Inhoudsopgave van Editie 7 - 2019 - Quest

Focus Rijp om te schieten 2018 PHOTOMICROGRAPHY COMPETITION/ ROGELIO MORENO GILL Heb jij een varen in je tuin? Op de onderkant van sommige bladeren zie je kleine donkere bolletjes. Een zo’n bolletje ligt hier onder de microscoop en is kunstmatig van andere kleuren voorzien. Het is een cluster van zo’n twintig sporendoosjes, elk vol met, jawel, sporen. Als die rijp zijn, springen de doosjes open en schieten de sporen weg. De bedoeling is dat ze een eindje van de varen vandaan op de grond vallen en uitgroeien tot nieuwe varens.…

post VERMELD JE NAAM EN WOONPLAATS. DE REDACTIE HEEFT HET RECHT OM BRIEVEN TE REDIGEREN OF IN TE KORTEN. ■ Aliens De kans dat er aliens leven is groot, staat groot op het voorblad van Quest 184, met de vraag ‘Maar zijn ‘ze’ net zo slim als wij?’. Zijn wij slim? We roeien beesten uit, zijn we slim? We vernietigen onze regenwouden, zijn we slim? We vervuilen de zeeën, zijn we slim? We vervuilen de lucht, zijn we slim? We roeien het leven in zee uit, zijn we slim? We plegen roofbouw, zijn we slim? We roeien elkaar uit, zijn we slim? Niet bepaald slim dus. Henk Peters, Tegelen ■ Vagina Op pagina 15 van Quest 184 (Kort, ‘Waar is de vagina?’) staat: ‘Slechts 54 procent van de vrouwen weet…

Wie is de grootste overspeler? Tel je punten bij elkaar op en noteer hier de uitslag. Kijk hieronder wie het overspelspel gewonnen heeft. 7-10 punten Casanova Als er een kampioenschap overspelen bestond, zou jij de titelfavoriet zijn. Of je je talent om vreemd te gaan nou in praktijk brengt of niet, jij hebt werkelijk alles mee om een echte schuinsmarcheerder te worden. Hebben mensen weleens kritiek op jouw behoefte om buiten de deur te seksen? Noem jezelf dan ‘polyamoureus’, dat klinkt tere zieltjes misschien wat beter in de oren. 5-6 punten Jan/Sjaan Modaal Je hebt een hoop trekjes van een overspelig mens. Maar waarschijnlijk niet genoeg om echt snel overstag te gaan. Als je een aantrekkelijke persoon tegenkomt, schieten er heus weleens onfrisse gedachten door je hoofd. Maar je hebt…

Wijze woorden Volgens psychologisch onderzoek is de Big Five de enige persoonlijkheidstest die betrouwbaar is. Waarom werkt deze test wel? De vijf ‘dimensies’ (extraversie, vriendelijkheid, zorgvuldigheid, emotionele stabiliteit en openheid voor nieuwe ervaringen) zijn tot stand gekomen door woorden te groeperen. We omschrijven mensen met veel woorden: vriendelijk, afstandelijk, druk, zakelijk, attent. Bij studies zijn lijsten met honderden van zulke woorden voorgelegd aan proefpersonen, met de vraag om overeenkomstige woorden te groeperen. Zo passen ‘attent’ en ‘vriendelijk’ samen in een hokje. Als je dat proces lang genoeg herhaalt, blijken ze samen te klonteren tot de genoemde vijf factoren. Dat zijn dus de persoonskenmerken waarmee we anderen omschrijven. Maar betekent dat dan ook meteen dat dit de vijf meest wezenlijke psychologische eigenschappen zijn van mensen? Het idee is dat we voor…

Goed slecht Als introvert ben je wellicht minder geschikt een verkiezingscampagne te voeren, maar floreer je in een andere setting wel. Maar als je niet zorgvuldig bent, of een echte sloddervos, wat heb je daar nu aan? Toch moet het evolutionair gezien wel nut hebben om anders te scoren dan het ideaalbeeld, vertelt psycholoog Jaap Denissen. ‘Als een erfelijke eigenschap voor iedereen alleen maar slecht was, hadden we die eigenschap niet meer.’ Hij zocht daarom naar de voordelen van deze ‘slechte’ eigenschappen. ‘Soms werkt een onvriendelijke aanpak beter. En zorgvuldigheid is misschien een ideale eigenschap voor je baas, maar als je altijd heel hard werkt, houd je minder tijd voor thuis over.’ Iemand die niet op het werk blijft om de laatste puntjes op de i te zetten, maar naar…

Techniek / Maatschappij Warm nest Een hoge energierekening is vervelend. Daarbij: terwijl jij je wangen rood stookt, warm je ook de aarde op. Maar bibberend op de bank zitten is ook niks. Behaaglijk wonen zonder dat de ijsberen van de Noordpool smelten, kan dat? TEKST: PAUL SERAIL Klimaatneutraal wonen, hoe doe je dat? Vroeger, toen de mensen nog in grotten woonden, maakten ze zich geen zorgen over de opwarming van de aarde. Kou was een grotere kwestie, zeker in de ijstijden. Het was hout sprokkelen en kom maar op met die kampvuurverhalen. Maar wonen in grotten heeft zo zijn nadelen. Voor je gezondheid is elke avond kampvuur niet zo best en er zijn niet genoeg grotten voor iedereen. Tegenwoordig gieten we grotten van beton. Onze steden staan er vol mee.…

Huur een dak Wil je klimaatneutraal of liever energie-neutraal wonen? Het verschil: een energieneutrale woning wekt zijn eigen energie op. ‘Dat mag met een piek in de zomer en een tekort in de winter’, vertelt Andy van den Dobbelsteen van de TU Delft. ‘Als het over het hele jaar maar neutraal is.’ Bij klimaatneutraal of CO2-neutraal wonen mag je energie kopen. ‘Op mijn dak passen maar drie zonnepanelen’, geeft Van den Dobbelsteen als voorbeeld. ‘Daarom leen ik een stuk dak ergens anders: ik koop energie in bij een boer. Die heeft het dak van zijn stal vol liggen maar gebruikt die energie niet allemaal zelf.’…

Mens & Dier Slimme rakker! Jouw hond is natuurlijk de Einstein onder de viervoeters. Maar hoe slim zijn honden in het algemeen? Waar blinken ze in uit en waar bakken ze helemaal niets van? TEKST: ELLY POSTHUMUS ANP Is je hond intelligent, of doet hij alleen wat mensen hem opdragen om te doen? Er zijn honden die duizend gesproken woorden herkennen. Er zijn ook honden die prachtig kunnen dansen en met hun baasje meedoen aan hondendanskampioenschappen. Er zijn zelfs honden die woorden kunnen lezen, zoals Willow van de Amerikaanse hondentrainster Lyssa Howells. Die voert enkele geschreven commando’s uit, waaronder met zijn pootje zwaaien en doodliggen. En shih tzu Sonny van de eveneens Amerikaanse schrijfster en hondentrainster Pamela Foland kan behalve geschreven woorden ook getekende vormen, kleuren en getallen aanwijzen die…

TEST je dier Drie simpele tests om te kijken hoe slim je huisdier is. Voer elke test meerdere keren uit. Doet hij elke keer hetzelfde? Dan is de uitslag het betrouwbaarst. 1. Hij ziet, hij ziet wat jij niet ziet? Koop twee identieke speeltjes. Leer je huisdier op commando er een te brengen. Leg de twee speeltjes nu neer zonder dat je dier je dit ziet doen. Zorg ervoor dat je dier ze straks allebei kan zien, maar jij maar eentje. Bijvoorbeeld door hem achter een opstaand plankje te leggen. Vraag je dier het speeltje te brengen. ■ Kiest hij (of zij) in de helft van de gevallen of minder het voor jou zichtbare speeltje? Dan trekt hij zich niets aan van wat jij wel of niet ziet en krijgt…

Taal / Mens & Lichaam Ziek hard Tering! Krijg de tyfus! Deze scheldwoorden zijn al zo lang onderdeel van onze taal, dat we vaak niet eens meer weten wat we de ander toewensen. Waar komen ze vandaan? En bestaan de ziektes nog? ■ TEKST: ELINE BAKKER ILLUSTRATIES: LARIE COOK Enge ziektes schelden het lekkerst Uitgepust Scheldwoord? Pokkenzooi! Ziekte? Niet verassend: het voorvoegsel ‘pokken’ komt van het pokkenvirus, dat erg besmettelijk is en zeer onsmakelijke gevolgen heeft. De ziekte zorgt ervoor dat je overal op je lichaam blaasjes krijgt die later veranderen in bulten vol pus. Herkomst? Een ‘pok’ is ook wel een puistje of een blaar. Nog gevaarlijk? Nee! Een succesvolle vaccinatiecampagne heeft ervoor gezorgd dat de pokken sinds 1980 officieel zijn uitgeroeid. De laatste patiënte overleed in 1978, nadat…

Ziek van nostalgie Het woord nostalgie werd in de zeventiende eeuw bedacht door de medicus Johannes Hofer, hoewel hij daar eigenlijk heimwee mee bedoelde: nostos betekent thuiskomen, en algos lijden. Hofer zag dit grote verlangen naar huis bij Zwitserse militairen die in Frankrijk en Italië gelegerd waren. Die verlangden zo erg naar de bergen van thuis, dat ze er lichamelijke klachten van kregen, zoals flauwvallen, buikpijn en koorts. Ook waren hun zintuigen erg gevoelig. Een volksliedje uit Zwitserland of de smaak van soep die leek op moeders recept, dreven de nostalgie-patiënten tot waanzin. Dodelijk was de ziekte niet. Een goede opiumpijp hielp, een aderlating met behulp van bloedzuigers ook. De allerbeste remedie was: zo snel mogelijk naar huis. Rond 1800, tijdens de Romantiek, gingen kunstenaars het verlangen naar het verleden…

Nederlandse pizzapunt De onderzoekers in dit verhaal doen hun tellingen in het Nederlandse deel van de Noordzee. Onze territoriale wateren lopen tot twaalf zeemijlen (dik 22 kilometer) uit de kust. Ook de andere Noordzeelanden hebben een eigen strook. De rest van de zee is opgedeeld in een soort pizzapunten, verdeeld tussen Engeland, Noorwegen, Denemarken, Duitsland en Nederland. Het verste stukje Nederland ligt bijna 300 kilometer uit de kust van Terschelling. Het Nederlandse deel van de Noordzee is bijna anderhalf maal groter dan het vasteland.…

Moeite met slapen Het liefst slaap je natuurlijk de hele nacht door, zodat je ’s ochtends geen enkele moeite hebt met opstaan. Helaas lukt dat lang niet bij iedereen. Uit een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam uit 2017 blijkt dat ongeveer eenderde van de Nederlanders slaapproblemen heeft. Een kwart van hen lijdt aan slapeloosheid. We spreken van een slaapprobleem als iemand gedurende een maand of langer drie nachten per week moeite heeft met slapen. Slechte slapers kunnen bijvoorbeeld moeilijk in slaap komen, liggen ’s nachts vaak wakker of zijn gedurende de dag erg vermoeid. Mensen met slaapproblemen zijn door hun slaaptekort vaak prikkelbaar en hebben geheugen- en concentratieproblemen. Chronisch slaaptekort kan op langere termijn zelfs zorgen voor een hoge bloeddruk, een groter risico op hartfalen, diabetes en een beroerte.…

Achter de das De das is een klassiek onderdeel van het pak. Maar eigenlijk is het nekaccessoire nutteloos. Waar komt dit aanhangsel vandaan? De das van nu kent zijn oorsprong in de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Tijdens deze strijd huurde Frankrijk Kroatische soldaten in, die felgekleurde, zijden doeken om hun nek droegen. De sjaaltjes trokken de aandacht van de Parijzenaren. Ook koning Lodewijk XIV vond de das wel interessant. Hij ging hem ook dragen en zette zo de trend in Frankrijk. Het accessoire werd vernoemd naar de Kroaten: de cravate. ‘Geleidelijk ontstond hieruit een lange halsdoek die het hemd rond de kraag afsloot’, zegt Bianca du Mortier, conservator kostuum van het Rijksmuseum. ‘In de achttiende eeuw werd de halsdoek belangrijker en zorgden Engelse invloeden ervoor dat het accessoire simpeler werd. In…

FLITS ■ De spatiebalk is de meestgebruikte toets van het toetsenbord. ■ Het idee achter de schrijfmachine stamt uit 1714, maar het eerste commerciële exemplaar kwam pas in 1874 op de markt. ■ Die eerste tikmachine had het qwerty-toetsenbord al. De letters daarvan zijn zo geplaatst dat de hamertjes minder kans hebben om bij snel typen in elkaar vast te haken. ■ Goudvissen eten zowel planten als insecten. ■ Goudvissen kunnen behoorlijk oud worden. De oudste goudvis werd 49 jaar. ■ Als een goudvis genoeg ruimte krijgt, kan hij wel veertig centimeter lang worden. ■ Dagelijks roept Schiphol zo’n 350 boodschappen om. ■ Sinds 1998 gebruikt de luchthaven een oproepsysteem waarbij ingesproken stukjes tekst aan elkaar worden ‘geplakt’. ■ Omroepers roepen passagiers nog naar de informatiebalie als er iets aan…

Echt alles over handen Het verschil tussen mannen- en vrouwenvingers werd voor het eerst beschreven in 1888 door de Amerikaanse arts Frank Baker (1841-1918). Zijn Notes on the Human Hand was een allesomvattend artikel over de menselijke hand. Een van de zaken die hij besprak was een eigen observatie van mannen- en vrouwenhanden. Het viel hem op dat mannen vaak een kortere wijsvinger hebben dan vrouwen. Over het hoe en waarom wijdt Baker niet uit. Er zijn wel vaker lichamelijke verschillen tussen verschillende mensen, schreef hij. Zo zijn ‘lage’ types als criminelen hariger, en hebben ze ‘ongewoon korte en dikke vingers met vreemde gebogen nagels en een onderontwikkelde duim.’…

TEST Lees je hand In de rechterhand van mensen worden de grootste verschillen gevonden tussen proefpersonen. Rechts reageert volgens sommige wetenschappers het meest op hormonen (volgens anderen is dat flauwekul). Kijk zelf eens naar de binnenkant van je rechterhand en strek je vingers uit. Heb jij een kortere wijsvinger-langere ringvinger? Dan ben jij... Een man Wantrouwig Autistisch Een butch (stoere lesbienne) Goed bedeeld qua penislengte Weinig empathisch Promiscue Vrouw: jaloers Man: niet jaloers Goed in sport Heb je een langere wijsvinger-kortere ringvinger? Dan ben jij... Een vrouw Goed van vertrouwen Niet autistisch Een femme (vrouwelijke lesbienne) Empathisch Minder goed bedeeld qua penislengte Braaf qua seks Man: jaloers Vrouw: niet jaloers Niet zo goed in sport…

Hoe scoor jij? Heb je alle punten hierboven bij elkaar opgeteld? Dit zegt je score. 0 tot 3 punten: pas op, want je loopt serieus kans op een goedgevulde bankrekening. Doe direct je voordeel met de tips uit dit verhaal. 4 tot 7 punten: je bent goed op weg om niet rijk te worden. Pas wel op dat je de paar mogelijkheden die je hebt om toch een klapper te maken, niet verzilvert. 8 tot 10 punten: maak je geen zorgen. Jij scoort zo goed op de meeste armoedecriteria, dat je waarschijnlijk nooit zult zwemmen in het geld.…

Parijs vergeten Algemene kennis verandert met de tijd. Om dit te bewijzen legden onderzoekers van de Kent State University (VS) in 2012 een groep studenten dezelfde 300 kennisvragen voor als ze hadden gedaan in de jaren tachtig. Wat bleek? Van zaken die in de jaren tachtig nog als algemeen bekend werd beschouwd, is nu 25 procent verdwenen. Aan de andere kant weten studenten nu weer beter het antwoord op vragen die veel mensen toen níet wisten, zoals van welk land Bagdad de hoofdstad is. Dat is op zich logisch, want iedere tijd kent zijn eigen culturele en politieke gebeurtenissen. Zo is Bagdad bij meer Amerikanen bekend na twee oorlogen met Irak. Opvallend genoeg wisten minder moderne Amerikaanse studenten wat de hoofdstad van Frankrijk is. Op de lijst met meeste goed…

Internet maakt onzeker Twijfel je aan je algemene kennis? Dat komt misschien wel door je smartphone. Psychologen van de University of Waterloo (Canada) zagen dat de toegang tot internet mensen onzeker kan maken over wat ze zelf allemaal weten. Ze lieten honderd studenten algemenekennisvragen beantwoorden, zoals (daar is hij weer): wat is de hoofdstad van Frankrijk? Telkens moesten ze aangeven of ze het antwoord wisten of niet. De helft van de studenten had tijdens de test toegang tot het internet, ze konden het antwoord opzoeken als ze aangaven het niet zelf te weten. Mét internet gaven de proefpersonen vijf procent vaker aan dat ze iets niet wisten. Studenten gaven ook aan in hoeverre ze op hun eigen kennis vertrouwden. Met de beschikking over internet was ook dit minder. Volgens de…

TEST Vindt jij de fouten? Hoeveel fouten kun je vinden in de text van dit kader? Mail het voor 10 juli naar recadtie@quest.nl en wie weet win je Het Groene Boekje. Of mischien ook niet, het kan verkeeren. Je hebt namenlijk flink wat concurentie van al die andere Quest-lezers. Als allen inzendingen binnen zijn, bepaald de eindredactie wie er wint. Als twee lezers evenveel fouten ondekken, winnen ze mogelijk beiden. Of we loten erom. Hopelijk word de verliezer niet boos. Mensen worden zo snel kwaad tegenwoordig. Al die geweldadige aggressievelingen. Het is welhaast genant. Gelukkig zitten wij hier veilig op één hoog achter onze bureau’s. Nou, we zien jou email graag tegemoed! Zo lang ie niet aan een baksteen geknoopt door ons raam denderd.…

KORT ■ NATUUR GETTY Hond is een aso Een wolf is socialer dan een hond. Dat lieten gedragsbiologen van de Veterinärmedizinische Universität Wien (Oostenrijk) zien toen ze wolven en honden trainden om met hun snuit op een touchscreen te drukken. Daarna kreeg het dier in het hok ernaast een beloning. Wolven gunnen hun soortgenoot best wat lekkers, zolang het dier in het andere verblijf een roedel-genoot is. Nee, dan honden. Ze snappen de proef wel: als ze de beloning zelf krijgen, willen ze best het touchscreen aantikken. Maar een dier in het naastgelegen hok kan fluiten naar de lekkernij. KORT DOOR DE BOCHT ■ Wolven zijn echte groepsdieren. Ze jagen samen en brengen samen welpen groot. ■ Voor groepsdieren is sociaal gedrag van levensbelang. Je moet elkaar wat gunnen. ■…

Symmetrisch is mooi maar te perfect juist niet Alles wat symmetrisch is, is mooi. En niks kan mooi zijn zonder symmetrie. Dat was althans het idee dat in de Renaissance de architectuur van Europa veranderde. Tot op de dag van vandaag hebben veel openbare gebouwen en kerken symmetrische vormen en gevels. Honderden jaren later ontdekten psychologen dat niet alleen gebouwen, maar ook gezichten aantrekkelijker zijn als ze symmetrie vertonen. Dit blijkt uit verschillende onderzoeken waarbij proefpersonen afbeeldingen van symmetrische en asymmetrische gezichten te zien kregen. Hoe dat kan? Volgens onderzoekers wijst een gezicht met gelijke helften op een goede gezondheid en sterke genen. Bijvoorbeeld omdat infecties die de symmetrie verstoren niet voorkomen in personen met een feilloos immuunsysteem. Toch is té perfect ook niet goed. Als mensen een afbeelding zien…

Knopje van de ijsberg Ook vandaag de dag zijn we nog steeds niet echt goed op de hoogte van de vrouwelijke anatomie. Zo hebben de meesten van ons op school nooit geleerd hoe de clitoris eruitziet. In boeken en voorlichtingsmateriaal staan nog steeds zinnen als: ‘Het is maar een klein bobbeltje, maar je kunt er veel plezier van hebben’ (Rik van Lunsen en Ellen Laan in hun boek Seks! Een leven lang leren uit 2017). En dat terwijl het bobbeltje slechts de top is van een groter geheel. Aan het knopje zitten twee lange armen die de vagina omhullen en opzwellen bij seksuele opwinding. In zijn geheel is de clitoris ongeveer zo groot als een penis. Pas in 1998 bracht de Australische uroloog Helen O’Connell het ‘clitorale complex’ in kaart.…

Zwanger van de zee Niet alle mensen op aarde hebben altijd in het bestaan van vaders geloofd. Volgens de antropoloog Bronisław Malinowski (1884-1942) wisten de Trobrianders, een inheemse stam uit Papoea-Nieuw-Guinea, zeker dat vrouwen zwanger raakten van de geesten van overleden stamleden. Na het overlijden reisden die naar de zee rond een eiland in de buurt, en daar transformeerden ze tot een embryo. Als een jonge vrouw daar lag te badderen, zou zo’n embryogeest zich in haar baarmoeder nestelen. Of dan ook te verklaren was waarom maagden niet zwanger raakten? Jazeker. Bij maagden moest de ingang eerst worden geopend door seks. Hoe meer seks een vrouw had, hoe meer haar ingang werd geopend, en hoe groter de kans op een zwangerschap. Antropologen vragen zich sindsdien af of de stamleden er…

HEBBEN Pepijn van der Gulden Klikgek Balpenklikding, schakelaars: op knopjes móet je gewoon drukken. Om je gefriemel naar een hoger plan te tillen, kun je de Fidget Cube proberen. Deze kubus heeft niet per se een nuttige functie, maar wel heel veel mogelijkheden tot gefriemel. Met de schakelaars, druk- en draaiknoppen kun je net zolang klikken en schuiven tot iedereen in je omgeving totaal knettergek gefriemeld is. Info: tinyurl.com/friemeldoos Prijs: € 9 Karten met stekkers Elektrisch rijden heeft de toekomst, beter begin je er meteen mee. Voor die eerste oefening biedt Ninebot een elektrisch racemonster. Deze elektrische kart heeft een topsnelheid van 24 kilometer per uur en houdt dat ongeveer een half uur vol. Het enige dat wat moeilijk is: je hebt een kartbaan in huis nodig. Maar wie weet…

QUEST KIEST BOEKEN Elke maand zoekt Quest de boeiendste boeken voor je uit. Wat mag je niet missen? Hocus pocus Als ze in 1896 als eenvoudige Belgische kermisdochter wordt geboren, wijst niets erop dat Suzy Wandas een ster zal worden. Toch wordt ze een beroemde goochelaar. Hoe toverde ze dat voor elkaar? Meisje met de feeënvingers, Christ en Kobe Van Herwegen (Van Halewyck, € 22,99) Gebruiksongemak Hij is cabaretier én onderzoekt industrieel ontwerp aan de TU Delft. Jasper van Kuijk is dan ook de aangewezen persoon om het gebruiksgemak van allerlei zaken te fileren, van apparaten in huis tot diensten in de zorgsector. Ligt het nou aan mij?, Jasper van Kuijk (Maven Publishing, € 18,50) Muzikale dieren Is de mens de enige muzikale diersoort? Nee, er zijn zat andere muzikale…

Feest! Quest bestaat vijftien jaar. En wie jarig is, trakteert. Dus maakten we dit nummer extra dik met een feestelijk thema: test jezelf. Waarom is dat feestelijk? Omdat meer over jezelf te weten komen tot opmerkelijke en verrassende inzichten leidt (in elk geval bij mij). Doe bijvoorbeeld het grote overspelspel (op pagina 10-15) of test of jij wellicht een hopeloze nostalgicus bent (op pagina 50-54). Bij Quest vinden we slimmer worden heel feestelijk. Dat ben je vast met ons eens, anders had je dit blad nu niet in je handen. En had jij dit blad nooit in handen, dan waren wij nu geen vijftien. Dank je wel dus dat je Quest op papier leest, dat je ons via sociale media volgt en op Quest.nl bezoekt. Wij hebben er veel lol…

NIEUWE VRAAG Op de zolder van de oma van Irma Weijs in Aijen, Noord-Limburg, kwam dit voorwerp tevoorschijn. ‘Het is een inschuifbare ‘driepoot’. De beide lange poten zijn 59 centimeter lang, de middenpoot 44 centimeter. Alle poten zijn bij de ronding één centimeter dik en lopen dunner toe. Mijn tante van 95 heeft het idee dat het gebruikt werd om het beddengoed niet van het bed te laten glijden. Het zou fijn zijn om erachter te komen of dat klopt.’ Weet jij hoe het zit? Mail het ons dan (redactie@quest.nl) of stuur een briefje naar Quest, Wat is dit?, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. STUUR OOK IN! Heb je zelf een voorwerp waarvan je niet weet wat het is? Maak er een scherpe foto van, minstens 1 MB groot, en…

Zo werkt het Wat gebeurt er om iedereen bij brand veilig uit een tunnel te krijgen? ■ Brand! Een busje vat vlam. Stilstand-en rookdetectoren geven een verkeersalarm aan de tunneloperator in de verkeerscentrale. Matrixborden in de tunnel waarschuwen automatisch: snelheid 50! Verkeer vóór de tunnel wordt ook afgeremd. ■ Druk op de knop De tunneloperator bevestigt de alarmen en ziet camerabeelden. Hij drukt op de calamiteiten-knop. De tunnel wordt automatisch afgesloten. Zo’n vijftig installaties in de tunnel worden geactiveerd. De beelden worden automatisch doorgezonden naar de meldkamer van hulpverleningsdiensten. ■ Alles in één keer Met één druk op de knop gaan de verkeerslichten op rood, de afsluitbomen voor de ingang neer en de verlichting in de tunnel op maximaal. De ventilatie blaast rook uit de buis. De andere verkeersbuis wordt…

Exacte match ‘Je wilt graag dat anderen je aardig vinden en bewonderen, maar bent ook geneigd tot zelfkritiek. Je straalt zelfbeheersing en discipline uit, maar van binnen ben je nogal eens een onzekere tobber.’ Beschrijft dat jou precies? Het citaat komt uit een profielschets van de Amerikaanse psycholoog Bertram Forer. Hij ontwierp in 1948 een ‘test’ om psychologische profielen te schetsen. Nadat studenten vragen over hun persoonlijkheid hadden ingevuld, gaf Forer ze de bovenstaande persoonlijke profielschets. De studenten waren zo tevreden dat ze de juistheid met 4,3 uit 5 punten beoordeelden. Alleen: iedereen had dezelfde uitslag gekregen. Sindsdien staat je herkennen in zulke algemene praatjes bekend als het Forer-effect. Ook serieus bedoelde psychologische tests profiteren daarvan. Want als een profielschets maar algemeen genoeg is, zal iedereen zich erin herkennen. Zo…

Simpel is aantrekkelijk Er bestaat een wetenschappelijk onderbouwde persoonlijkheidstest die precies doet wat een bedrijf zoekt: de Big Five. Toch houden bedrijven massaal vast aan frommeltests van een dubieus niveau. Hoe kan dat? • De veelgebruikte tests vallen op door hun eenvoud. Je krijgt een duidelijke beschrijving met aanlokkelijk tekstje, waar je je snel in herkent, al was het maar omdat beroemdheden hetzelfde scoren. Bij de Big Five moet je het doen met vijf getallen, met saaie namen als ‘openheid voor nieuwe ervaringen’ en ‘emotionele stabiliteit’. En dat is al beter dan vroeger: lange tijd hadden die scores zelfs geen naam. • Ook aantrekkelijk aan kleuren of codes is dat ze niet voelen als een oordeel. Iedereen heeft sterke en zwakke kanten. Elk nadeel heb z’n voordeel, kortom. Bij de…

Is oud meteen ook fout? Oude binnensteden vol monumentale panden, wat moet je daarmee? De huizen zijn vaak zo lek als een mandje waardoor bewoners zich blauw betalen aan energie. ‘We hebben wel voorbeelden van monumentale panden die gerenoveerd zijn waarna ze een A-label kregen’, zegt Andy van den Dobbelsteen van de TU Delft. Maar de isolatie van zulke huizen is niet makkelijk. ‘In oude binnensteden is het vooral zaak om duurzaam hun elektriciteit en warmte te krijgen.’ Elektriciteit kan van windmolens komen of van zonnepanelen verderop, want op het dak is vaak weinig ruimte. En gemeenten kunnen warmtenetten aanleggen, suggereert Van den Dobbelsteen. Bij energiecentrales, afvalverbranding en andere industrie wordt water verwarmd. Dat hete water is voor de bedrijven een restproduct. ‘Maar het is nog heel nuttig als warmwaterbron.’…

Huiswerk helpt Als het tijd wordt om een babykamer in te richten, denken vaders, moeders, opa’s en oma’s even aan het milieu. Anke van Hal van de Nyenrode Business Universiteit onderzocht wanneer gezinnen beslissingen nemen voor het milieuvriendelijker maken van hun huis. Met een kind op komst worden temperatuur en tocht in huis ineens belangrijk, zegt ze. Tegen de tijd dat het kroost naar het voortgezet onderwijs gaat, maakt het huis opnieuw kans op een renovatie-ronde. ‘Dan moeten de kinderen ineens gaan leren op hun slaapkamer, die voor die tijd niet zo comfortabel was.’…

Buitengewone beesten Deze beesten behaalden met hun genialiteit een Guinness World Record. ■ Slechts 11,34 seconden. Dat is de tijd die bordercollie Striker nodig heeft om een autoraampje open te draaien. Dat is goed voor een wereldrecord autoraampjes opendraaien door honden. ■ Poedel Chanda-Leah uit Canada kende de meeste trucjes van alle honden ter wereld: liefst 469. ■ Bordercollie Hero voert de meeste trucjes per minuut uit: 49. Het Finse konijn Taawi kan er liefst twintig binnen een minuut laten zien, zoals over een arm springen en highfiven. Kat Didga uit Australië voert er 24 per minuut uit, waaronder een stukje skateboarden en een rondje draaien. ■ Hond Norman reed dertig meter op een driewieler in 55,41 seconden. Geen hond doet dat sneller. Norman kan ook steppen, skateboarden, surfen, touwtje…

MASTERCLASS Koploper 2008, 2012, 2016: drie keer op rij stond sprinter Churandy Martina op de Olympische Spelen in de finale van de 200 meter. Alleen Usain Bolt lukte datzelfde. Maar Bolt is gestopt. Martina wil volgend jaar wéér naar de spelen. ‘Ik ga er altijd van uit dat ik win.’ TEKST: PAUL SERAIL FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Je moet snel bewegen, dan kun je snel sprinten’ De Olympische Spelen, dat is toch een ander koekje. Het is een groot toernooi, er zitten veel mensen in het stadion. Het is heel spannend. Op een aparte baan doen we onze warming-up, daarna gaan we met alle sprinters bij elkaar de eerste callroom binnen. Sommige sprinters praten, sommige praten niet. Iedereen heeft zijn eigen manier om zich voor te bereiden op de…

TEST Spreek je scheldtalen Nederlanders zijn uniek in het schelden met ziektes. In de rest van Europa strooien ze liever geslachtsorganen, seks of je moeder in het rond. Weet jij met welke belediging je andere Europeanen pas goed boos maakt? 1 Zo maak je een Griek gek: A Mη›έρα! (Mitera!) B Mουσακάς! (Moussaka!) C Mαλάκας! (Malakas!) 2 Weet je Duitse buurman in het vliegtuig alles beter? Noem hem een: A Toller Typ! B Klugscheißer! C Arschloch! 3 Jij roept ‘rot op’ als ze je met rust moeten laten. Een Hongaar zegt: A Menj a picsába! B Viszontlátásra! C Orbán! 4 Staat die Spaanse kop je niet aan? Zeg: A ¡He soñado contigo! B ¡Me cago en tu madre! C ¡La carta por favor! 5 Welk van deze vreselijke scheldwoorden gebruikt…

Nieuw oud spul Nieuwe spullen met een oud uiterlijk zijn populair. Zo verkopen koelkasten en keukenmixers, die lijken op modellen uit oma’s tijd, als warme broodjes. Die nepoude stijl heet ‘retro’. Die term op zich is ook al retro, want hij stamt uit de jaren zestig en begon in Londen, waar toen hippe jongeren voor de grap ouderwetse bolhoeden en broches van rond 1900 droegen. Die werden vervolgens nieuw nagemaakt, naar oud ontwerp. In 2012 onderzocht onder meer de School of Design van de University of Leeds de populariteit van ‘vintage’, spullen die echt een paar decennia oud zijn. Die worden niet alleen tweedehands, maar soms zelfs derde- of vierdehands te koop aangeboden. Volgens de onderzoekers zorgde de crisis van 2008 ervoor dat steeds meer jonge mensen min of meer…

Scherpe piloot Peter Reijnhout vliegt alleen maar rechte stroken. Hij is als piloot gespecialiseerd in telvluchten. Daarbij vliegt hij niet lukraak over de Noordzee, maar volgens een vooraf bepaald patroon. Zo krijgen de tellers een representatief beeld te zien. Daarbij moet Reijnhout een vaste hoogte van zo’n 180 meter aanhouden. ‘Het is nog niet zo eenvoudig. Ik moet laag en recht vliegen. Er zit wel een automatische piloot in het vliegtuig, maar die gebruik je op die hoogte niet.’ Zo dicht boven zee moet je bij onverwachte weersomstandigheden of obstakels als windmolens snel ingrijpen. Terwijl de rest van de bemanning druk aan het tellen is, mag Reijnhout als enige vrij rondkijken. Wat hij ziet mag hij alleen niet doorgeven, om de tellers niet te beïnvloeden. ‘Ik zag eens een groep…

Wild in zee Een paar zeehonden en wat kwallen. Veel meer zwemt er niet in de Noordzee, toch? Bioloog Hans Verdaat weet beter. ‘Er zijn walvissen die bijna altijd voor onze kust wonen. Wij onderzoeken dieren die Nederlanders amper zien.’ Wat treffen ze zoal aan? De bruinvissen van de tellingen zijn kleine walvisachtigen. De dieren worden iets langer dan anderhalve meter en lijken behoorlijk op dolfijnen, maar hebben een korte snuit. Ze komen in alle noordelijke kuststroken van Europa voor. Witsnuitdolfijnen kun je herkennen aan hun (jawel) witte snuit. Ook achter de rugvin zijn ze deels wit. Met zijn tien meter maakt de dwergvinvis weinig indruk bij zijn grotere verwanten. Toch is het met zijn vijf ton een forse jongen. In Nederland vallen dwergvinvissen vooral op als ze dood aanspoelen…

Weglopende wekker Wie moeite heeft met opstaan, heeft dit vast al eens geprobeerd: zet je wekker aan de andere kant van de kamer, zodat je wel je bed uit móet om dat irritante ding tot zwijgen te brengen. Ga je daarna alsnog terug je bed in? Dan moet je misschien een extremere variant proberen. Bijvoorbeeld Clocky, een wekker op wieltjes, ooit bedacht door een student van het Massachusetts Institute of Technology. Zodra het alarm gaat, rijdt Clocky ervandoor en moet je achter hem aan. Het liefst schuilt hij onder je bed. Nog meer motivatie nodig? De SnuzNLuz is gekoppeld aan je bankrekening. Elke keer dat je op de snoozeknop drukt, maakt de wekker minstens tien dollar over naar een goed doel waar jij een hekel aan hebt. Durf dan nog…

Slimme snoozers Snoozen een slechte gewoonte? Volgens een onderzoek van de London School of Economics and Political Science niet. Mensen die het opstaan ’s ochtends uitstellen zijn intelligenter en creatiever dan zij die dat niet doen, zo concludeert hoofdonderzoeker Satoshi Kanazawa. Hij vroeg 10.000 mensen naar hun slaapritme en legde de resultaten naast hun vroegere IQ’s. Wie in zijn kindertijd een IQ van 110 of hoger had, bleef ’s ochtends langer liggen. Deze mensen hebben zich volgens Kanazawa aangepast aan het moderne leven (vroeger was er immers geen snoozeknop), en dat kan alleen maar als je erg slim bent. Bovendien laten deze slimme slapers zich niet zomaar door een nare wekker uit hun bed bonjouren. Zij kiezen hun eigen tijd en dat maakt ze volgens de onderzoeker creatiever. Maar of…

Driedelig Mocht je een keer een uitnodiging krijgen voor een formele gelegenheid, dan moet je wel weten wat je aan moet. Hier drie vormen van het pak. Black tie, cravate noire oftewel een smoking: dit is een twee- of driedelig pak dat bestaat uit een zwarte broek, zwarte smokingjas, wit overhemd en zwarte vlinderdas. Je mag de smoking niet aan voor half zes ’s avonds. Het pak wordt meestal naar een bal, avondreceptie of officieel diner gedragen. White tie, cravate blancheoftewel een rokkostuum: een driedelig pak dat bestaat uit een zwarte broek, een zwarte jas met lange panden, een wit overhemd, een wit vest en een witte vlinderdas. Je draagt de rok ’s avonds naar officiële gelegenheden, bijvoorbeeld een gala. Morning dress of jacquet: een driedelig pak dat bestaat uit…

Kopieer die vingers Hoe gaat vingeronderzoek in zijn werk? Neuropsycholoog Judy van Hemmen (Erasmus MC) testte de vingerverhoudingmethode zelf en concludeert: ‘Het is houtjetouwtjewetenschap. Je legt een hand op een kopieerapparaat, meer is er niet nodig.’ De proefpersonen krijgen er wel instructies bij, zoals niet te hard drukken op het glas, en de vingers een beetje uit elkaar. ‘Op die manier meet je iedereen op dezelfde wijze. Daarna scan je de kopie in, en op de pc meet je de lengte van wijs- en ringvingers. In ons onderzoek hadden we duidelijk afgesproken tot welk punt we zouden meten, zodat ook dat bij iedereen hetzelfde was.’ Vervolgens deel je de lengte van de wijsvinger door die van de ringvinger. Dan krijg je de ‘ratio’, ofwel de verhouding tussen de twee vingers.…

Ken je geschiedenis Wil je snel je algemene kennis van de Nederlandse geschiedenis bijspijkeren? Sla dan ‘de canon van Nederland’ er eens op na. Hierin leer je kort van alles over personen, voorwerpen en gebeurtenissen die van belang waren voor de historische en culturele ontwikkeling van ons land, zoals de hunebedden, Erasmus, de beeldenstorm,Michiel de Ruyter, de slavernij, Anne Frank en Srebrenica. Je kunt de canon online checken op entoen.nu. Handig voor als je schoolkennis is weggezakt of als je wortels niet in Nederland liggen. Voor een levendigere presentatie kun je ook het Openluchtmuseum in Arnhem bezoeken of een ander museum dat aandacht voor de canon heeft. Meer informatie: canonvannederland.nl.…

Sterren kijken is geschiedenis Sterrenkundigen bekijken in feite geschiedenis, zegt Ralph Wijers (Universiteit van Amsterdam). Een sterrenstelsel op vier miljard lichtjaar afstand zien wij nu zoals het er vier miljard jaar geleden bij lag. Want het licht van die sterren is vier miljard jaar onderweg geweest voordat het onze telescopen bereikte. Misschien is het stelsel op dit moment heel anders. Dat weten we niet. De stelsels op een afstand van dertien miljard lichtjaar zien we zoals ze piepjong waren. Want toen was het heelal nog maar net ontstaan. Het precieze begin van het heelal is in nevelen gehuld. ‘We hebben het nog niet kunnen zien, maar we denken dat het ontstaan van de eerste stelsels met sterren zo’n twee-, drie-, vierhonderd miljoen jaar duurde’, zegt Wijers. ‘Er is daarom een…

TEST Ben jij goed met grote getallen? Pak een meetlint en een geodriehoek, gebruik je boerenverstand of zoek de antwoorden gewoon op internet. Hoe je ook te werk gaat, de afstanden en snelheden in de ruimte doen je sowieso duizelen. 1. Hoe rap is licht? A 1234,8 kilometer per uur B 1234,8 kilometer per seconde C 299.792.458 meter per seconde D Oneindig snel 2. Het duurt een tijdje voordat licht van de zon op aarde belandt. Hoe lang? A 8,3 seconden B 8,3 minuten C 8,3 uur D 8,3 dagen 3. Hoe lang is een lichtjaar? A 365,25 dagen B 9,46 biljoen kilometer C De afstand tussen de zon en de aarde D Een miljoen keer de omtrek van de aarde 4. Wat is een ‘astronomische eenheid’? A Een ster…

Spelling voorspelt Waarom doen we zo moeilijk over spelling? Het blijft tog prima leesbaar ook al sgrijf je ut wad anders? Je kunt het zelfs nog mkakleijk leezn asl ed lettres doro ekaalr saatn. Dat is zo, maar je leestempo neemt wel af, vertelt Dominiek Sandra van de Universiteit Antwerpen. ‘Het is misschien makkelijker voor de speller, maar niet voor de lezer.’ In Sandra’s onderzoek blijken dtfouten het leesproces al te vertragen. We blijven haken achter zo’n fout. Je verliest ook aandacht voor de inhoud van de tekst. Toch is het maar de vraag of we werkelijk letter voor letter lezen. J hbt nt all ltrs nodg m t bgrijp wt r stt. Uit een paar inktvlekken kunnen we dit al achterhalen, zeker als de context duidelijk is. Maar het…

ONMOGELIJK ONDERZOEK ALS ETHISCHE, PRAKTISCHE OF ANDERE OBSTAKELS NIET ZOUDEN BESTAAN, WELKE EXPERIMENTEN ZOUDEN WETENSCHAPPERS DAN DOLGRAAG EENS UITVOEREN? 24/7 observeren AFLEVERING 27: JAAP DENISSEN, HOOGLERAAR ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE (TILBURG UNIVERSITY) Welk experiment zou je willen uitvoeren? ‘In 1951 werd een boek gepubliceerd van een groep wetenschappers die één dag uit het leven van een Amerikaanse jongen uit Kansas observeerden. Ze begonnen toen hij ’s ochtends nog lag te slapen en documenteerden vervolgens minutieus ieder aspect van zijn gedrag. Hoe hij zijn linkersok aantrok, hoe hij zijn hond een aai gaf of iets mompelde over zijn hemd: ieder detail legden ze vast. Zo’n onderzoek zou ik willen doen. Niet met één jongen uit de VS, maar met een grote groep mensen van over de hele wereld. Met een steekproef van mensen uit…

Net even anders Dieren hebben ons belangrijke inzichten gebracht op het gebied van seks en baby’s. Toch gaat de voortplanting er in het dierenrijk vaak heel anders aan toe dan bij ons. ■Als gordeldieren of dassen zwanger raken, kunnen ze de geboorte van het kind maanden uitstellen. Ze dragen het embryo in een soort sluimerstand, tot de omstandigheden gunstig genoeg zijn om ter wereld te komen. ■Vrouwelijke haaien kunnen spermacellen wel jarenlang bewaren. In het Californische Steinhart Aquarium werd in 2015 een gezonde haaienpup geboren, terwijl moeder, een bamboehaai, al vier jaar lang geen man had gezien. ■Cavia’s zijn kampioen voortplanten. Al bij vijf weken bereiken ze de vruchtbare leeftijd, en na een bevalling zijn vrouwtjes na zo’n vijftien uur alweer klaar voor de volgende dekking.…

Eicel is kieskeurig Vaak wordt de bevruchting gepresenteerd als een race waarin miljoenen spermacellen hun best doen om als allereerste bij de eicel te komen. Maar een eicel laat zich heus niet zomaar bevruchten door de eerste de beste. Dit is op te maken uit onderzoek aan de University of East Anglia (VK), waarbij in 2013 de bevruchting van zalm- en forel-eitjes werd bestudeerd. Die eitjes laten zich even gemakkelijk bevruchten door spermacellen van beide soorten. Maar dat geldt alleen als er slechts één soort spermacel tegelijk beschikbaar is, zo bleek uit de studie. In dat geval maakt het eitje geen onderscheid: forelsperma of zalmsperma, het is allemaal prima. Maar als een eitje tegelijk forel- als zalmsperma gepresenteerd krijgt, dan ‘kiest’ het in zeventig procent van de gevallen toch voor…

LEZEN Mark Traa Cijferstrijd De verwoestingen in WO II waren gigantisch. Maar hóe gigantisch? Een boek vol cijfers, van bommenwerpers tot burgerslachtoffers, legt de schaal van de oorlog genadeloos bloot. TEKST: FRANK BEIJEN Stalingrad zat sinds juli 1942 in de tang. De nazi’s hadden de Russische stad gebombardeerd, van drie kanten ingesloten en voor negentig procent bezet. Helemaal gevallen was de stad nog niet. De Sovjets bleven maar versterkingen sturen. De jonge rekruten reden over het spoor, doorkruisten te voet de bossen en stapten aan de oever van de Wolga in kleine bootjes. De boottocht naar Stalingrad duurde tien minuten, waarin de soldaten werden bestookt met Duitse granaten. Hadden ze het gehaald, dan mochten ze direct door naar het front. Zo’n 101.500 jonge Sovjet-soldaten maakten een dergelijke tocht naar het…

TOP STUK DOEN Een kenner kiest zijn of haar favoriete stuk uit een tentoonstelling. Deze keer: Peter Vroege, uitgever van De Grote Bosatlas en gastconservator van De Bosatlas. De kunst van het weglaten. Melanie Metz TENTOONSTELLING Kaartenkunst Da’s een oude kaart. De Zuiderzee staat er nog op. ‘Deze kaart van Nederland komt uit 1877, uit de eerste editie van de Grote Bosatlas. Die is gemaakt door Pieter Roelf Bos. Hij was er goed in om informatie weg te laten, zodat het makkelijker werd voor scholieren om plaatsnamen te leren. De kaart is een spiegel van de tijd. Je ziet wat mensen belangrijk vonden, zoals de dam naar Ameland.’ De dam naar Ameland? ‘Die was toen net gebouwd. Er waren plannen om de Waddenzee in te polderen, die dam was het…

Wel jongen van verschillende leeftijd! ‘Nee’, schreven we in Quest 183 op de vraag of er naast de mens meer soorten zijn die jongen van verschillende leeftijden tegelijk opvoeden. Twee lezers tikten ons op de vingers. ‘Ik wil graag de kangoeroe voordragen’, mailt Bas Dijkstra. ‘Als het eerste jong nog bij moeder drinkt, kan een tweede jong al aankoppelen op een speen van moeder in de buidel.’ Eline Burgers schrijft dat het volgens de Monash University ook geldt voor de tammarwallaby. ‘Die kan zelfs per tepel een andere samenstelling van de melk hebben, zodat het oudere jong vollere melk kan drinken.’…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? ‘Van ijs eten koel je af’ SHUTTERSTOCK Het is snikheet en je kunt wel wat afkoeling gebruiken, dus neem je een ijsje. Koel je daar inderdaad van af, en hoe werkt dat dan? Zit er iets in? Een ijsje werkt als een druppel op een gloeiende plaat. Een raketijsje bevat bijvoorbeeld 55 milliliter bevroren water. Dat is niets op een gemiddeld mensenlichaam van zo’n 75 tot 80 kilo. Een ijsje biedt jou dus geen verkoeling, jij verwarmt het ijsje. Als je alle kou van het ijsje opneemt, dan daalt je lichaamstemperatuur gemiddeld met 0,04 graden. Alleen een ware ijseetmarathon zou een merkbaar…

Aap Five Welke kleur voel je je, chimpansee? Kultests zijn nog niet gedaan bij apen, maar de Big Five werkt wel bij chimps. Dat liet onderzoek van de Schotse University of Edinburgh in 2009 zien toen 377 chimpansees getoetst werden volgens de Chimpansee Persoonlijkheidsvragenlijst. Die vullen chimps niet zelf in, de dierverzorgers noteerden de scores. Bij de apen blijken eigenschappen net zo samen te vallen als bij mensen. Speelse apen zijn bijvoorbeeld ook vaak sociaal, wat wijst op extra-versie. Ook de factoren zorgvuldigheid en vriendelijkheid zijn bij apen goed te meten. Alleen emotionele stabiliteit en openheid voor ervaringen bleken bij apen lastig meetbaar. Dat persoonlijke eigenschappen bij apen vergelijkbaar samenvallen als bij mensen, geeft volgens de onderzoekers aan dat de Big Five breed toepasbaar is. Uit studies van de Amerikaanse…

Beschrijf jezelf Je vult in dat je niet op details let en weinig georganiseerd bent. En wat blijkt? Je bent niet zorgvuldig. Goh. Persoonlijkheidstests vul je zelf in, dus echt onverwacht zijn de uitkomsten niet. Door slim antwoorden kun je de uitslag dan ook beïnvloeden, erkent psycholoog Janneke Oostrom. ‘Het is prima mogelijk om een test in te vullen als de perfecte kandidaat. Maar de meeste mensen zijn nogal eerlijk.’ Veel vragen lijken tamelijk onschuldig, of je bureau is opgeruimd bijvoorbeeld, waardoor je toch eerlijk antwoordt. Ook levert valsspelen maar weinig op. Want wat heb je eraan als je het schopt tot Excelsheetgrootmeester, maar helemaal niet houdt van gegevens ordenen?…

Beton maakt broeikas Als je op zoek bent naar een huis, kun je dan beter een zuinig nieuwbouwhuis kopen of een tweede handsje? De schattingen lopen wat uiteen, maar toch zeker vijf procent van de wereldwijde CO2-uitstoot komt van het maken van cement, wat bij hoge temperaturen gebeurt (en waarvoor trouwens hele gebieden worden afgegraven). Vervolgens wordt van dat cement beton gemaakt. Maar de CO2-uitstoot tijdens de bouw van een huis is relatief klein. De uitstoot door tientallen jaren energieverbruik is veel groter. Tenzij het gaat om een klimaat-neutrale woning natuurlijk. Dan tikt de bouw wel behoorlijk aan. Het gebruik van duurzamere materialen is een oplossing. Hoewel het weinig wordt gedaan, is gerecycled beton een optie. Nog beter is bouwen met hout, of toch een tweedehandsje renoveren.…

Grote beheersing Wil je een beheerste hond, kies dan voor een groot exemplaar. Onderzoekers van de University of Arizona ontdekten in 2019 dat grote honden zichzelf in een verleidelijke situatie beter kunnen bedwingen dan kleine exemplaren. Ze lieten baasjes van 7000 honden van 74 verschillende rassen thuis de zelfcontrole van hun hond testen. Voor de hond werd iets lekkers neergelegd. Ze mochten er niet aankomen. De eigenaar bleef naar de hond kijken, bedekte zijn ogen of draaide zich van de hond weg. Grote honden konden zich over het algemeen langer beheersen dan kleinere exemplaren. Hoe dit kan? Dat weten de onderzoekers niet zeker. Het zou iets te maken kunnen hebben met dat grotere honden grotere hersenen hebben. Maar dat maakt ze niet per se slimmer, nuanceren de onderzoekers. Wat betreft…

Wie is Churandy Martina? 3 juli 1984: Churandy Martina wordt geboren op Curaçao. De jonge Churandy gaat op voetbal, softbal én volleybal. 1993: op een schooltoernooi gaat Martina als een speer, maar hij wil niet op atletiek. Een jaar later wint hij weer alle looponderdelen. Hij gaat overstag. 1998: ‘Van hoogspringen tot speerwerpen: ik heb alles gedaan. Maar als je veertien bent ga je kiezen.’ Het werd de sprint. 2000: Martina studeert bouwkunde aan de University of Curaçao. 2002: hij wordt Zuid-Amerikaans jeugdkampioen op de 100 en 200 meter. 2004: nadat hij in 2003 al aan het WK deelnam, loopt Martina in Athene zijn eerste olympische race. 2005 : hij krijgt een beurs aan de University of Texas. 2008: tijdens de spelen in Beijing wordt Martina vierde op de 100…

Geschiedenis / Psychologie Die goeie ouwe tijd Vroeger was echt niet alles beter, maar we willen het graag geloven. Daarom dromen we weg bij een herhaling van een oud tv-programma of bij een speelgoedje uit onze kindertijd. Waarom is dat zo fijn? TEKST: MELANIE METZ Waarom is nostalgie lekker? ‘Ik weet nog hoe het was, de boerenkind’ren in de klas, een kar die ratelt op de keien.’ Het zijn zomaar een paar regels uit het liedje Het Dorp van cabaretier Wim Sonneveld uit 1974. Zoek het nummer maar eens op op Spotify, gegarandeerd dat je na anderhalve minuut een brok in je keel krijgt. Natuurlijk weet je best dat ‘boerenkinderen’ een neerbuigende benaming is voor plattelandsjeugd. En aan lawaaiige karren is eigenlijk niet veel leuks. Toch sleept dat lied van…

Leven in het verleden Sommige mensen houden zo van een bepaalde periode in de geschiedenis, dat ze er helemaal in opgaan. Zo leven ‘nostalgisten’ als in de jaren dertig, zonder smartphones of laptops. Hun huis is dus ingericht met jarendertigmeubels en ze dragen ook kleding uit die tijd: jurken voor de vrouwen, hoeden voor de mannen. Kleren wassen gaat op de hand, want een wasmachine bestond nog niet. Ook WC-Eend komt het huis niet in bij de nostalgisten: schoonmaken doen ze met ouderwetse Sunlightzeep. In een interview met Spunk.nl zegt nostalgist Sjoerd dat hij de jaren dertig waardeert omdat in die tijd, ondanks de crisis, de hoogtijdagen van de cinema en radio waren. Hij geeft ook toe dat het een vlucht uit de ‘gehaastheid’ van de 21ste eeuw is. ‘In…

TEST Wat weet jij van zeezoogdieren? 1 Bruinvissen ademen boven water. Hoe lang kunnen ze onder blijven? A Een minuut B Vijf minuten C Een uur 2 Hoe groot is het hart van een volwassen blauwe vinvis? A Zo groot als een kleine auto B Zo groot als een schoolbus C Zo groot als een skippybal 3 Hoever reikt het geluid van een walvis? A 15 kilometer B 100 kilometer C Duizenden kilometers (al is het onduidelijk of ze ook echt over die afstand met elkaar kunnen communiceren) 4 Wanneer spoelde voor het laatst een blauwe vinvis aan op de Nederlandse Noordzeekust? A In 2018 B In 1936 C In 1840 5 Aan welk kenmerk herken je dat walvissen zoogdieren zijn? A Ze hebben een ruggegraat B Ze voeden hun…

Nee, niet tien minuten De meeste wekkers laten je maximaal negen minuten snoozen. Waarom niet tien? Dat is een overblijfsel uit de jaren vijftig. Voordat de snoozefunctie werd bedacht, waren er al wel gewone analoge wekkers. Die klokjes deden het met radars en tandwielen. Daar moest het mechaniek van de snoozefunctie op afgesteld worden. Maar met de tandwieltanden lukte het niet om de wekker tien minuten later te laten gaan. Het moest iets minder of iets meer dan tien minuten zijn. De klokmakers dachten dat mensen makkelijker in een diepe slaap zouden vallen als ze langer dan tien minuten bleven liggen. En ze wilden niet dat mensen te laat op hun werk zouden komen. Dus kozen ze voor een veilige marge van negen minuten. Dat is de standaard gebleven voor…

Waarom dragen mannen altijd maar weer pakken? Pantalon, overhemd, jas en das: klaar is je nette mannenoutfit. Lekker makkelijk, maar ook wat saai. Waarom is het bijna altijd een pak? Waar komt ‘jasje-dasje’ vandaan? TEKST: ELINE BAKKER SHUTTERSTOCK Stel je voor: tijdens een debat in de Tweede Kamer heeft premier Mark Rutte zijn donkerblauwe pak ingeruild voor een felblauwe jas van formaat tafelkleed met bloemetjespatroon, een korte witte kniebroek, witte kousen en witte hakken met rode strikjes. Iedereen zou in lachen uitbarsten en het kwam als nieuws in de krant. En dat terwijl zulke kledij 300 jaar geleden heel normaal was, getuige afbeeldingen van koning Lodewijk XVI van Frankrijk. Aan het Franse hof waren in zijn tijd, de achttiende eeuw, allerlei versieringen in de mode: fluweel, pruiken, strikjes, bloemetjespatronen en…

Wetenschap Niets aan de hand Toon wetenschappers je vingers en ze weten of je muzikaal bent, wat het formaat van je geslachtsdeel is of dat je als stoere lesbienne door het leven gaat. Nou ja, dat zeggen ze. Werkt deze handlezerij echt? TEKST: MELANIE METZ GETTY Laat de lengte van je vingers echt iets zien? Talloze studies zijn er gedaan naar vingers. Wat je daar allemaal niet uit af zou kunnen leiden! Van de penislengte tot serieuzere zaken, zoals de kans op autisme. Dit klinkt als handlezerij, maar het is echt bloedserieus bedoeld onderzoek. Het draait hierbij vooral om de verhouding tussen je wijs- en ringvinger: de wijsvinger-ringvingerratio. Hoe kleiner die is, hoe korter de wijsvinger. En dat zou erop wijzen dat je voor de geboorte bent blootgesteld aan…

Economie Zo blijf je arm Geld stinkt en gelukkig word je er ook al niet van. Alle reden dus om berooid en armzalig te blijven. Hoe? Met deze tips. TEKST: CARLIJN SIMONS #1 Word caissière Als het op arm blijven aankomt, heb je als gewone Jan Jansen of Miep de Vries eindelijk een streepje voor. Want stel je voor dat je Erik-Jan Laurens van Heerdt tot Eversberg heet en al vanaf je geboorte bent opgezadeld met een enorm familiekapitaal. Als simpele ziel moet je tenminste werken om brood op de plank te krijgen. En dan is het erg eenvoudig om in een slecht betaalde baan met beroerde perspectieven terecht te komen. Wat dat eerste betreft zit je als bijvoorbeeld schoonmaker, caissière, callcentermedewerker of beveiliger goed. Volgens Loonwijzer.nl leveren die baantjes…

Cultuur Wat is het nut van algemene kennis als je toch alles kunt opzoeken? Je weet wel Een beetje algemene kennis is handig bij Triviant en pubquizzen, maar waar is het verder goed voor? ■ TEKST: ELLY POSTHUMUS HOLLANDSE HOOGTE SHUTTERSTOCK RIJKSMUSEUM Wie was Michiel de Ruyter? Wie schreef Don Quichot? Waar ligt Nieuwpoort? Wat is de hoofdstad van Bulgarije? Wat is de kleinste planeet van ons zonnestelsel? Hoe heet de leeuwenkoning uit The Lion King? Dit soort dingen weet ik vaak niet uit mijn hoofd. Ook de namen van de vier bandleden van The Beatles zou ik moeten opzoeken. Je kunt rustig concluderen dat mijn algemene kennis behoorlijk wat te wensen overlaat. Aan pubquizzen doe ik liever niet mee, ik weet toch vrijwel niets. Maar voor de rest sla…

TEST jezelf Hoe zit het met jouw algemene kennis? Weet jij het antwoord op deze tien vragen? 1. Welke wereldberoemde modeontwerper overleed onlangs? 2. Wat is de langste rivier van Azië? 3. Wat is de grootste planeet van ons zonnestelsel? 4. Wat is de naam van de schrijver van Romeo en Julia? 5. Wie had een grote hit met Like a Virgin? 6. Welk orgaan produceert insuline? 7. Wie is in 2019 de trainer van het Nederlands Elftal? 8. Welke vogel kan niet vliegen en is de grootste vogel ter wereld? 9. Wie beschilderde het plafond van de Sixtijnse kapel? 10. Welk metaal is vloeibaar bij kamertemperatuur? Uitslag Met elk goed antwoord scoor je een punt. Voor alleen het bekendste deel van een voor- of achternaam krijg je ook een…

Snel antwoord Als je charismatisch wilt overkomen, kan een brede algemene kennis je helpen. Voorwaarde is wel dat je die snel paraat hebt. Onderzoekers ontdekten dat mensen die mentaal snel reageren als charismatisch gezien worden. In ieder geval door hun vrienden. Ze stelden ruim 400 studenten een serie algemenekennisvragen en maten hoe snel zij daar het antwoord op wisten. Ook vroegen ze vrienden van de proefpersonen hen te beoordelen op hoe grappig en charismatisch ze waren. De snelle beantwoorders werden als charismatisch gezien. Hoe slim de beantwoorders waren deed minder ter zake. De onderzoekers denken overigens dat het charismatische effect van een snelle reactie ook kan maskeren dat een reactie raar is of zelfs niet klopt.…

Wat was er voor de oerknal? Niets. De oerknal is het begin van ruimte en tijd. Daarvoor was er dus niets. zwakker’, legt Wijers uit. Hoe langer de krimpperiode en de uitzetperiode duren, hoe helderder de sterren zijn. Dat kun je eveneens omdraaien: meet hoe lang het geknipper van zo’n ster duurt en je ontdekt hoeveel licht ervan af komt. Verder weten we dat we van sterren op grote afstand minder licht krijgen dan van nabije buren. Van zogeheten ‘cepheïden’ (pulserende sterren) is het bekend hoeveel licht ze geven bij hun geknipper. Wijers: ‘We weten hoe helder zo’n ster is als de puls-periode bijvoorbeeld twee dagen is, twintig, of tweehonderd.’ Van veel cepheïden die vrij dichtbij staan, kennen we dankzij parallaxen de afstand tot de aarde. Die sterren zijn de…

Regels gedeletet We gaan vaak de mist in als woorden zich niet aan onze spellingregels houden. Leenwoorden bijvoorbeeld, die zijn overgenomen uit andere talen. ‘Als je ze vernederlandst, krijg je vaak heel rare spellingen’, zegt Dominiek Sandra. ‘Computer’ zou ‘kompjoeter’ worden. Sandra zit in de spellingcommissie van de Nederlandse Taalunie. Die brengt adviezen uit voor het spellen van complexe woorden, zoals lange samenstellingen met delen uit een vreemde taal. ‘Woorden raken ingeburgerd in de vreemde spelling’, vertelt Sandra. Omdat we ze na een tijdje niet langer als buitenlands ervaren, raken we in de knoop. ‘Je krijgt afwijkingen van de systematiek. Ze volgen onze regels niet.’ Het kan ook fout gaan als vreemde woorden juist wel de Nederlandse regels vormen. Omdat je de naam ‘Google’ vaak tegenkomt, ziet ‘googelen’ en misschien…

Omg? D8 t nie Holt de spellingvaardigheid van de jeugd achteruit door het gebruik van chattaal? ‘Daar hebben Reinhild Vandekerckhove en ik onderzoek naar gedaan en het antwoord is duidelijk: nee’, zegt Dominiek Sandra van de Universiteit Antwerpen. • In 2584 schooltaken, toetsen en examens scoorden de onderzoekers 6306 fouten. • 346 fouten waren terug te leiden tot chattaal, net geen 5,5 procent van het totaal. • In vier op de vijf ‘chatfouten’ laten leerlingen de ‘n’ aan het eind van een woord weg: ‘wille’, ‘eige’, ‘paniekaanvalle’. • Vormen als ‘egt’, ‘tog’ en ‘mss’ kwamen veertien keer voor, oftewel 0,22 procent van het totaal aantal fouten. • ‘Nix’ kwam nul keer voor, even vaak als creatieve uitingen als ‘omg’ en ‘w8 ff’. • Dt-fouten kwamen het meest voor, gevolgd door…

TEST Hoe ‘goedgevormd’ ben jij? Volmaakt figuur In 1490 tekende Leonardo da Vinci de Vitruviusman. Deze tekening baseerde hij op de ‘ideale lichaamsverhoudingen’ zoals de Romein Marcus Vitruvius Pollio die in de eerste eeuw voor Christus beschreef. Eeuwenlang keerden deze proporties terug in beelden en schilderijen. Heb jij de ideale verhoudingen? Pak een meetlint en kies elke keer het antwoord waar je het dichtst bij zit. TEKST: ELINE BAKKER SHUTTERSTOCK SHUTTERSTOCK 1 Hoe vaak past de lengte van je hoofd, gemeten van je kin tot aan het bovenste topje, in je totale lichaamslengte? A Zeven keer B Zeven en een half keer C Acht keer D Acht en een half keer 2 Hoe verhoudt jouw spanwijdte, gemeten van het topje van je rechtermiddelvinger tot het topje van je linkermiddelvinger,…

Wetenschap ging over lijken Dat de kennis van onze voortplanting lang primitief bleef, lag niet aan het feit dat de zeventiende-eeuwse wetenschappers te onnozel waren om een zinnige ontdekking te doen. De enige manier om een lichaam te onderzoeken was door een lijk open te snijden. En die lagen niet voor het oprapen. Het meeste studiemateriaal kwam via illegale handel met grafdelvers, of het omkopen van een beul die een crimineel van de galg plukte. Bovendien was het bepaald geen pretje om die lijken zo grondig te onderzoeken. Nachtenlang bracht je door in de vrieskou (anders verrotte het lijk te snel), in het gezelschap van een opengereten, stinkend en levenloos lichaam. Daarbij is de bevruchting zelf niet met het blote oog te zien, en microscopen schoten destijds nog tekort. De…

TEST Heb jij opgelet bij seksuele voorlichting? Een stuntelende leraar met een condoom en banaan die je uitlegt hoe voortplanting werkt, en vage tekeningen van de schaamstreek. Heb jij goed opgelet tijdens die ongemakkelijke biologielessen? 1. Wat is het verschil tussen een vulva en een vagina? A Niks. Vulva is gewoon een ander woord voor vagina. B Vulva is een verzamelnaam voor alle ‘apparatuur’ in het kruis van de vrouw: de vagina, de baarmoeder, de schaamlippen en de clitoris. C Met vagina wordt alleen het inwendige deel van het vrouwelijk geslacht bedoeld. De vulva is het uitwendige deel, met de schaamlippen, de urinebuis en de clitoris. 2 Niet alle mannelijke geslachtsorganen hangen zo opzichtig buiten de deur. Weet jij waar wat zit verstopt? A 1. Scrotum, 2. Bijbal, 3. Teelbal,…