘Als ik naar zijn vreemde schilderijen kijk, voelt dat intens, ongemakkelijk.’ Maar ook die woorden voelen vreemd, vindt hij. ‘Ervaringen zijn slecht in woorden te vangen.’ Iets soortgelijks omschrijft neurowetenschapper Dick Swaab in het boek Het creatieve brein. Toen hij Pablo Picasso’s Guernica voor het eerst zag, waarop een bombardement afgebeeld is, was zijn reactie ook niet ‘wat mooi’: ‘Ik had eerder een verward gevoel.’…

Wat vind jij? Zo ongeveer sinds de prehistorie werk ik al bij Quest. In die tijd hebben we honderden tijdschriften gemaakt. Daardoor heb ik inmiddels een duidelijk idee hoe een nummer van dit tijdschrift eruit moet zien. Er horen verhalen in over zo uiteenlopend mogelijke onderwerpen. Vandaar dat het in dit nummer over ons vertrouwen in anderen gaat, maar ook over de herkomst van je kerstboom, over het geheime leven van katten en over rampjaren die nog erger waren dan het bijzondere 2020. En dat soort verhalen wisselen we af met vaste rubrieken als ‘Kort’ en ‘Vraag & Antwoord’. Die zijn wat ons betreft ook onmisbaar. Waarom doen we dat zo? Omdat we denken dat het interessant en lezenswaardig is. Maar vinden jullie lezers dat ook? Dat is voor de…

PALEONTOLOGIE Kleverig einde RENATE MATZKE-KARASZ Ergens een restje oud sperma ontdekken is voor weinig mensen het hoogtepunt van hun dag. Maar voor paleobiologen van de Chinese Academy of Sciences liggen de zaken net even anders: zij ontdekten tientallen perfect bewaard gebleven spermacellen in een meer dan honderd miljoen jaar oud fossiel, afkomstig uit het huidige Myanmar. Het is het oudste dierensperma dat tot nu toe is gevonden. Het fossiel, een klein vrouwelijk mosselkreeftje, had net een seksueel avontuurtje beleefd toen ze verkleefd raakte in een (ander) plakkerig goedje: hars. Dat spul drupt soms langs boomstammen naar beneden en is nogal dodelijk voor veel beestjes. Maar versteent de hars tot barnsteen, dan blijven ze mooi bewaard, met zaad en al. KORT DOOR DE BOCHT ■ Buiten je lichaam overleeft zaad maximaal…

Psychologie (Te) goed van vertrouwen? Het is fijn om een beetje vertrouwen te hebben in je medemens. Daar wordt het leven makkelijker door. Maar hoe beslissen we of we iemand vertrouwen of niet? En hoe betrouwbaar is dat oordeel? TEKST: ELLY POSTHUMUS Zo bepaal je of je op je medemens kunt rekenen, of niet ILLUSTRATIES: HEIN DE KORT/COMIC HOUSE Zonder vertrouwen is het knap lastig samenleven. Als je van iedereen het ergste denkt, kun je met niemand vrienden zijn of samenwerken. ‘Als je elkaar vertrouwt, kun je elkaar helpen. En dat brengt de hele wereld verder’, stelt psycholoog Mariëlle Stel van de Universiteit Twente. Ze doet onder andere onderzoek naar misleiding en betrouwbaarheid. Een beetje geloof in de goedheid van je medemens is ook prettig voor jezelf. Mensen die denken…

Geloof in de lift De laatste tien jaar is het vertrouwen van Nederlanders in elkaar én in organisaties zoals de politie en de pers toegenomen. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De laatste gegevens zijn uit 2019. Mogelijk heeft de coronacrisis hier wel iets aan veranderd, maar dat is nu nog niet vast te stellen. ■ In 2012 had 58,3 procent van de mensen vertrouwen in anderen. Daarna nam dat elk jaar iets toe, tot 61,8 procent in 2019. ■ Hoe hoger iemands opleiding, hoe meer vertrouwen er is. Van de mensen die alleen de basisschool hebben afgemaakt, vertrouwde in 2018 43 procent andere mensen. Onder de ondervraagden met een universitaire opleiding was dat 84 procent. ■ Het vertrouwen in de pers nam tussen 2015…

Meer kleur graag Als meer mensen denken dat anderen hun een warm hart toedragen, dan is dat goed voor de verbinding in een gemeenschap. Dat gevoel kun je in de hand werken door het ontwerp en de inrichting van een leefgebied. Onderzoekers van de University of Waterloo (Canada) namen mensen mee op een wandeling door Vancouver. De lopers gaven op zes plekken aan hoe ze zich voelden: in twee straatjes, bij twee zebrapaden en in twee groene ruimtes. Van de straatjes had er één beplanting, de ander was een en al beton. Van de zebrapaden was er een gewoon zwart-wit, de ander had regenboogkleuren. Van de groene ruimtes was de ene een aangeharkt park en de andere een wilde tuin. Wat bleek? Een kleurrijke inrichting, zoals een vrolijk zebrapad en…

Langer zal hij leven Hoe houd je je kerstboom lang groen? Met of zonder kluit: je moet hem in elk geval veel water geven, vertelt kweker Jaap Bolhuis. Eigenlijk is zo’n boom in winterrust, legt hij uit. Zet je hem in een warme woonkamer, dan denkt de boom dat het voorjaar is. De zogeheten ‘sapstroom’ komt op gang: de boom wil water opzuigen en naar zijn takken voeren. Dat gaat het makkelijkst als hij nog wortels heeft. Daarom blijft een boom met kluit langer goed. ‘Een stevige boom kan best een halve liter per dag nodig hebben.’ Zonder water legt de spar zijn naalden er al snel bij neer. Ook een afgezaagde boom kan nog water opslurpen. Tip van de kweker: zaag nog een plakje af onderaan de stam. ‘Het…

Geniet, maar pulk met mate Steek gerust een vinger in je neus. Even een friemeltje weghalen kan best, zegt KNO-arts Rienk Hoven. ‘Op zich is neuspeuteren soms zelfs nodig als er iets in de weg zit waardoor je niet meer door je neus kunt ademen. Dan even peuteren, is niet zo erg.’ Ook dat pulkje opeten kan weinig kwaad, behalve misschien bij de toeschouwers. ‘Daarmee doe je eigenlijk hetzelfde als wat achter in de neus gebeurt. Snot en slijm dat deeltjes heeft opgevangen die niet in de luchtpijp moeten komen, wordt daar naar de maag getransporteerd.’ Toch geeft Hoven een terughoudend pulkadvies. ‘Als mensen veel peuteren, ontstaan vaak wondjes en op een gegeven moment een bloedneus. Je neustussenschot is kwetsbaar, met erg kleine bloedvaatjes.’ Overmatig peuteren kan dus wel tot…

Wie is Willem Bouman? 1939: Willem Bouman wordt geboren in Leiden. Hij groeit op in Alphen aan den Rijn. 1942: als peuter kan hij al klokkijken. 1960: ‘Aan het eind van de straat zat een garage waar ik als kleine jongen graag rondliep.’ Na de hbs-a en zijn diensttijd gaat Bouman naar het Instituut voor de Autohandel. 1962: hij wordt automonteur. ‘In de avonduren deed ik hbs-b en studeerde ik voor leraar autotechniek.’ 1967: de monteur wordt vertegenwoordiger voor vrachtwagenbanden bij Michelin. 1985: hij gaat opleidingen geven binnen Michelin. 1995: Bouman gaat met de VUT, maar blijft nog jaren lesgeven. 2006: hij ontdekt dat er rekenwedstrijden bestaan en wordt, zonder voorbereiding, zevende. In november is het wereldkampioenschap hoofdrekenen. ‘Tot mijn grote verbazing werd ik nummer vijf.’ 2009: de rekenaar haalt…

Jaar is kort Een stevige ramp heeft tijd nodig. Vrijwel alle hier beschreven gebeurtenissen voltrokken zich over een periode van enkele jaren. Rampen zijn nou eenmaal niet zo sympathiek dat ze starten in januari en eind december weer afzwaaien. Sommige rampen zijn wel kortdurig. De dodelijkste dag in de geschiedenis vond misschien wel plaats op 2 februari 1556. Toen kwamen bij een aardbeving in het Chinese Shaanxi, volgens oude Chinese bronnen, wel 830.000 mensen om het leven. Andere rampen zijn juist geduldige slopers. Zeker besmettelijke ziekten hielden het vaak enkele jaren vol, totdat iedereen immuun geworden was, of totdat alle zwakkeren waren gestorven. Hopelijk zal het corona-virus eerder onschadelijk zijn.…

Hond gezocht Aan welke eisen moet een viervoeter voldoen om explosievenhond te worden? ■ Jij: bent een gezonde hond met een normaal reukvermogen. Een hindernisbaan is voor jou een peulenschil. Want je moet ook op lastig bereikbare plekken kunnen komen. ■ Karakter: je wil graag werken. Daarom zullen veel van je collega’s herdershonden zijn. Je laat je niet afleiden doordat er iets te eten ligt of door een andere hond. En je bent stressbestendig. ■ Opleiding: je opleiding duurt 6 à 8 maanden, afhankelijk van je vorderingen. ■ Examen: jullie gaan samen elke twee jaar opnieuw op examen. ■ Werktijden: flexibel. Sessies van 30 minuten komen voor. ■ Wij bieden: een leuke beloning in de vorm van een speeltje en een aai over je bol. ■ Vrije tijd: buiten werktijd…

Cultuur Ongescript Soms helpt het geluk een filmregisseur een handje. Negen momenten waarop foutjes, improvisatie en toeval een filmscène onvergetelijk maakten. Plus één waarbij het omgekeerde het geval was. TEKST: LAMBERT TEUWISSEN ALAMY Negen beroemde filmscènes die nooit zo bedoeld waren Praat je tegen mij? Film? Taxi Driver (1976) Ongescript? De beroemde monoloog uit de film Taxi Driver (‘You talkin’ to me?’) ontstond pas op de set. In het script stond alleen dat Travis Bickle, gespeeld door Robert De Niro, zijn wapens uitprobeert. Met een scenario-aantekening van de acteur (‘mirror thing here?’) werd het een sleutelmoment in de film: De Niro’s labiele taxichauffeur oefent zijn reactie op de ingebeelde vijanden die hij wil bestrijden. Het is het begin van een krankzinnige kruistocht tegen iedereen die hij minacht, de eerste stap…

PSYCHOLOGIE Ellendige e-mails GETTY IMAGES Een onaardige e-mail op je werk haalt je productiviteit onderuit. Zelfs je nachtrust kan eronder lijden. Onderzoekers van de University of Illinois (VS) ondervroegen 233 werknemers naar hun ervaringen met negatieve e-mails. Ook lieten ze proefpersonen een dagboek bijhouden waarin ze negatieve effecten, zoals een verstoorde nachtrust, noteerden. Wat niet helpt, is dat mensen de neiging hebben om akelige mails steeds te herlezen. Dat maakt de impact groter. Ook leden mensen onder het feit dat hun eigen mails soms niet werden beantwoord: een teken dat ze werden genegeerd.…

TECHNIEK Vlieg, kromme raket! VRIJ NAAR GARY LARSON TWITTER In een beroemde cartoon van de Amerikaanse striptekenaar Gary Larson concluderen wetenschappers dat hun onooglijke raket misschien niet zo’n succes zal worden. ‘We moeten de waarheid onder ogen zien, vrienden. We zijn niet bepaald raketwetenschappers.’ De Britse amateurraketbouwer Claire Lloyd besloot de getekende klunzen een hart onder de riem te steken. Ze bouwde de getekende raket in het echt en wist hem succesvol te lanceren. Goed, het is vermoedelijk niet het meest geschikte model om mannetjes op de maan af te leveren, maar het anderhalve meter lange voertuig vloog prima. Hij steeg op in een verrassend rechte baan en landde even later veilig met een parachuutje.…

Verboden buiten te laten De huiskat is een van de schadelijkste invasieve diersoorten van Europa. Ook in Nederland. Zo doden huiskatten wilde dieren, waaronder beschermde soorten, en ze kunnen ziektes overdragen. Wat zegt de wet eigenlijk over zo’n schadelijke uitheemse jager? Dat zochten twee rechtsgeleerden van Tilburg University uit in 2019. Volgens regels van de EU zijn lidstaten verplicht bedreigde diersoorten te beschermen. Ze moeten het opzettelijk doden, verstoren en vangen van beschermde dieren verbieden, inclusief alle inheemse vogelsoorten. En onder ‘opzettelijk’ valt ook dat iemand ‘de mogelijkheid aanvaardt’ dat dit gebeurt. Wie een kat naar buiten laat, accepteert de kans dat het dier op jacht gaat en een mus doodbijt. Daaruit volgt dat huiskatten eigenlijk niet buiten mogen komen. En dat zwerfkatten weggehaald zouden moeten worden. We zijn zo…

Mummies fokken GETTY IMAGES De Oude Egyptenaren hielden al katten als huisdieren. Het dier had een bijzondere status. De kat stond symbool voor vruchtbaarheidsgodin Bastet, doorgaans afgebeeld met een kattenkop. Van 400 voor Christus tot ongeveer het jaar nul was het gebruikelijk om gemummificeerde katten aan deze godin te offeren. Bij de Bastettempel in Bubastis, een stad in de Nijldelta, konden bezoekers zo’n mummie kopen. Van in sober linnen gehulde katten tot versierde katvormige sarcofagen: voor de juiste prijs kon je het allemaal krijgen. De handelaren fokten de katten speciaal met het doel om ze te mummificeren.…

Psychologie / Cultuur Vermeer en ik Wat gebeurt er als je helemaal in je eentje naar een schilderij mag staren, zonder andere museumbezoekers of prikkels van buitenaf? Waar kijk je naar? En maakt het nog uit of je een echte kunstliefhebber bent? TEKST: ROELIENE BOS MAURITSHUIS Kijken kunstkenners en niet-kunstkenners anders naar een schilderij? MAURITSHUIS Ze had in 2019 maar liefst 30.000 bezoekers per dag te verstouwen. En toch keek niemand naar haar. Nee, mensen keken naar hun smartphone, waarmee ze haar op de foto poogden te zetten. Leonardo da Vinci’s Mona Lisa trekt dan wel veel mensen, maar wie van al die bezoekers heeft haar echt rustig bekeken? Toen ik jaren geleden in Parijs was, nam ik niet eens de moeite om er heen te gaan. Zolang in de…

Kunst is neutraal De verwachting waarmee je naar een kunstwerk kijkt, heeft invloed op je ervaring. Kunstonderzoeker Noah van Dongen liet proefpersonen naar foto’s kijken, die hij bij sommige groepen presenteerde als kunst. Sommige plaatjes waren schattig (bijvoorbeeld omdat er een puppy op stond), andere waren juist gruwelijk (denk aan vermagerde kinderen en andere akelige dingen). ‘Uit de hersenscans bleek dat de mensen die dachten dat ze naar kunst keken, een minder heftige emotionele reactie vertoonden op de beelden. Kunst maakt dat je met een afstand kunt kijken, het beeld wordt als het ware neutraler’, aldus Van Dongen. Verwachtingen kunnen een kunstwerk ook mooier maken. ‘Als onderzoekers aan proefpersonen vertelden dat een kunstwerk door een computer was gemaakt, werd het minder gewaardeerd dan kunst waarvan mensen dachten dat het door…

LEZEN Mark Traa Ander land Op oude luchtfoto’s is pas goed te zien hoe Nederland is veranderd. Maar wie maakte die opnamen eigenlijk? TEKST: MARK TRAA We zijn tegenwoordig wel gewend aan beelden van Nederland van boven. Elke dag zien we ze in het weerbericht, om maar wat te noemen. Satellieten schieten voortdurend plaatjes van de aarde in alle denkbare golflengten. En daar valt dan informatie uit te halen waar we vroeger alleen maar van konden dromen. Maar wat was er vroeger? In 1916 werd in Nederland de Fototechnische Dienst van de Luchtvaartafdeeling opgericht, de voorloper van de Koninklijke Luchtmacht. Militairen hadden natuurlijk alle belang bij goede foto’s van het Nederlandse grondgebied. En dus werden er ‘waarnemers’ aangesteld die met de logge fotocamera’s van destijds, met gevaar voor eigen leven, over…

volgend nummer 17 DECEMBER IN DE WINKEL ■ RELIGIE Aan de riem ANP Van Zeeland tot de kop van Overijssel loopt een strook met relatief veel streng gereformeerde inwoners. Hoe kwam die biblebelt uitgerekend daar terecht? ■ MAATSCHAPPIJ Alles wordt beter! GETTY IMAGES In 2020 leek alles tegen te zitten. Maar hoera: alles wordt beter. Hoe? Je leest het volgende maand in Quest. ■ NATUUR Groepsgevoel GETTY IMAGES Wij mensen zijn best sociale dieren. Maar in het groepsdierenrijk tellen we niet echt mee. Deze beesten leven in véél grotere gemeenschappen. ■ HEELAL Waar dan? Hoe zoek je naar iets dat er niet is? Alles wat je moet weten over het mysterie van donkere materie. ■ ECONOMIE GETTY IMAGES Het broodzakraadsel Vraag jij je weleens af wat voor wereld er verborgen…

WAT VIND JIJ VAN QUEST? Doe ook mee! We zijn erg benieuwd naar jouw mening over Quest. Hoe denk je over onze schrijfstijl, de onderwerpen die we kiezen, de lengte van de verhalen en de manier waarop we ze vormgeven? We zouden het heel fijn vinden als je ons dat wilt vertellen. Dan kunnen we onze tijdschriften met een beetje geluk nog leuker en interessanter maken. Als je meedoet maak je kans op een jaarabonnement op Quest Puzzelmix of een pakket met drie edities van de Quest Pubquiz voor thuis. Je kunt meedoen door naar de onderstaande webpagina te gaan. Alvast hartelijk bedankt voor je deelname! www.mediatest.nl/vragenlijst-Quest HET INVULLEN VAN ONZE VRAGENLIJST KOST HOOGUIT TIEN MINUTEN EN JE DEELNAME AAN DIT ONDERZOEK IS VOLLEDIG ANONIEM. HET ONDERZOEK WORDT UITGEVOERD DOOR…

post VERMELD JE NAAM EN WOONPLAATS. DE REDACTIE HEEFT HET RECHT OM BRIEVEN TE REDIGEREN OF IN TE KORTEN. ■ Kleine pony In de Quizfilippine van Quest 203 moet je als antwoord op de vraag ‘Wat is het kleinste ponyras ter wereld?’ het ponyras shetlander invullen. Maar volgens mij is het ras falabella het kleinste ponyras. De puzzel klopt dus niet. Joleen van der Post Meer lezers mailden ons dit. Maar het spijt ons, jullie hebben geen gelijk. De falabella wordt algemeen gezien als een paardenras. Het is weliswaar een klein ras, met een gemiddelde schouderhoogte van 86 centimeter, een hoogte die het normaal inderdaad tot een ponyras zou maken. Maar op grond van andere lichamelijke kenmerken, zoals de vacht en het postuur, staat de falabella toch als een paard…

Web van winkels Dat online boodschappen doen steeds normaler wordt, blijkt wel uit het succes van internetwinkel Picnic. Deze supermarkt heeft geen ‘echte’ winkels, maar bezorgt uitsluitend aan je deur. In 2015 begon de winkel in Amersfoort, inmiddels bezorgt de dienst in al veel meer plaatsen. In 2019 meldde de Kamer van Koophandel dat Picnic het snelst groeiende bedrijf van Nederland was. En dat was vóór de coronacrisis het online bestellen extra aanzwengelde. Ook de traditionele supermarkten die je boodschappen thuisbezorgen, zien die tak van sport groeien. Toch is nog lang niet elke supermarkt overstag. Ben je verzot op de pindakaas van de Aldi? Dan moet je die toch echt zelf uit de dozen komen vissen. Helaas pindakaas voor wie liever niet uit z’n luie stoel komt.…

■ TECHNOLOGIE Schimmeltasje MYLO, FALABELLA PROTOTYPE X STELLA MCCARTNEY De tas van de toekomst is duurzaam, goedkoop en gemaakt van schimmels, denken onderzoekers van Imperial College London. Je kunt schimmels laten groeien op bijvoorbeeld zaagsel en zo schimmelbladen maken die je goed als leervervanger kunt gebruiken. Leer wordt nu vaak gemaakt van koeienhuiden. Maar de veehouderij produceert veel broeikasgassen. Bovendien zijn er minder gevaarlijke chemicaliën nodig bij het maken van leer uit schimmels. Ook fijn: de tassen zijn biologisch afbreekbaar. En je schimmelleren portemonnee zal ook al fan zijn van het spul, want het maken van de leervervanger is een stuk goedkoper dan echt leer maken.…

Det is neet wòar! Wil je geloofwaardig overkomen? Zorg dan dat je accentloos spreekt. Wetenschappers van de Canadese McGill University lieten in 2018 Engelssprekende Canadezen verschillende verklaringen horen die met allerlei accenten werden uitgesproken, zoals Australisch Engels en het Engelse accent van Franssprekende Canadezen. Wat bleek? Een verklaring in hun eigen Canadees-Engelse accent werd als betrouwbaarder gezien dan een verklaring in een ander accent. Volgens de onderzoekers komt dat doordat we geneigd zijn om mensen uit onze eigen groep als betrouwbaarder te zien dan buitenstaanders. Zo hebben we meer fiducie in mensen van ons eigen geloof of uit hetzelfde land dan in andersgelovigen of buitenlanders. Het helpt ook om een heel ‘zekere’ stem op te zetten. Dat doe je door luider, met een lagere stem en sneller te spreken. De…

Geen twijfel Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is dat het vaak ook. Waarom vallen mensen dan toch regelmatig voor overduidelijke oplichtingszaken? Volgens onderzoekers van de University of Iowa (VS) kan dat te maken hebben met een probleem in het deel van je brein dat geloof en twijfel reguleert. Mensen die schade hebben opgelopen in dit hersengebied, geloven vaker misleidende informatie en trappen vaker in overduidelijke fraudezaken. Zelfs als ze ondubbelzinnige aanwijzingen krijgen dat er iets niet klopt, slaat de twijfel toch niet toe. Behalve bij hersenschade gaat dit hersendeel ook achteruit bij mensen die de zestig gepasseerd zijn. Dat zou volgens de onderzoekers voor een deel kunnen verklaren waarom ouderen vaker worden opgelicht.…

Huisje, boompje, heidens feestje Waarom zetten we met kerst een naaldboom in de huiskamer? Met het kindeke Jezus heeft het gebruik niets te maken. Het is eerder een vreemd restant van de voorchristelijke tradities. Zoals bij zo veel religies werden ook in Europa bomen vereerd, totdat het christendom kwam opzetten. Beroemd is het verhaal van missionaris Bonifatius, die in het jaar 723 in Duitsland een heilige eik zou hebben omgehakt. Naaldbomen waren populair in de winter, omdat ze groen blijven. En ze bleven gewild, ondanks het nieuwe geloof. In de negentiende eeuw kwam de traditie om in huis een boom op te tuigen vanuit Duitsland naar Nederland. De katholieke kerk verzette zich nog maar het mocht niet baten: een heidense traditie was ons leven binnengeslopen.…

Doe-het-zelfboom Wil je deze kerst zelf een boom omzagen? Dat kan. In Het Nationale Park de Hoge Veluwe mag je op 12, 13, 19 en 20 december een boom rooien. Het park is de bomen liever kwijt dan rijk. Ze willen stuifzandlandschappen graag open houden, maar die groeien dicht door de bomen. Je huiskamerboom zal er wel wat anders uitzien dan de doorsnee kerstboom. Op de Veluwe haal je een grove den. Die is uit wat ander hout gesneden dan de fijnspar die meestal onze ballen draagt. Maar: hij heeft naalden, ziet er erg kerstig uit en zelf gezaagd is wel zo leuk.…

Door de kruipruimte De bijholtes hebben nog een voordeel, al is dat niet zo bedacht door de natuur: ze bieden een handig gangenstelsel voor operaties, zegt KNO-arts Rienk Hoven. ‘Helemaal achter de wiggenbeensholte, in het midden van je hoofd, zit de hypofyse. Dat is een hersenonderdeel dat hormonen produceert en reguleert. Soms moet daar geopereerd worden.’ Die hypofyse is van buitenaf lastig bereikbaar, maar juist vrij dichtbij via de speleologenroute achter de neusgaten. Met een klein cameraatje en al even kleine apparatuur baant de chirurg zich een weg door de neus- en bijholte, om met een klein gaatje bij de hypofyse te eindigen. Zo is voor een ingreep midden in het hoofd maar weinig snijwerk nodig.…

Snif snuf: bom of kaas? Elke dag neuzen de explosievenhonden van de Koninklijke Marechaussee rond op Schiphol. Wat doen ze daar? ■ Even snuffelen en een hond weet of er in een achtergebleven tas een explosief zit. ■ Is er een bommelding? Dan kan het dier op zoek naar het explosief. ■ Een hond kan bagage controleren op explosieven voordat de koffers in het vliegtuig gaan. ■ In de bagagescanner lijken kazen sterk op explosieven. Een hond ruikt het verschil beter dan een mens. ■ Als belangrijke types een vlucht nemen, kan een hond van tevoren de omgeving afsnuffelen om te kijken of er geen aanslag gepleegd gaat worden. ■ Je kunt een hond ook drugs en geld leren opsporen.…

ONMOGELIJK ONDERZOEK Schedelschijnen ALS ETHISCHE, PRAKTISCHE OF ANDERE OBSTAKELS NIET ZOUDEN BESTAAN, WELKE EXPERIMENTEN ZOUDEN WETENSCHAPPERS DAN DOLGRAAG EENS UITVOEREN? AFLEVERING 46: PETER HAGOORT, ONDERZOEKT DE NEUROBIOLOGIE VAN TAAL AAN HET MAX PLANCK INSTITUUT VOOR PSYCHOLINGUÏSTIEK. Wat voor experiment zou je willen uitvoeren? ‘Ik zou bij mensen bepaalde hersengebieden aan-en uitschakelen om te kijken wat het doet met hun taalverwerking en hun spraak. Dit zou ik doen met behulp van ‘optogenetica’. Met deze techniek worden hersencellen genetisch gemodificeerd, zodat ze gevoelig zijn voor licht. Afhankelijk van de kleur licht die je erop schijnt, kun je deze hersencellen aan- of uitschakelen. Ik zou dan de schedel moeten openen om op verschillende plekken licht te schijnen.’ Wat verwacht je te zien? ‘In de hersenen heb je niet één taalcentrum. Bij de verwerking…

Kat zonder ballen De meeste eigenaren laten een kater in de eerste zes maanden castreren. Katers die niet gecastreerd zijn, lenen zich meestal niet als huisdier. Ze zijn geneigd hun territorium veelvuldig te markeren, ook binnenshuis. Dit betekent dat ze vrolijk sproeien op je meubels of tapijt. Ook zijn ze sneller geneigd tot vechten. Ze willen zich voortplanten met zoveel mogelijk poezen en zien andere katers als concurrentie. Als veel katten op elkaar wonen, loopt dit al snel uit de hand. Katers die niet gecastreerd zijn, zullen sneller zwerven. Gedreven door het doel om zich voort te planten willen ze genoeg poezen binnen bereik hebben. Hiervoor gaan ze gerust ver van huis. In gecastreerde katers is dit verlangen wat geremd. Ze lopen nog altijd verder dan de gemiddelde poes, maar…

Moordenaars! Katten zijn echte jagers. Onderzoekers van onder andere de Australian National University gingen na hoeveel dieren ze jaarlijks te pakken krijgen. Verwilderde katten vingen er gemiddeld 740. Een huiskat komt op zo’n 75 dieren per jaar, zo schreven ze in 2019. Australië telt zo’n 2,8 miljoen verwilderde katten en bijna vier miljoen huiskatten. Het betekent dat er zo’n drie miljoen zoogdieren, twee miljoen reptielen en een miljoen vogels sterven per dag als prooi van een kat. In het menu zitten geheid ook beschermde diersoorten. Katten waren de drijvende kracht achter het uitsterven van twintig soorten zoogdieren in Australië in de afgelopen twee eeuwen, zo schrijven de onderzoekers.…

Walgen van kunst Volgens neurowetenschapper Dick Swaab kun je het in iemands hersenpan zien als hij een schilderij mooi vindt. ‘Alles wat we mooi, lekker of leuk vinden, activeert de nucleus accumbens. Die zorgt voor de afgifte van bijvoorbeeld dopamine, oxytocine en endorfine. Ook mooie gezichten hebben dit effect op ons’, legt hij uit. Deze stoffen zorgen voor een ‘lekker gevoel’ dat meerdere minuten aanhoudt. In zijn boek Het creatieve brein beschrijft hij ook wat er gebeurt als we iets lelijk vinden. ‘Dan wordt de motorcortex geactiveerd, alsof je ervoor wilt weglopen. De consequentie hiervan is dat je een lelijk gebouw het liefst weer snel wilt verlaten. Deze gevoelens kunnen opkomen seconden voordat ze in ons bewustzijn doordringen.’…

QUEST KIEST BOEKEN Elke maand zoekt Quest de boeiendste boeken voor je uit. Wat mag je niet missen? Flinke trek De noordse stern reist elk jaar 15.000 tot 20.000 kilometer van het noordpoolgebied naar het zuidpoolgebied. En weer terug. In dit mooi geïllustreerde boek vliegen nog veel meer van zulke bijzondere trekvogels voorbij. Vogeltrek, Melissa Mayntz (Luitingh-Sijthoff, € 17,50) Wie was eerst? Wie droeg als eerste een broek? Wie klom als eerste op een paard en reed ermee weg? En wie brak als eerste een oester open en dacht: dat snotterige goedje slurp ik op? Dit boek vertelt over zulke doorbraken en onze voorouders die ervoor verantwoordelijk waren. Wie at de eerste oester?, Cody Cassidy (Prometheus, € 15) Niets kan ontsnappen In 2019 presenteerde hij de eerste foto ooit van…

Quest NL Country Manager Hearst Netherlands Marscha Krouwel Publishing group Director Remy Kluizenaar SALES CCO Creative Solutions Anne Marije de Vries Lentsch Sales Manager Edwin Rijken Brand Coördinator Edwin Rijken Head of Tech & Data Emmelijn Hermens B2B manager & Analyse Heleen Kimman Commercial Backoffice Manager Babiche Hilgers DIGITAL Digital Strategy & Performance Director Marjolein Denekamp Digital Data & Performance Manager Francien Winder Digital Content & Channel Manager Pauline Breeuwsma Digital Content & Performance Coördinator Dewi Leming CIRCULATION Manager Retail Sales Brenda van den Broek Subscription Manager Bob Krechting a.i. FINANCE CFO Erik de Bruin Business Controller Deon Cosaert BRANDMANAGEMENT Marketing Manager Job Scheepers Junior Brand Manager Lianne Wijnands HUMAN RESOURCES HR Manager Esther Woudenberg PRODUCTION MANAGEMENT Production Manager Bram Balkenende, Joyce van Onselen ICT CTO Remmert Bolderman DRUK Senefelder…