Inhoudsopgave van Editie 11 - 2019 - Quest

Focus Blik in het oog NICK HAGUE/ISS/NASA Op de grond, aan de andere zijde van orkaan Dorian, kon je maar beter niet zijn begin september. De bewoners van het International Space Station zaten wat dat betreft beter: hoog boven de aarde fotografeerde astronaut Nick Hague orkaan Dorian van zijn mooiste en meest onschuldige kant. Zijn lens reikte tot diep in het oog, de plek waaromheen de storm op z’n heftigst is. Dorian was een orkaan van de hoogste categorie, 5 op de schaal van Saffir-Simpson, en liet vooral op de Bahama’s een spoor van vernieling achter.…

WAT IS DIT? Het ronde voorwerp aan de muur van Peter Bannenbergs ouders, in Quest 187, kreeg van een handvol lezers een reactie. Elly van Raalte houdt het op een pan om kastanjes in te poffen. ‘In Engeland heb ik ook zo’n exemplaar gezien en die mevrouw vertelde ons dat er kastanjes in werden geroosterd en gepoft.’ De andere Quest-lezers herkennen er een bedpan in, ‘die vroeger werd gebruikt om in koude tijden het bed of de bedstee voor te verwarmen. Deze werd gevuld met hete kooltjes of as’, laat Gerrit Ratterman weten. ‘Mijn ouders hebben dit ook aan de muur hangen met een steel eraan’, mailt Anne-Fleur Eelink. ‘Volgens hen is het een bedpan die je onder een matras kon leggen met warme kolen erin.’ In Quest 187 (en…

Melk maakt vlees SHUTTERSTOCK Een melkkoe produceert gemiddeld 8000 liter melk per jaar. Daarvoor moet ze wel elk jaar een kalfje krijgen, want zonder kalf geen melk. Een van die kalfjes, een dochter, zal haar opvolgen. De rest gaat naar de slacht. Ook moederkoe zelf zal, na een jaar of vijf, de stal inruilen voor de vleeshaak. Voor die vijf jaren melkgeven sterven dus vijf dieren: een oude melkkoe en vier kalfjes. Hoeveel vlees is dat? Een melkkoe weegt zo’n 650 kilo, de vier geslachte kalfjes worden elk vetgemest tot zo’n 300 kilo. Samen is dat 1850 kilo. Bij de slacht verdwijnt circa de helft (de kop, hoeven en organen bijvoorbeeld) en blijft er zo’n 925 kilo karkasgewicht over. Dat is vlees met de botten er nog in. In diezelfde…

Verborgen beesten Het leven van een veganist is niet eenvoudig. Dat je niets wilt eten waar iets dierlijks in zit, is een duidelijke keuze. Maar soms zitten de dierlijke producten goed verstopt. ■ Veel snoep is taboe omdat er gelatine in zit, afkomstig uit varkensbotten. Het spul zit ook in pudding en in paracetamol. ■ In margarine zit vaak extra vitamine D3. Gezond, maar het komt vaak van het vet van schapenwol. ■ In chips met andere smaken dan naturel zit vaak weipoeder of karnemelk, afkomstig uit melk. ■ Echt verstopt kun je het niet noemen: roze koeken zijn roze door de kleurstof die is gemaakt uit schildluizen. Er zit trouwens ook ei in. ■ Om bier en wijn mooi helder te krijgen, worden ze vaak geklaard met vislijm. Dat…

Kunst meets wetenschap RIJKSMUSEUM, AMSTERDAM In Laboratorium Rembrandt. Rembrandts techniek ontrafeld stappen bezoekers van Museum Het Rembrandthuis in de schoenen van wetenschappers. Aan bod komen onder meer macro-röntgenfluorescentiekaarten van ‘Marten en Oopjen’ (op de foto hierboven), een nieuw pigment in Het Joodse bruidje en het onderzoek naar de kookpotjes uit Rembrandts beerput. En komen onderzoekers er ooit nog achter wie de man op het schilderij Portret van een predikant was? Conservator Leonore van Sloten: ‘We ontrafelen steeds meer geheimen omtrent Rembrandts techniek en komen steeds dichter bij de kunstenaar. In Laboratorium Rembrandt leer je de onderzoekers kennen die deze onderzoeken doen en kijk je mee over hun schouder.’ De tentoonstelling loopt nog tot 16 februari 2020.…

VAN DE KAART Romeins tuig Alle Romeinse spullen die je opgraaft, zijn een soort van schat. Maar een schat aan informatie heb je pas echt wanneer je al die vondsten samen in beeld brengt, bewijst deze kaart met Romeins paardentuig. TEKST: FRANK BEIJEN ILLUSTRATIE: GEODIENST (RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN) Verrassing: ook uit Groningen en Friesland kwamen Romeinse ruiters PAN MEER INFORMATIE portable-antiquities.nl: alle oudheidsvondsten van amateurarcheologen in Nederland.…

Slaap vaak De meeste mensen doen er goed aan om zo’n zeven tot acht uur per dag te slapen. Daarmee kunnen ze zestien of zeventien uur wakker te zijn. Maar deze uitzonderingen pakten het anders aan: ■ 264 uur, zo lang bleef de Amerikaanse student Randy Gardner in 1964 zonder slaap. Dat is elf dagen. Op het oog leek Gardner er nog goed aan toe, maar hij kreeg moeite zich te concentreren, werd paranoia en zijn geheugen faalde. Na de recordpoging sliep Gardner ‘slechts’ zo’n vijftien uur. ■ Een record langslapen is er niet. Word je na een lange tijd niet wakker, dan is er medisch iets mis en noemen we het een coma. In april 2019 werd een vrouw uit de Emiraten wakker na een coma van 27 jaar.…

Wie is Bart Stubenitsky? 28 maart 1971: Bart Stubenitsky wordt geboren in Washington D.C. en woont daarna in Kenia en Luxemburg. 1989: hij verhuist naar Nederland en gaat geneeskunde studeren aan de Universiteit van Maastricht. ‘Ik wilde de plastische kant op, maar dat kon niet in Maastricht. Toen ben ik eerst chirurgie gaan doen.’ 1998: hij promoveert op orgaantransplantaties. Een deel van zijn promotie doet hij aan de University of Wisconsin. 2001:terug in Nederland specialiseert hij zich verder in chirurgie. Hij doet vooral hand- en gezichtstransplantaties. 2003:hij stapt over naar plastische en reconstructieve chirurgie aan de Universiteit Utrecht. 2007:aan de Canadese University of Toronto specialiseert hij zich verder. 2009: vanaf nu gaat hij elk jaar een aantal weken naar Afrikaanse landen als Ethiopië of Kenia voor het project Operation Smile.…

Bonthandel in cijfers ■ De bonthandel in Canada is jaarlijks goed voor ongeveer 700 miljoen euro. Het grootste deel van dat geld komt uit de export van huiden naar de Verenigde Staten, China en Europa. ■ In Canada zijn 50.000 pelsjagers actief, van wie de helft inheems is. Het merendeel jaagt parttime. Daarnaast zijn er 289 bontfarms, voornamelijk met vos en nerts. In Canada leveren de bontfarms tweederde van de huiden, eenderde komt van wilde dieren. Wereldwijd komt slechts vijftien procent van wilde dieren, met name uit Rusland en Canada. ■ Canadese pelsjagers vangen meer dan 25 verschillende soorten wilde pelsdieren. Het is vooral muskusrat (28 procent), bever (21 procent), boommarter (dertien procent), eekhoorn (negen procent) en wasbeer (vijf procent). In Yukon, het noordwestelijke deel van Canada, zijn lynx, veelvraat,…

LEZEN QUEST KIEST BOEKEN Elke maand zoekt Quest de boeiendste boeken voor je uit. Wat mag je niet missen? Mark Traa Foute vrouw Verbijsterend boek over Johanna Maria Breek (1896-1970), een charmante waarzegster die een nietsontziende psychopate bleek. In de oorlog verried ze Joden en ook in haar eigen omgeving liet ze een spoor van dood en verderf achter zich. Mevrouw Breek, Kim Heijdenrijk (Just Publishers, € 20) Beestenboel In je tuin stikt het van de beestjes: wormen, pissebedden, duizendpoten, vliegen. Een Britse bioloog beschrijft de wondere wereld van de flora en fauna rond ons huis. De tuinjungle, Tuinieren om de wereld te redden, Dave Goulson (Atlas Contact, € 24,99) Bijzonder lijf Dagelijks knipperen we 14.000 keer met onze ogen. Dat betekent dat die 23 minuten per dag dicht zijn.…

TOP STUK DOEN Een kenner kiest een favoriet stuk uit een tentoonstelling. Deze keer: Wim Hupperetz, directeur van het Allard Pierson over Bes – kleine god in het oude Egypte. Melanie Metz TENTOONSTELLING Beddengod Zijn dit tuinkabouters? ‘Nee, dit zijn beddenpoten in de vorm van de Egyptische god Bes. Dat is geen mooie god, zoals Osiris. Bes is een dwerg, vrij fors, met leeuwenmanen. Hij had ook geen eigen tempel. Toch was Bes in het dagelijks leven erg belangrijk. Hij was een beschermer en een vruchtbaarheidsgod. Soms werd hij afgebeeld met een enorme fallus. We zien hem veel op kleine beeldjes en amuletten. En op beddenpoten.’ Mensen sliepen met Bes onder hun bed? ‘Nou, dit was een kraambed, waarin een vrouw moest bevallen. In de tentoonstelling komt een replica van…

Goed of fout De Quest-redactie benadert onderwerpen graag vanuit een ongebruikelijke invalshoek. Dat helpt om jou, de lezer, nieuwe inzichten te geven. Ik merk soms dat mijn kennis gebaseerd is op ‘van horen zeggen’, of dat ik maar een paar losse flarden van een verhaal onthouden heb. Aan Quest de eer om die aannames onderuit te schoffelen, of er wetenschappelijke ideeën tegenover te zetten. Zo goed opgeschreven, dat je het vanaf nu wél onthoudt. Neem de battle die redacteuren Paul en Emmeke uitvechten over de vraag wat slechter is voor het milieu: vlees eten of kaas eten? De meeste mensen roepen dan: vlees. Maar lees je hun verhaal, op pagina 8, dan ontdek je dat het toch anders ligt. Dat geldt ook voor het artikel over designerbaby’s. Vorig jaar kwam…

Buikje vol Hoe voeden we een wereld vol mensen zonder de aarde al te veel te belasten? Er zijn drie eenvoudige basisstappen, zegt Imke de Boer, hoogleraar dierlijke productiesystemen aan de Wageningen University. Om te beginnen moeten we minder eten weggooien. ‘Eenderde van ons voedsel wordt verspild.’ In ontwikkelingslanden gaat veel voedsel verloren doordat het al bederft nog voordat het op de markt belandt. ‘In rijke landen wordt het vooral verspild bij de handel, de restaurants en bij de mensen thuis.’ Stap twee: eet niet meer dan je nodig hebt. Snoep, chips, taart, nog een keer extra opscheppen: leuk en lekker maar verder voegt het niets toe. Mag je hopen. Je poept het uit of het blijft plakken aan je zwemband of je dijen. Stap drie: ‘Denk een beetje na…

Roze koe SHUTTERSTOCK Zonder kalf geeft een koe geen melk. Maar als de uiers beginnen te werken, heeft het jong nog maar weinig nut. De 1500 vleeskalverijbedrijven in Nederland houden zo’n 900.000 dieren. Daar groeien de kalveren in acht maanden op tot kalfsvlees. Het grootste deel exporteren we, want Nederlanders eten weinig kalf. Terwijl het prima vlees is. Hoewel? Het is oppassen met kalf. Het vlees komt in twee kleuren: rosé of wit. Een opgroeiend kalf krijgt normaal gesproken vanzelf roze vlees. Maar Italianen en Fransen, die het meeste vlees kopen, houden van wit kalfsvlees. Hoe je vlees wit houdt? Door de dieren lang poedermelk te laten drinken en weinig vast voer te geven. En vooral niet naar buiten te laten waar het gras lonkt. Nadeel is dat ijzertekorten op…

Blije kip SHUTTERSTOCK Kippenvlees en eieren waar zelfs de Dierenbescherming enthousiast van wordt, komen van het bedrijf Kipster in Oirlo. Je koopt ze bij Lidl. ■ De kippen hebben de ruimte zodat ze kunnen scharrelen en fladderen. ■ Kippen zijn bosdieren. In de stal van Kipster hebben ze wat takken en bomen. ■ Uiteraard kunnen ze ook naar buiten. ■ Schuilplaatsen vinden kippen ook fijn, waar ze rustig een ei kunnen leggen. ■ Er wordt geen voedsel verbouwd voor de vogels. Ze leven op afval uit een crackerfabriek en op andere resten. ■ Haantjes worden, zodra ze uit het ei komen, niet geslacht maar gemest. ■ Het dak ligt vol zonnepanelen zodat de stal energie oplevert.…

KORT ■ MUZIEK SHUTTERSTOCK Uit volle borst Karaoke een onschuldig tijdverdrijf? Zeker niet. Een 65-jarige Chinese man liep een klaplong op tijdens een potje meezingen. Hij zong tien nummers achter elkaar met extreem hoge noten. Daarna had hij ademhalingsproblemen en pijn op de borst. De druk in zijn longen was zo hoog opgelopen dat er lucht tussen long en borstwand terechtkwam, bleek bij een doktersbezoek een dag later. Toch is het gezondheidsgevaar van karaoke beperkt. De man had waarschijnlijk al last van een nog niet vastgestelde longaandoening. Je kunt dus veilig blijven meeblèren op nummers van Mariah Carey. KORT DOOR DE BOCHT ■ Tijdens een concert van One Direction liep een meisje een paar klaplongen op. ■ Dat kwam niet door het meezingen, de zestienjarige gilde de longen uit haar…

Knap knippen Hoe werkt CRISPR-Cas, de techniek waarmee bioloog He Jiankui het DNA van de tweeling Lulu en Nana veranderde? Je kunt er DNA mee ‘knippen’. CRISPR-Cas is een combinatie van stoffen die worden aangemaakt door bacteriën. Die gebruiken het om virussen in hun DNA te verwijderen. CRISPR-Cas werkt prima in de cellen alle levende wezens. Je kunt het zodanig ‘programmeren’, met de juiste combinatie van stoffen, dat het een gen naar keuze uit DNA haalt. Hoe? CRISPR-Cas bestaat uit twee hoofdingrediënten: RNA-materiaal en een Cas-eiwit. RNA kun je zo bewerken dat het precies lijkt op het gen dat je wilt verwijderen. Het RNA gaat dan op zoek naar zijn ‘tweelingbroer’, het te veranderen stukje DNA. Gevonden? Dan komt het Cas-eiwit in actie. Dat breekt het gen heel precies af.…

Nazipraktijken Waarom zijn we huiverig voor het ‘verbeteren’ van mensen? Dat komt deels omdat het associaties oproept met nare nazi-experimenten uit de jaren dertig en veertig. Het doel van de nazi’s was een ras van blanke, blonde, fitte Übermenschen (‘oppermensen’) creëren, ook wel ‘Ariërs’ genoemd. De tegenhanger was de Untermensch (‘ondermens’). Daaronder viel iedereen die niet aan het fitte, blanke, blonde en blauwogige ideaalbeeld van de nazi’s voldeed. Zoals de Joden, Roma en Sinti (‘zigeuners’), maar ook bijvoorbeeld homo’s. Daarom werden die stelselmatig gedood in concentratiekampen. Ook gehandicapten werden vermoord. Of gesteriliseerd, zodat ze zich niet konden voortplanten, want dat zou de gezondheid van het ras maar verpesten. In Lebensborn- klinieken werden ongehuwde vrouwen ingehuurd om zoveel mogelijk gezonde Arische kinderen te baren. Hun zwangerschappen werden streng gecontroleerd. Leek een…

De Rijn als grens De Rijn vormde eeuwenlang de Romeinse noordgrens. Na 15 voor Christus probeerden de Romeinen ook een tijdje de overkant van de rivier te veroveren. Maar na een verpletterende nederlaag in 9 na Christus in de Slag om het Teutoburgerwoud, in het tegenwoordige Duitsland, lieten ze hun noordelijke ambities varen. Ze bouwden forten en legerkampen langs de Rijn. Alles daarboven gold niet als Romeins territorium. Maar, zo bewijst de vondst van Romeins paardentuig in het noorden: er waren wel noorderlingen actief in het Romeinse leger.…

Alcohol, drugs, vermoeidheid Hoe vaak gaat het in het verkeer mis doordat een bestuurder niet goed oplet? Vermoeidheid, drugs en alcohol spelen bij heel wat ongelukken een rol. Alcohol veroorzaakte in 2015 zo’n twaalf tot 23 van de ongelukken, stelt verkeersinstituut SWOV. Vermoeidheid veroorzaakt iets minder problemen: tien tot vijftien procent van de zware ongelukken zou samenhangen met vermoeidheid van de bestuurder. Van de 678 verkeersdoden in 2018 zou dat gaan om zo’n 85 gevallen. Hoeveel ongelukken door drugs veroorzaakt worden is minder duidelijk. Wel heeft ongeveer tien procent van de ernstig gewonde automobilisten in het ziekenhuis drugs in het bloed.…

Kerstkraker Ierland, Zweden, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Luxemburg, Israël, Denemarken, Noorwegen, Duitsland. Waar past Nederland in dat rijtje? Wie het antwoord weet, heeft alvast een punt verdiend in de kerstpuzzel van de AIVD. Uit 2016, dat wel. Smaak te pakken? Elk jaar brengt de AIVD een immens moeilijke puzzel uit, met tal van vragen waar zelfs heel slimme mensen hun tanden op stuk bijten. Wie er desondanks plezier in heeft en vragen weet op te lossen, is misschien wel heel geschikt voor een baan als cryptoloog. Maar geeft de AIVD je meteen een contract als je de top tien hebt gehaald? Helaas niet. ‘Het is mooi als je de kerstpuzzel goed gemaakt hebt, maar geen garantie dat we je aannemen’, vertelt Femmy Barends, woordvoerder bij de AIVD. ‘Maar als je bijvoorbeeld…

Nederland maakt het (nog) bont Wereldwijd gaat in de bonthandel jaarlijks zo’n 24 miljard euro om. Nederland is na China en Denemarken de derde bontproducent ter wereld. In Nederland zijn zo’n 160 fokkerijen die gezamenlijk jaarlijks 4,8 miljoen nertsen grootbrengen en zo’n 200 miljoen euro omzetten, vooral internationaal. In 2010 stemde de Tweede Kamer in met een wetsvoorstel om de nertsenfokkerij ‘uit te faseren’. Vanaf 2024 geldt een volledig fokverbod. Ethische overwegingen zijn hiervoor de reden. BRON: CBS, 2016…

VRIENDEN VAN QUEST Op deze plek besteden we aandacht aan instellingen en bedrijven waarmee we samenwerken. Dat kan anders Volgens modeonderzoekers dragen mannen die er netjes uit willen zien al zo’n 200 jaar min of meer hetzelfde. Namelijk: een pak (meestal donker), met eronder een overhemd en vaak ook nog een stropdas. Maar de laatste tijd komt daar (eindelijk) wat verandering in, zien ze bij mannenmodebedrijf Jac Hensen. ‘Mannen dragen tegenwoordig steeds vaker een pak met onder het colbert alleen een trui bijvoorbeeld, een poloshirt, T-shirt, coltrui of zelfs een hoodie, voor de heel moderne generatie’, zeggen ze bij het modebedrijf. ‘Dit is de nieuwe manier van het dragen van een pak.’ Drie nieuwe manieren om een pak te dragen. 1. Een kostuum met hoodie? Wanneer draag je dat nou?…

ADVERTORIAL Vitamine P Bedankt PLANT Planten maken een huis gezellig. Maar ze blijken ook stress te verminderen én wonderen te doen voor ons gemoed. Les krijgen in een lokaal met een plantenwand verbetert de stemming van kinderen. Groen in ziekenhuizen stimuleert het genezingsproces van patiënten. Op gevangenisafdelingen waar goudpalmen staan, neemt sociale samenhang toe en agressie af. Jongeren die een plant verpotten, zijn minder gestrest dan jongeren die een computertaak uitvoeren. Onderzoek laat er geen twijfel over bestaan: planten zijn op allerlei verschillende wijzes goed voor ons. Goede stofjes Maar waarom is dat zo? Wetenschappers hebben er diverse verklaringen voor. Volgens biologen spelen de zogeheten ‘phytonciden’ die planten uitscheiden bijvoorbeeld een rol. Die ademen we in, wat een kalmerend en vitaliserend effect op ons heeft. Omgevingspsychologen wijzen op de vormen…

post VERMELD JE NAAM EN WOONPLAATS. DE REDACTIE HEEFT HET RECHT OM BRIEVEN TE REDIGEREN OF IN TE KORTEN. ■ Superlijm In de rubriek ‘Kort’ van Quest 188 staat het stukje ‘Superlijm’. In het kadertje erbij staat dat neanderthalers al pek uit berkenbomen gebruikten. Mijn mond viel open: pek is toch een aardolieproduct? Volgens mij bedoelen jullie hars. Gera Dorlas, Waddinxveen Eh, ja, dank, dat bedoelden we inderdaad. Maar nee, pek is geen aardolieproduct, het wordt uit steenkoolproducten gewonnen. Hars is het plakkerige spul dat sommige bomen maken als hun bast beschadigd raakt. Het sluit de wond af, zodat bacteriën en virussen het hout niet infecteren. ■ Banden plakken Leuk artikel over het doe-het-zelven van tegenwoordig (‘Generatie kluns’, Quest 188). Jammer alleen dat bij het kader ‘Plak als een pro’…

Op de bok Op geitenboerderijen worden jaarlijks ongeveer 130.000 geiten geboren. Want we houden van geitenkaas. Geitenmelk is ook goed te drinken en je kunt er geitenijs van maken. Maar de helft van de pasgeboren zal nooit melk geven. Het zijn bokjes. Ze worden snel getermineerd, zoals het met een net woord heet. Maar je kunt de dieren ook laten groeien. Dat kost wel voer en ruimte en het probleem is dat het niets oplevert omdat we nauwelijks bok eten. Restaurants zoals Rijks bij het Rijksmuseum serveren bok om het vlees te promoten en op koopeengeit.nl bestel je zelf een pakket bokkenvlees. Smakelijk!…

Zuinig lapje Vlees eten is verlies nemen. Als je een kilo groenvoer aan een dier geeft, dan krijg je er geen kilo vlees voor terug. Hoe efficiënt onze boerderijdieren zijn, hangt af van het ras, het voer en hoe ze gehouden worden. Een indicatie is wel te geven: ■ Een kip eet ongeveer 2,5 kilo voer om een kilo aan te komen. ■ Een varken heeft zo’n vijf kilo eten nodig om een kilo te groeien. ■ Koeien lopen tien op een: met tien kilo voer worden ze een kilo zwaarder. ■ Koudbloedige dieren zijn zuiniger: voor een kilo zalm is twee kilo visvoer nodig. ■ Nog beter: insecten eten. Met 1,7 kilo voer maak je een kilo krekels.…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? SHUTTERSTOCK ‘Het ontbijt is de belangrijkste maaltijd van de dag’ Lekker die lunch, heerlijk dat diner, maar het ontbijt is pas écht belangrijk. Het zou zelfs de belangrijkste maaltijd zijn, die je zeker niet mag overslaan. Maar is dat wel zo? Zit er iets in? Spring je ’s ochtends alleen onder de douche voor je het huis uit gaat? Pas maar op, daar krijg je overgewicht, diabetes en hartaandoeningen van. Uit sommige studies blijkt dat die kwalen vaker voorkomen bij mensen die weinig ontbijten. Je stofwisseling zou lijden onder een onregelmatige eetstijl. Toch is lang niet zo duidelijk dat het ontbijt overslaan…

Kind met vleugels? Een kind met twee armen en twee benen? Saai! Kun je niet een design-kind met vleugels in elkaar knutselen? Voortplantingsbioloog Geert Hamer van Amsterdam UMC: ‘Euh, dan moet je wel heel ver gaan. Maar in theorie kunnen we bekijken hoe een vleermuisvleugel zich genetisch ontwikkelt. Daarna kun je ingrijpen in het ontwikkelingspatroon van menselijke vingers. Er moet dan een lang vlies tussen de vingers groeien.’ Dat wordt de vleugel. ‘En je moet de botten lichter maken.’ En een kind met een staart? Leuk voor aan het klimrek. Hamer: ‘Je kunt kijken naar de ontwikkeling van een staart bij andere apensoorten en je afvragen: waarom stopt die ontwikkeling bij mensen?’ Er wordt kennelijk in de genen iets 'uitgezet’ in de ontwikkeling van de menselijke staart, want we hebben…

Ook gij, Friezen? Dat je veel Romeins militair paardentuig kunt vinden in de Betuwe (zie al die rode stippen op de kaart maar), weten archeologen wel. Dit was het leefgebied van de Bataven. Zij stonden bij de Romeinen bekend als uitstekende ruiters. ‘Als ze 25 jaar hadden gediend, keerden ze terug naar huis met hun uitrusting’, zegt archeoloog Stijn Heeren (Vrije Universiteit Amsterdam). Daarom zijn er veel belletjes, haakjes en geluksschildjes in Bataafse nederzettingen gevonden. Die spullen hingen aan het hoofdstel, riemen en de zadels van paarden. Wat archeologen nog niet wisten, is dat er ver ten noorden van de Romeinse rijksgrens bij de Rijn zoveel paardentuig is gevonden. Heeren coördineert het project Portable Antiquities Nederland (PAN), een databank met bodemvondsten van amateurarcheologen in Nederland. ‘Met alle gegevens bij elkaar…

Doodvermoeiend Slaperig in een auto stappen is een slecht plan, maar als je iets groters bestuurt moet je helemaal oppassen. Het kan namelijk ook op grotere schaal misgaan. ■ In 2010 crashte een vliegtuig van Air India Express. Daarbij kwamen 158 mensen om. De piloot had een deel van de vlucht geslapen en was bij het landen nog niet helemaal wakker, waardoor hij slechte beslissingen nam, constateerden de luchtvaartautoriteiten. ■ Op 29 mei 2019 botsten een cruiseschip en een toeristenboot in de Hongaarse hoofdstad Boedapest op elkaar. De toeristenboot zonk, waarbij 28 mensen omkwamen. De kapitein van het cruiseschip had de andere boot niet gezien en werd gearresteerd. Drank en drugs waren niet in het spel, wees onderzoek uit. Mogelijk was de kapitein wel oververmoeid, al speelde het slechte weer…

MASTERCLASS Schoonheidsspecialist Plastisch chirurg Bart Stubenitsky maakt zo’n 250 nieuwe neuzen per jaar. Hoe geef je iemand de ideale neus? TEKST: ANNE VEGTERLO FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Veel mensen die bij mij komen, voelen zich een wandelende neus’ ‘Wie zijn neus schendt, schendt zijn aangezicht. Het is niet voor niks een spreekwoord. De neus is in your face. Je ziet het meteen als er iets mis mee is. Daarom vind ik neuzen het leukst en interessantst om te opereren. Het zijn technisch complexe behandelingen. Zet ik het puntje van de neus iets te ver naar links? Dan is hij scheef. Een millimeter te ver naar boven valt ook op. En dat is nou juist niet de bedoeling. Mensen denken vaak dat klanten bij mij komen omdat ze een perfecte…

ONMOGELIJK ONDERZOEK ALS ETHISCHE, PRAKTISCHE OF ANDERE OBSTAKELS NIET ZOUDEN BESTAAN, WELKE EXPERIMENTEN ZOUDEN WETENSCHAPPERS DAN DOLGRAAG EENS UITVOEREN? Verkleedpartijtje AFLEVERING 32: KEES VAN OERS ONDERZOEKT PERSOONLIJKHEID BIJ DIEREN AAN HET NEDERLANDS INSTITUUT VOOR ECOLOGIE (NIOO-KNAW) EN DE WAGENINGEN UNIVERSITY. Wat voor onderzoek zou je willen uitvoeren? ‘Ik doe al twintig jaar onderzoek naar persoonlijkheid bij koolmezen. Nu doen we dat vooral met gedragstesten: we kijken hoe ze zich gedragen in nieuwe situaties. Het zou interessant zijn als koolmezen ook vragenlijsten konden invullen, zoals dat gebeurt bij psychologisch onderzoek bij mensen. Ik zou vragen hoe ze zouden reageren als ze oog in oog staan met een natuurlijke vijand. Zouden ze vluchten? Het gevecht aangaan? Of vriendjes roepen? De reactie in zo’n situatie kan tussen koolmezen erg verschillen. Daarnaast is het…

Focus Eeuwig jong GETTY IMAGES Je zou het niet zeggen, maar dit is een volwassen salamander. De axolotl heet hij, en hij komt in het wild alleen voor in Mexico. Waar de meeste andere salamandersoorten een metamorfose ondergaan, daar behoudt de axolotl ook op latere leeftijd het uiterlijk van een larve. De reden? Het water in zijn leefgebied heeft een gebrek aan jodium. Hierdoor kan zijn lichaam geen thyroxine aanmaken, een prohormoon dat nodig is voor de metamorfose. In het wild komt de axolotl steeds minder voor. Reden voor Mexicaanse natuurbeschermers om de soort een handje te helpen. Speciale axolotlkwekerijen moeten de soort in stand houden.…

HEBBEN Pepijn van der Gulden Opwaaiboot Bootje varen is leuk, bootje slepen een stuk minder. Op het land is zelfs een opblaasboot vaak best lastig te verplaatsen. Daar heeft de Rapid Raft geen last van. Die zou ingepakt niet groter zijn dan een brood, zodat hij makkelijk in je rugzak past. Opblazen werkt door hem op te gooien, waarna hij zichzelf volzuigt met lucht. Binnen veertig seconden moet hij al gevuld zijn. Dat maakt hem volgens de makers ook geschikt bij natuurrampen, maar hopelijk gaat hij vooral zorgen voor veel vermaak zonder gedoe. Info: tinyurl.com/vlotvlot Prijs: € 295 Thuisgebakken Pizza’s kun je niet alleen bestellen. Met veel pijn en moeite kun je ze ook zelf bakken. Je hebt alleen wel een pizzaoven nodig. Deze oven, Ooni Karu, kun je zelf…

VERDER IN DE VOLGENDE QUEST: ■ Hoe weet een hond waar een dode onder water ligt? Honden en vrijwilligers van Stichting Signi Zoekhonden speuren in het water naar vermiste mensen. ■ Hoe spreek je een reclame, video of navigatiesysteem in? Een van de bekendste stemmen van Nederland over de geheimen van het stemvak. ■ Kun je aan iemand horen of hij depressief is? Wij misschien niet, maar computers kunnen onze emoties steeds beter inschatten op basis van onze manier van spreken. DE REDACTIE KAN VANWEGE DE ACTUALITEIT OF VANWEGE ANDERE OMSTANDIGHEDEN BESLUITEN OM ONDERWERPEN TE SCHRAPPEN OF OM ZE UIT TE STELLEN.…