Inhoudsopgave van Editie 10 - 2018 - Quest

Groezelig gemeen Smerige lucht is niet alleen slecht voor ons lichaam, maar ook voor onze geest. Dat ontdekten wetenschappers van onder andere de Columbia Business School (VS) in 2018 met een reeks onderzoeken. Ze bestudeerden onder meer de luchtvervuilings- en criminaliteitsgegevens van 9360 Amerikaanse steden. Sterk vervuilde steden hadden te maken met meer misdaad. In een ander onderzoek vroegen ze aan proefpersonen om zich voor te stellen dat ze of in een omgeving met schone lucht woonden, of in een omgeving met vieze lucht. Daarna lieten ze hen een taakje uitvoeren dat er op het eerste oog niets mee te maken had. Met die taak verdienden ze geld waarbij ze ook vals konden spelen. De proefpersonen die zich hadden ingebeeld in de vieze stad te wonen, belazerden de boel vaker…

Vieze wegen ATLAS LEEFOMGEVING/RIVM Hier zie je de concentraties van stikstofdioxide in 2016. Dit gas ontstaat bij verbrandingsprocessen zoals in auto’s. Daarom adem je het vooral veel in langs drukke wegen. Sinds 2015 gelden Europese normen voor stikstofdioxide. Op de meeste plekken voldoen we daar net aan. De waardes liggen op veel meetpunten erg dicht tegen de grenswaarden aan. In enkele drukke straten in grote steden wordt die norm nog overschreden. Dat is vooral in Amsterdam en Rotterdam.…

Haaien en kokosnoten We zijn banger voor haaien dan voor kokosnoten. Haaien hebben namelijk grote tanden en kokosnoten niet. Volgens een bekend verhaal eisen vallende kokosnoten elk jaar 150 slachtoffers, terwijl haaien jaarlijks ongeveer vijftien mensen doodbijten. Deze getallen zijn ooit uit de duim gezogen door een Britse reisverzekeraar, die ook dekking beloofde bij kokosongevallen. Het daadwerkelijke aantal slachtoffers van vallende noten wereldwijd is onbekend. Wel is in de jaren tachtig onderzoek gedaan naar kokosnootpech in een ziekenhuis in Papoea-Nieuw-Guinea. Daar bleek 2,5 procent van de verwondingen te zijn veroorzaakt door vallende kokosbommetjes. Er kwamen lelijke rug-, schouder- en hoofdblessures van. Maar doden vielen niet in de vier jaar dat het onderzoek duurde, al was enkele jaren eerder wel een dorpsbewoner door een kokosnoot van het leven beroofd.…

Het eerste zwembad Het eerste overdekte zwembad van Nederland stond in Den Haag, naast Panorama Mesdag aan de Mauritskade. De ’s Gravenhaagsche zwemen badinrichting werd in 1883 gebouwd. Het bad, 10 bij 24 meter, werd omgeven door een grote balustrade. Het interieur was met beelden, elektrische verlichting en tegels luxueus ingericht. Overdekt zwemmen was in die tijd wel vooral iets voor de beter bedeelden. In 2007 werd het gebouw afgebroken omdat het te veel gebreken zou vertonen. Nu zit er een fitness- en spa-resort. Een aantal authentieke details is wel behouden.…

Beroemd en verdronken Ook beroemde mensen kunnen worden verzwolgen door het water. Zoals deze. • Tiberinus Silvius was tussen 922 en 914 voor Christus de negende koning van Alba Longa, een stad in het midden van Italië. Toen Tiberinus de rivier Albula overstak, verdronk hij. Sindsdien zou Tiberinus worden vereerd als de God van de rivier, die ook naar hem werd vernoemd (Tiber). • Johan Willem Friso van Oranje Nassau-Dietz (1687-1711), prins van Oranje en stadhouder van Friesland en Groningen, verdronk toen de boot omsloeg waarmee hij bij Moerdijk het Hollandsch Diep wilde oversteken. Zijn lichaam werd pas na acht dagen gevonden. • Benjamin Guggenheim (1865-1912), een steenrijke Amerikaanse zakenman die samen met zijn minnares en met enkele personeelsleden de verkeerde boot nam: de Titanic. Guggenheims lijk werd nooit teruggevonden.…

‘Ik probeer op zachte plekjes te slaan’ Vechtersbaas Sinds 2013 is Rico Verhoeven wereldkampioen kickboksen. Hoe vloert hij zijn tegenstanders? ‘Het is net schaken.’ TEKST: PAUL SERAIL FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Ik ben ook maar een mens, ik maak ook fouten. Afgelopen december tegen Jamal Ben Saddik. Ik word geraakt in de eerste ronde, één klap zit er goed op. Ik word duizelig, lekker is anders. Ik kan met hem gaan vechten. Maar dan is hij scherper dan ik, want ik ben een beetje dizzy. Hij zit in zijn flow en denkt: ‘Ik heb hem!’ De kans is groot dat hij me nog een keer raakt en dat ik echt neerga. Dus wat doe ik? Ik blijf rustig, blijf lekker wegbewegen. Hij raakt me nog een keer terwijl ik…

Snavel zoekt snavel SHUTTERSTOCK Niet elk dier laat zich even gemakkelijk koppelen. Tapirs bijvoorbeeld zijn erg kieskeurig, net als veel andere vogels. Om dubbele neushoornvogels toch aan de leuke partner te krijgen, organiseerde vogelpark Avifauna enkele jaren terug een datingprogramma, vertelt verzorger Simon van der Luit. ‘Neushoornvogels moet je al jong bij elkaar zetten. Dan kunnen ze wel tientallen jaren een stel vormen.’ Maar veel dierentuinen hadden alleenstaande volwassen vogels, en die laten zich lastiger koppelen. Vanuit landen als Engeland, Duitsland en Frankrijk werden deze oudjes daarom naar Avifauna gebracht. Het daten kon beginnen. Eerst mochten de mannetjes hun voorkeur laten blijken: een enkel mannetje ging met meerdere vrouwtjes in een volière. Vervolgens hokten de vrouwtjes een voor een met meerdere mannetjes, vertelt Van der Luit. ‘Toen hebben we gekeken…

Meld je aan Nederland heeft een groot tekort aan spermadonoren. De hoeveelheid donoren neemt de laatste jaren wel toe, maar de vraag naar donorzaad groeit nog sterker. Daardoor komen vrouwen met een kinderwens op een wachtlijst terecht. Mannen zijn niet happig om mee te doen, zo lijkt het. Misschien maakt onbekend ook wel onbemind. Het doneren van sperma kan veel voor anderen betekenen. Dus mannelijke Quest-lezers tussen de 18 en 45 jaar: help anderen en overweeg eens om zaad ter beschikking te stellen van de spermabank.…

Acht redenen om onze mobiele alleskunner te koesteren Leve de smartphone Volgens critici maakt de smartphone ons lui, dom en asociaal. Je zou bijna vergeten dat het apparaatje ook grote voordelen heeft. Waarom zit je er anders wel honderd keer per dag op te turen? Acht redenen waarom de smartphone misschien wel de beste uitvinding is van de afgelopen 25 jaar. TEKST: FRANK BEIJEN 1 DOKTERTJE SPELEN De Amerikaanse cardioloog Eric Topol vloog van Washington naar San Diego toen een medepassagier vreselijke pijn in de borst kreeg. De arts haastte zich naar hem toe en pakte meteen zijn smartphone. Niet om een ambulance te bellen, want die rijden niet op tien kilometer hoogte. Nee, Topol hield een speciaal opzetstukje van de telefoon tegen een vingertop van de patiënt. De telefoon…

Marco Bakkerstraat LEO VOGELZANG/HH Gedoe? In oktober 1997 veroorzaakt zanger Marco Bakker met zijn auto een dodelijk ongeluk op het parkeerdek van de Amsterdam Arena. Hij heeft te veel gedronken en rijdt te hard. Hij wordt veroordeeld (240 uur dienstverlening en een jaar rijontzegging) en betuigt spijt. Toch heeft de Vereniging Verkeersslachtoffers er grote problemen mee als de gemeente Beverwijk in 2017 besluit een straat in een nieuwe wijk te vernoemen naar de zanger, wiens wieg in Beverwijk stond. Het zou een schoffering zijn van de nabestaanden. En toen? De gemeente geeft geen krimp. De Marco Bakkerstraat gaat er komen.…

Opportunisten Sommige dieren profiteren schaamteloos van orkanen. ■ Woelpadden, die doorgaans een nogal eentonig bestaan leiden onder de Noord-Amerikaanse grond, raken opgewonden van de hevige regen en komen en masse tevoorschijn om er een paringsfeest van te maken. ■ Jonge koraalduivels in de Straat van Florida liften mee op oceaanstromingen en verspreiden zich zo in de Caribische Zee waar ze, zonder vijanden, veel schade aanrichten. ■ Regenwulpen vliegen soms dwars door een orkaan en worden er dankzij de draaiwind aan de andere kant met enorme snelheid uit gelanceerd. Bewuste strategie? Biologen weten het niet. ■ Een tiental groene leguanen dreef in 1995 na orkaan Luis op een stapel boomstammen van de eilandengroep Guadeloupe naar het eiland Anguilla, 240 kilometer verderop. De ontdekkingsreizigers waren de eerste leguanen op dit eiland en…

Hoe zorg je dat je fit de honderd haalt? De gezondste grijsaards Stokoud worden en je tegelijkertijd kiplekker voelen. Hoe doe je dat? Twee wetenschappers gingen op zoek naar het geheim van fitte hoogbejaarden. De een vloog naar Afrika, de ander nam DNA onder de loep. Maar ze kwamen tot dezelfde conclusie. TEKST: DEBBY VAN STEENDEREN GETTY ‘Verstop je televisie achter een kamerplant.’ Het is een tip om gezond oud te worden, uit een foldertje dat op de bijzettafel ligt in de wachtkamer van de Leyden Academy of Vitality and Ageing. Tegen de muur staan enkele vrolijk gekleurde stoelen. Een twijfelgevalletje, want bij het Leidse kennisinstituut nemen ze de stelling ‘zitten is het nieuwe roken’ heel serieus. David van Bodegom wijst op de statafel in het midden van de ruimte.…

ONMOGELIJK ONDERZOEK Alle genen verzamelen ALS ETHISCHE, PRAKTISCHE OF ANDERE OBSTAKELS NIET ZOUDEN BESTAAN, WELKE EXPERIMENTEN ZOUDEN WETENSCHAPPERS DAN DOLGRAAG WILLEN UITVOEREN? AFLEVERING 18: MIRTE BOSSE, UNIVERSITEIT WAGENINGEN, ONDERZOEKT EVOLUTIE AAN DE HAND VAN GENETICA BIJ DIEREN. Welk experiment zou je willen uitvoeren? ‘Ik zou van iedere diersoort die ooit leefde het erfelijk materiaal willen verzamelen. Je kunt het genetisch materiaal van sommige uitgestorven diersoorten nog wel reconstrueren. Bij de mammoet is dat bijvoorbeeld gelukt. Maar als we het DNA van alle diersoorten tot onze beschikking hebben, zou dat een schat aan informatie opleveren.’ Wat hoop je te vinden? ‘Je zou de genetische data kunnen lezen als een soort geschiedenisboek. Je kunt vragen beantwoorden over de grootte van de populatie in het verleden, wat de meest verwante soort is geweest…

Wanneer zeg je ‘jij’ tegen iemand, en wanneer ‘u’? Je... Euh... U Sommige mensen vinden het verschrikkelijk als je het doet, anderen als je het niet doet: ‘u’ zeggen. Sterft deze beleefdheidsvorm uit nu we elkaar steeds vaker jijen? TEKST: PAUL SERAIL ILLUSTRATIE: MILO ROTTINGHUIS/ART ASSOCIATES ‘Ik kan mij goed voorstellen dat de afspraak niet uitkomt als jij op vakantie bent :). Wanneer ben jij weer terug?’ Dit vraagt Rozemarijn. Ze werkt op de afdeling klantenservice van Stedin. We proberen een afspraak te maken voor het vervangen van mijn kapotte elektriciteitsmeter en dat blijkt ook via Whatsapp te kunnen. Ik ben 35 jaar en op straat word ik zelden met ‘u’ aangesproken. Als het toch gebeurt, vind ik dat heel raar. Toch voelt het ook vreemd om door de klantenservice…

Weledelgeleerd Wil je wel eens wat anders boven je brieven en mails dan: ‘Geachte heer, mevrouw’? Naarmate je carrière maakt, kun je een steeds ingewikkelder aanhef verwachten: • Wie een mastertitel haalt aan de universiteit, is voortaan een ‘weledelgeleerde heer/vrouwe’. Word je doctor? Dan ben je ‘weledelzeergeleerd’. Een hoogleraar is een ‘hooggeleerde heer/vrouwe’. • Een advocaat, rector of burgemeester is een ‘weledelgestrenge heer/vrouwe’. • Rechters en wethouders zijn ‘edelachtbare heren/vrouwen’. • De korpschef van de politie, een directeur en de commissaris van de koning is een ‘hoogedelgestrenge heer/vrouwe’. • Ambassadeurs, generaals en ministers kun je aanspreken met ‘Zijne/Hare Excellentie’.…

VERDER IN DE VOLGENDE QUEST: ■ Asbest? Dat is slecht voor je. Maar hoe slecht? En waarom moeten daken met asbest verwijderd worden? Als je ervan afblijft, is er toch niks aan de hand? ■ Je hebt twee soorten mensen: klunzen, en mensen die wél handig zijn. Kan een onhandig persoon leren om wat minder klunzig bezig te zijn? ■ Help, het handschrift verdwijnt! We schrijven steeds slordiger. Is dat erg, of is schrijven met de hand in de toekomst helemaal niet meer nodig? DE REDACTIE KAN VANWEGE DE ACTUALITEIT OF ANDERE OMSTANDIGHEDEN BESLUITEN OM ONDERWERPEN TE SCHRAPPEN OF UIT TE STELLEN.…

Angsthaas Typisch, dat de eerste editie waarin ik weer een voorwoord mag schrijven sinds de geboorte van onze dochter Ronja, over angst gaat. Ik hoor weleens dat ik onverschrokken overkom, maar ik ben eigenlijk een enorme angsthaas. Van snelwegangst tot hoogtevrees, claustrofobie, controledwang en spinnenangst tot diepwatervrees en achtbanenangst. Er zijn weinig dagen waarop ik niet door een van mijn demonen getergd word. Eén angst overschreeuwde al die andere: bevalangst. Ik was al dertig toen ik een kinderwens kreeg. De natuur nam mijn ratio over. De angst verschoof naar de achtergrond. Totdat het zover was. Ik was bang om bang te worden. Maar op het moment suprême bleek er voor angst geen ruimte. Ik was te druk met andere dingen. Gelukkig maar. Het viel me mee, dat bevallen, mede dankzij…

■ En nummer 9 is... In het artikel ‘Top 12’ (over de beste provincie van Nederland, Quest 174) staat bij muzikaliteit Overijssel op plaats negen en Limburg op plaats tien. Maar dat klopt niet, want De Peel in brand van Rowwen Hèze (uit Limburg) was in 2017 niet hun hoogst genoteerde nummer in de Top 2000. Dat was November, op plaats 367. Dat stond dus boven Calm after the storm (uit Overijssel). Limburg wint daardoor een punt, Overijssel verliest er een. Dat heeft gevolgen: in de eindklassering stonden Limburg en Overijssel met elk evenveel punten op plaats negen. Limburg blijft wel negende, maar Overijssel zakt helaas naar de tiende plaats.... Erwin Kalis Je hebt gelijk, we hebben een fout gemaakt. Limburg krijgt inderdaad een punt extra, en Overijssel raakt er…

Vies ritje Behalve naast een drukke weg wonen, kun je er om gezondheidsredenen ook beter niet overheen rijden. Onderzoekers van de Duke University (VS) maten in 2017 de hoeveelheid fijnstof in dertig verschillende auto’s én aan de kant van de weg tijdens de ochtendspits in de stad Atlanta. De autosensoren registreerden twee keer zoveel fijnstof als de sensoren langs de weg. Meestal wordt luchtvervuiling aan de kant van de weg gemeten. De concentratie vervuiling die weggebruikers inademen, kan in werkelijkheid dus veel hoger zijn, waarschuwen de onderzoekers. Dat in de auto meer fijnstof te vinden is, kan volgens hen komen doordat de chemische samenstelling van uitlaatgas heel snel verandert. Wat in de auto terechtkomt, kan daardoor anders zijn dan wat aan de rand van de weg te vinden is.…

Angst voor angst Miljoenen kippen afmaken als er een piepklein beetje gif in zit: daar draaien de autoriteiten hun hand niet voor om. Maar fruit uitdelen, vergeet het maar. Terwijl dat onze gezondheid nog sterker zou kunnen verbeteren. Waarom schat de overheid risico’s zo belabberd in? ‘Dat komt doordat ze bang zijn dat de burgers bang worden’, zegt bestuurskundige Ira Helsloot van de Radboud Universiteit. ‘Terwijl burgers goed begrijpen dat bepaalde risico’s altijd blijven bestaan.’ Gewone mensen weten heel goed dat de kans piepklein is dat je omkomt bij een aanslag, weet Helsloot. ‘Maar als je ze een slechte vraag stelt, geven ze ook een slecht antwoord.’ Als je vraagt: ‘Moeten er meer maatregelen tegen terroristen komen?’, dan zeggen ze ja. Vraag je ze in te denken dat ze zelf…

Van 939 naar 83 Tegenwoordig is zwemmen de norm. Je moet als ouders sterk in je schoenen staan, wil je je kinderen niet naar zwemles sturen. Vroeger was dat wel anders. Lange tijd was het helemaal niet vanzelfsprekend dat mensen konden zwemmen. In 1924 meldde het dagblad Het Volk dat ‘een paar honderd menschen’ hadden staan toekijken hoe een man in de Herengracht verdronk nadat hij van zijn boot was gevallen. Niemand greep in. In de eerste jaren van de twintigste eeuw verdronken in Nederland maar liefst 939 mensen per jaar. In de periode 1920-1936 waren het jaarlijks gemiddeld 648 mensen. Na de Tweede Wereldoorlog zette de daling verder door. In 2015 stierven volgens het CBS 83 Nederlanders de verdrinkingsdood, waaronder negen kinderen. Tegenwoordig zijn het vooral mensen tussen de…

Stap voor stap van voet naar meter Hoe lang is een meter? Waarom is een meter een meter lang? En was die meter altijd al zo lang? Over driehoeksmetingen in oorlogstijd en een maanlanding die op de duizendste haar nauwkeurig moest worden voorbereid. TEKST: ENITH VLOOSWIJK SHUTTERSTOCK SHUTTERSTOCK Er hing een revolutie in de lucht, aan het eind van de achttiende eeuw. De Franse staat was failliet, de burgerij was de privileges van de adel zat en de wetenschap had zich laten begeesteren door de Verlichting: lang leve de ratio, weg met de koning en weg met de voet! De voet? Ja, de voet. De Franse pied de roi, de koningsvoet, mat indertijd 324,8 mm. Het idee voor deze standaard lengtemaat was ooit door Karel de Grote geïntroduceerd, maar tot…

Wie is Rico Verhoeven? 10 april 1989: Ricardo Verhoeven wordt geboren in Bergen op Zoom. Zijn vader is karateleraar. 1996: Verhoeven gaat op kickboksen. De eerste wedstrijd is een jaar later, een demonstratie voor de sportschool van zijn vader. ‘Op die leeftijd is er weinig demonstratie aan, we gingen er vol in.’ 2005: hij vecht zijn eerste wedstrijd bij de volwassenen. Als zwaargewicht. ‘Ik was zestien en woog honderd kilo.’ 2006: Verhoeven kort zijn voornaam in tot Rico. Hij gaat trainen bij Dennis Krauweel, nog steeds Verhoevens hoofdtrainer. 2007: hij vecht zijn eerste wedstrijd voor vechtsportbond K1, op Hawaii. Als bijbaan is hij portier. ‘Mijn vader had een beveiligingsbedrijf. Lekker stereotiep.’ 2007: Verhoeven ziet een advertentie voor de opleiding International Business. ‘Een nieuwe studie, helemaal in het Engels. Ik dacht:…

Deense donor Voor meer keuze kun je als wensouder ook in Denemarken terecht. In Denemarken bestaat geen tekort aan spermadonoren. Denen vinden het blijkbaar een stuk gewoner om sperma te doneren. Daardoor kun je op de (Nederlandstalige) website van spermabank Cryos International bijvoorbeeld uit zaad van maar liefst 975 donoren kiezen. De Deense bank bewaart in totaal 150 liter aan menselijk sperma, zeggen ze. Potentiële ouders kunnen zelf hun gewenste donor uitkiezen en de rietjes met sperma laten bezorgen. Daarbij zijn uitgebreidere profielen te vinden dan in Nederland. Zo kun je lezen dat Aimas een beetje op muzikant Dave Grohl lijkt, schoenmaat 42 heeft, zeven uur slaapt per nacht, matig drinkt en Winston Churchill als idool heeft. Als dat geen geschikte vader is. Gewoon even wat rietjes (vanaf 467 euro)…

Help, een alligator in mijn tuin! Vijf ontmoetingen tussen mens en dier in het orkaanseizoen 2017. ■ Taxichauffeur William Bruso uit Houston (VS) ontdekte vlak voor orkaan Harvey een Coopers sperwer in zijn auto. De roofvogel had zijn vleugel gebroken en wilde schuilen op de bestuurdersstoel. Het werd een enkele reis vogelopvang. ■ De familie Aguiar, die hun vakantie in Miami dankzij orkaan Irma doorbracht op de 22ste verdieping van een hotel, staarde machteloos in de ogen van een koppeltje roodmaskeraratinga’s, dat zich tegen het hermetisch gesloten raam drukte. Het lot van de papegaaien is onbekend. ■ Net als veel andere Texanen trof Arlene Kelsch na orkaan Harvey een alligator in haar tuin aan. Heftige regens zorgden ervoor dat de dieren tijdens de orkaan uit hun vijvers en rivieren spoelden.…

KORT ■ NATUUR Gevangen olifant leeft korter ILYA TERENTYEV/GETTY Olifanten die in het wild worden gevangen en door mensen aan het werk worden gezet, leven korter dan olifanten die in gevangenschap worden geboren en precies hetzelfde werk doen. Dat ontdekten biologen van onder meer de University of Turku (Finland). Zij namen gegevens onder de loep van 5000 slurfdieren die de afgelopen decennia in Myanmar boomstammen hebben moeten sjouwen. Sommige olifanten worden daar gevangen in het wild, terwijl andere in gevangenschap worden geboren. Ze doen overdag hetzelfde werk, verkeren buiten werktijd in elkaars gezelschap en krijgen verder dezelfde verzorging. Toch leven de in het wild gevangen werkolifanten drie tot zeven jaar korter dan de dieren die al vanaf hun geboorte in gevangenschap leven. Volgens de biologen hebben de stress van het…

Even zoeken De officiële bron van de Nijl hield zich lang verscholen. Het gebied rondom was tot ver in de negentiende eeuw nauwelijks doordringbaar. Het is niet voor niets dat millennialang zoektochten op niets uitliepen. • Alexander de Grote vroeg zich al af waar de Nijl begon. Hij bereikte Egypte, maar een expeditie zuidelijker was nog niet mogelijk. De rivier bleek groter dan Alexander zelf. • Als de Romeinen wilden aangeven dat iets onbegonnen werk was, noemden ze dat ‘naar het begin van de Nijl zoeken’. • Pas vanaf de negentiende eeuw begonnen er serieuze zoektochten naar de bron van de Nijl. Heel wat ontdekkingsreizigers gingen, maar lang niet allemaal kwamen ze terug. Ze stierven door ziekten of uitputting. • De Brit John Hanning Speke was in 1858 de eerste…

Jouw fout Het verschil hoor je niet, maar je ziet het wel als je de woorden opschrijft. Wanneer zeg je ‘jou’ en wanneer ‘jouw’? • ‘Jouw’ gebruik je alleen als het om iemands bezit gaat: ‘Mag ik jouw pen lenen?’ ‘Wat is jouw mening?’ • In alle andere gevallen zeg je ‘jou’. Dus: ‘Ik hou van jou.’ En: ‘Ik hou van jouw grote borsten’. •Twijfel? Vervang ‘jou’ of ‘jouw’ door ‘hem’ of ‘zijn’. Als je ‘zijn’ zegt, dan is het ook ‘jouw’. ‘Ik zag zijn fiets’. ‘Ik zag jouw fiets.’ En: ‘Ik zag hem staan.’ ‘Ik zag jou staan’. • Nog steeds twijfel? ‘Je’ kan vaak ook. Dus: ‘Ik zag je staan.’ En: ‘Ik zag je fiets’.…

Alleen maar you Hoe kan het dat juist die deftige Engelsen geen beleefde aanspreekvorm kennen in hun taal? Eigenlijk moet je het omdraaien: ze gebruiken juist alleen maar de beleefde vorm. Oorspronkelijk werd thou in de dagelijkse omgang tussen bekenden gebruikt. Dat betekende ‘je’. You was de nette vorm. Thou werd steeds minder gebruikt tot het verdween en alleen you overbleef. Hebben Engelsen het makkelijker dan Nederlanders omdat ze altijd you kunnen zeggen en nooit hoeven na te denken over ‘u’ of ‘jij’? Ze kunnen nog steeds heel beleefd overkomen, alleen hebben ze daar weer andere manieren voor dan wij. Ze noemen je bijvoorbeeld bij je achternaam in plaats van je voornaam en zetten er mister of miss voor.…

POST ■ Doha In Quest 174 staat in de rubriek V&A antwoord op de vraag of er nog weleens een wereldtentoonstelling wordt gehouden. Ja, wordt er gezegd, in 2020 in Doha, in de Verenigde Arabische Emiraten. Maar Doha is de hoofdstad van Qatar, een staat die geen deel uitmaakt van de Verenigde Arabische Emiraten. Laurien Westra Dat klopt. En om onze fout nog erger te maken: lezer Jaap de Groot meldt dat de Expo helemaal niet zal plaatsvinden in Doha, maar in Dubai, de hoofdstad van het emiraat Dubai. En dat is wel een van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). Dus om alle misverstanden  de wereld uit te helpen, vatten we het nog een keer samen. En nu wel goed: op 20 oktober 2020 begint in Dubai, in de VAE,…

De lucht in Nederland is schoner dan vroeger, maar is het wel schoon genoeg? Frisse lucht? Auto’s, industrie en landbouw bevuilen onze lucht. Toch is die een stuk schoner dan een halve eeuw geleden. Hoe goed of slecht gaat het met de luchtkwaliteit in Nederland? TEKST: ELLY POSTHUMUS GETTY Mensen in West-Europa en Noord-Amerika zullen binnen twintig jaar op straat sterven als de luchtvervuiling zich in het huidige tempo voortzet. En binnen tien tot vijftien jaar moeten stadsbewoners maskers dragen als ze de straat op willen, berichtte dagblad Het Vrije Volk in 1969. Die zwartgallige conclusie kwam volgens het bericht van de State University of New York at Albany (VS). ROB MIEREMET/SPAARNESTAD PHOTO Het ging in die tijd inderdaad niet zo lekker met de lucht. Dat bleek ook uit een…

Gezellig kuchen GETTY Wie er zin in heeft, kan thuis lekker een vuurtje stoken in de kachel of de haard. Zonder restricties. Maar als het aan onder andere de Stichting Houtrookvrij, het RIVM, TNO en het Longfonds ligt, dan kan dat straks niet meer. Ongeveer veertien procent van de Nederlandse huishoudens heeft een houtgestookte installatie zoals een kachel, haard of vuurkorf. Dat is een probleem: deze kachels stoten behoorlijk wat fijnstof uit. Hoeveel procent van de totale fijnstofuitstoot te wijten is aan houtkachels, is lastig te zeggen. Volgens de Gezondheidsraad is dat minimaal één tot twee procent, maar het zou ook drie of vijf keer meer kunnen zijn. Er klinkt in elk geval een roep om regels. Maar wat moeten die regels dan verbieden of toestaan? Sommige partijen willen een…

Dodelijke mist BETTMANN/GETTY In december 1952 hing vijf dagen lang een dichte mist in de straten van Londen. Normale mist was dit niet. Deze mist werd steeds donkerder, en mensen konden uiteindelijk minder dan een meter voor zich uitkijken. Het openbaar vervoer werd stilgelegd, veel Londenaren kampten met ademproblemen en zo’n 4000 tot 12.000 mensen legden het loodje. Wat was deze mist? Dat bleef ruim zestig jaar onduidelijk. Totdat onderzoekers van de Amerikaanse Texas A&M University in 2016 de dodelijke ingrediënten van de mist wisten te achterhalen. Het was inmiddels al wel bekend dat kolenverbranding ermee te maken had. Het was koud en mensen stookten flink. Daarbij kwamen zwaveldioxide en stikstofdioxide vrij. Dat vormde door een reactie in de mist zwavelzuur. Aanvankelijk bleef het binnen de perken en was de…

Tien tips om je angsten te beteugelen Weg met die angst! Zou je graag een durfal zijn, maar heb je meer het karakter van een ridder schijtebroek? Geen nood. Met deze tien tips word je zonder veel moeite een stuk kloeker. TEKST: ELLY POSTHUMUS SHUTTERSTOCK 1 Adem diep Zuig langzaam een diepe teug adem naar binnen en adem net zo langzaam lang weer uit. Herhaal dit een paar keer. Volg deze eeuwenoude wijsheid op en dikke kans dat je die angst voelt wegebben. Er zijn steeds meer wetenschappelijke aanwijzingen over hoe ritmisch, rustig ademen je stemming en emoties kan beïnvloeden. In 2017 ontdekten neurologen van de Amerikaanse Stanford University bij muizen dat de zenuwcellen die in het brein de ademhaling regelen in directe verbinding staan met het deel van hun…

Kleine beestjes, grote verschillen Bacteriën en virussen worden vaak in één adem genoemd. Sterker nog, als je uitademt, verspreid je talloze bacteriën en virussen. Ze reizen mee met je adem. Dat komt doordat ze allebei zo klein zijn. Maar er zijn ook grote verschillen. Bacteriën zijn doorgaans honderden keren groter dan virussen. Bacteriën kunnen zichzelf voortplanten: ze delen zich. Virussen moeten eerst een levende cel binnendringen, pas daar kunnen ze zich vermeerderen. Dat kan een cel in een mensenlichaam zijn, maar ook een bacterie. Virussen kunnen ook niet zelfstandig bewegen.…

Het grote fobieënspel Op internet circuleren talloze lijsten met rare fobieën. Het zijn fraaie samensmeltingen van Griekse (en soms Latijnse) woorden. Zo zou caligynefobie de angst voor mooie vrouwen zijn. Arithmofobie is de angst voor getallen. Selenofobie is angst voor de maan. Genufoben zouden bang zijn voor knieën. Octofobie is angst voor het getal 8, angst voor 666 is hexakosioihexekontahexafobie en hippopotomonstrosesquippedaliofobie is de angst voor lange woorden. Angst voor roken schijnt ook te bestaan: dat heet capnofobie of fumifobie. Angst voor elektriciteit heet electrofobie. Gelukkig hoeven we deze angsten niet serieus te nemen. In wetenschappelijk onderzoek komen deze termen niet voor. Ze zijn bedacht als vrolijk woordspel. Voor de lol ingewikkelde woorden voor rare angsten bedenken: bestaat daar al een Griekse term voor?…

Hoe vinden dierentuinen de ideale match voor alleenstaande rode panda’s? Doten in de dierentuin Dierentuindieren hebben het niet voor het uitkiezen in de liefde. Hun partnerkeuze hangt samen met fokprogramma’s, die soorten kunnen redden van de ondergang. De rode panda bijvoorbeeld. TEKST: PEPIJN VAN DER GULDEN SHUTTERSTOCK, ANP In Diergaarde Blijdorp is een rode panda geboren die nu al met een groot probleem zit. In heel Rotterdam zijn maar drie rode panda’s te vinden: het kleintje zelf en zijn twee ouders. Waar moet die kleine strakjes een leuke rodepandapartner aan de haak slaan? Die zit misschien wel in Parijs, en kampt daar met hetzelfde probleem. Gelukkig kan die Parijse liefde toch werkelijkheid worden. In heel Europa worden elk jaar duizenden alleenstaande dieren uitgewisseld, van apen tot zeldzame schapen, middels 400…

Zoo de natuur in SHUTTERSTOCK Wat levert dat gefok nu op? Deze dieren konden dankzij fokprogramma’s naar de natuur terugkeren. ■ De Arabische oryx stierf uit in de jaren zeventig, maar keerde in de jaren tachtig alweer terug naar de woestijn. Uit slechts negen dieren in het Amerikaanse Phoenix werd weer een gezonde populatie gefokt. ■ Het przewalskipaard was de enige wilde paardensoort ter wereld, tot het in 1966 uitstierf. Maar niet in dierentuinen. Sinds hun herintroductie in 1985 leven er weer zo’n honderd op de Mongolische steppen. ■ Helemaal uitgestorven was het gouden leeuwaapje in Brazilië nog niet. Maar dankzij in dierentuinen gefokte exemplaren kon de soort weer worden aangevuld tot een gezonde populatie.…

Snufje historie Kruiden hebben behoorlijk smaak gegeven aan de geschiedenis. Dankzij de handel in kruiden (en zijde) wisselden mensen uit het westen en Azië al in de Romeinse tijd kennis uit. En de ontdekkingsreizen zijn mede om kruiden begonnen. Om aan Arabische handelaren te ontkomen, besloten de Portugezen eind vijftiende eeuw een zeeroute naar Azië te zoeken. Dat was behoorlijk succesvol. Alleen Columbus voer de verkeerde kant op, maar zo ontdekte hij wel per ongeluk Amerika. De handel die voortkwam uit de ontdekkingen was grotendeels op kruiden gericht. Om de Spanjaarden hierin af te troeven, richtten de Nederlanden in 1602 de VOC op. Dat leverde veel rijkdom op. Maar het zorgde ook voor een zwarte bladzijde in de geschiedenis van ons land: de koloniale tijd. Op de kruidenplantages ging het…

Beperkt donorschap Hoeveel nakomelingen kan een donorvader krijgen? Een sterke fysieke grens is er niet: mannen produceren dagelijks miljoenen zaadcellen. Maar regels zijn er wel. In ons land mag sperma van donoren gebruikt worden om maximaal twaalf donorgezinnen te stichten. Die limiet is ingesteld om de kans te verkleinen dat nakomelingen elkaar later tegenkomen. Donorkinderen zouden bijvoorbeeld zonder het te weten verliefd kunnen worden op hun halfbroer of -zus. Voorheen was er een limiet op het aantal kinderen dat een donor mocht verwekken: 25. Maar dat leverde soms lastige situaties op. Het uitgangspunt is om alle kinderen uit één donor-gezin uit dezelfde spermadonor te verwekken, vertelt gynaecoloog Monique Mochtar. ‘En het is heel pijnlijk om tegen wensouders te moeten zeggen: de donor zit aan zijn limiet, je moet over naar…

Leg het uit Wat niet weet, wat niet deert, toch? Als je jouw kind niet vertelt dat hij afstamt van een spermadonor, dan kan dat heel wat gedoe schelen. Tenminste, dat zou je denken. Maar bij de spermabank van het Amsterdam UMC raden ze ouders stellig aan hun kind altijd te vertellen over hun genetische herkomst, vertelt Monique Mochtar. ‘Als een kind er anders bij toeval achter komt, is dat zó pijnlijk.’ Sommige kinderen van een spermadonor achterhaalden de waarheid pas toen een ouder op het punt van sterven lag. Zelfs als dat niet gebeurt, is vertellen alsnog beter. Als ouders een groot geheim voor zich moeten houden, verstoort dat de relatie met hun kind.…

Op Quest.nl  vind je ruim 300 kennis-en persoonlijkheidstests. Wat kun je zoal testen? Ben jij een betrouwbare getuige? Stel dat je op een politiebureau in een verhoorkamer zit. Je moet de agent in detail vertellen wat je hebt gezien. Kun jij die druk aan? Zou jij een goede getuige zijn? Test het op quest.nl/getuige DON BAYLEY/GETTY De grote wat-is-langer-geledentest De moord op Pim Fortuyn, de dood van prinses Diana, de ramp met de Challenger. We weten het nog precies. Maar wat gebeurde in welke volgorde? Test nu of jouw geheugen het op een rijtje heeft: quest.nl/langgeleden ROBIN UTRECHT/ANP Hoe was jullie eerste ontmoeting? Hoe romantisch was de allereerste ontmoeting met je geliefde? Was het zoals in de romcom Notting Hill? Of was het een stuk minder zoetsappig? Test…

Wilde wateren De Nijl is de langste, maar deze stroompjes doen er ook toe in rivierenland: • De breedste: de Amazone kan in het natte seizoen op sommige plekken een breedte van veertig kilometer bereiken. Het totale oppervlak van de rivier is dan ongeveer zo groot als Duitsland. • De kortste: met 61 meter werd de rivier Roe in Montana (VS) in 1988 uitgeroepen tot kortste ter wereld. Diverse andere plekken claimden een nóg kortere rivier, waaronder inzendingen van slechts twintig meter. Toen het Guinness-recordboek het ook even niet meer wist, hebben ze de categorie ‘kortste rivier ter wereld’ maar geschrapt. • De invloedrijkste: opnieuw de Amazone. Gemiddeld stroomt er elke seconde zo’n 209.000 kubieke meter water door deze rivier, meer dan de volgende zeven rivieren in de rivierenranglijst samen.…

Rivier droogt op Het startpunt is niet de enige bron van onenigheid rond de Nijl. Het water van de rivier is van belang voor elektriciteit en landbouw. In oude verdragen staat dat Egypte en Soedan in het noorden het recht hebben het merendeel van de rivier te benutten. De landen mogen zelfs plannen voor dammen stroomopwaarts blokkeren. Deze verdragen stammen echter uit de tijd dat het Verenigd Koninkrijk nog de dienst uitmaakte in de regio. Nu willen de zuidelijke landen meer macht, terwijl het droge Egypte en Soedan vrezen dat hun levensader zal opdrogen. In 2011 is Ethiopië op eigen houtje begonnen met de bouw van een enorme dam. Tot woede van de Egyptenaren. Want zodra de dam klaar is, zal een gigantisch stuwmeer gevuld moeten worden. Dat zal enkele…

Mama, uw veter zit los In Frankrijk en Duitsland wordt wat conservatiever omgesprongen met ‘je’ dan in Nederland. In gesprekken en e-mails houden Fransen en Duitsers langer vast aan de beleefdheidsvormen (respectievelijk vous en Sie). Binnen de familie schakelen ze het snelst over op ‘je’. Daarom is het des te uitzonderlijker als Nederlandse kinderen ‘u’ zeggen tegen hun ouders. Tien procent van de ruim 1500 respondenten in een vragenlijst op Quest.nl zegt ‘u’ tegen ouders. Dat percentage valt wat hoog uit door de 65-plussers die deelnamen. Voor veertig procent van hen waren de ouders ‘u’. Onder de andere leeftijdsgroepen schommelt het percentage rond de acht procent. Van de bezoekers van onze website zegt de helft ‘u’ tegen opa en oma. Zelfs al zijn je eigen ouders misschien geen ‘u’, bij…

Jijen en jouen ‘Zullen we tutoyeren?’ Dat kun je vragen als je liever ‘je’ tegen elkaar zegt dan ‘u’. Het is dan wel de regel dat degene die het oudst is of een hogere functie heeft het initiatief neemt, zo legt Roel Vismans uit. Aan de University of Sheffield doet hij onderzoek naar het woord ‘u’. ‘U’ tegen elkaar zeggen heet ‘vousvoyeren’. De woorden komen uit het Frans: tu is ‘jij’ en vous betekent ‘u’. Tutoyeren kan ook geleidelijk gaan. ‘Na een paar mailtjes aan jou begon ik ‘je’ te gebruiken’, geeft hoogleraar Vismans als voorbeeld. ‘Dan weet jij dat je voortaan ‘je’ kan zeggen tegen mij.’ Er bestaan ook Nederlandse woorden voor tutoyeren: ‘jijen’ en ‘jouen’. ‘Maar die hebben een wat negatieve bijsmaak’, zegt Vismans. Ze worden vaak gebruikt…

LEZEN Denken aan vroeger De afgelopen halve eeuw is er in ons dagelijks leven onvoorstelbaar veel veranderd. Geen wonder dat nostalgische boeken het goed doen. TEKST: MARK TRAA In de jaren na de Tweede Wereldoorlog waren auto’s een zeldzaam verschijnsel op de Nederlandse wegen. ‘Kentekens noteren’ was onder de jeugd een populair tijdverdrijf. Overal langs de wegen vond je groepjes kinderen met aantekenblokjes waarin zij de nummers van passerende auto’s opschreven. Waarom? Destijds had elke provincie een ander kenteken. Het was best bijzonder als je een auto uit een ‘verre’ provincie zag. ‘Wij vonden A heel bijzonder’, zegt Cootje, die vaak stond te noteren in Wormerveer, ‘want dat was Groningen. Die zag je in de Zaanstreek niet veel.’ Cootje wordt geciteerd in Het goede leven, na de bestseller Gouden jaren…

QUEST KIEST BOEKEN Elke maand zoekt Quest de boeiendste boeken voor je uit. Wat mag je niet missen? Grenzen van weten Wetenschappers kunnen veel, maar niet alles. Hoe het leven op aarde precies is ontstaan, blijft een raadsel. We kunnen ook geen gedachten lezen. En we kunnen wel DNA analyseren, maar wat is het wezen van de mens? Wetenschappers vertellen over de grenzen van hun vak. Een klok weet niet hoe laat het is, Willem Schoonen (Balans, € 19,99) Slimme vogel In bijna alle culturen is de raaf een belangrijke vogel. De Belgische poolonderzoeker Louis Beyens beschrijft hoe het dier zich in de vrije natuur gedraagt, welke experimenten er zijn gedaan om zijn intelligentie te meten en hoe zijn relatie met de mens in elkaar steekt. De raaf,…

DOEN Melanie Metz WETENSCHAP Weekend vol wetenschap Achter de schermen kijken bij een sterrenwacht, ziekenhuis of universiteit? Dat kan normaal gesproken niet zomaar. Maar tijdens het Weekend van de wetenschap kun je terecht bij dit soort onderzoeksinstituten en bedrijven, door heel Nederland. • Zo is er in Noordwijk de open dag van de Europese ruimteorganisatie ESA. • Bij de Universiteit Leiden kun je experimenteren in het lab van de faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen (ook voor kinderen!). • Aan de Universiteit Utrecht kun je live je hersenactiviteit laten meten en zien wat er in je brein gebeurt als je een som oplost. • In Arnhem kun je naar het Innovate Festival, en daar onder meer de robot Little AIME bekijken. • In het Natuurhistorisch Museum Rotterdam geeft conservator Klaas Post lezingen…

Quest braintainment Volgende maand 18 oktober in de winkel ■ PSYCHOLOGIE SHUTTERSTOCK Knappe grap Humor maakt mannen aantrekkelijk. Dat is tenminste het idee. Waarom zouden ze anders zo hard hun best doen om de leukste thuis te zijn? ■ TECHNIEK ROBIN UTRECHT/HH Waar blijft die trein? Ja hoor, het is weer herfst. Dat betekent: vertraagde treinen door blaadjes op de rails, storm en andere ellende. Hoe zorg je ervoor dat de treinen wél op tijd rijden? ■ MILIEU SHUTTERSTOCK Nieuw of niet? Dilemma: kun je je oude auto of koelkast beter gebruiken tot het écht niet meer gaat, of is het voor het milieu beter om snel een nieuwe te kopen? ■ MAATSCHAPPIJ SHUTTERSTOCK Pak die boef Hoe krijgen agenten een crimineel te pakken die zich uit de voeten maakt…