Inhoudsopgave van Editie 1 - 2022 - Quest

■ NATUUR A aah wat schattig, een ketting eendenkuikentjes achter hun moeder in de sloot! De eendenpolonaise is niet alleen aandoenlijk, maar ook energiebesparend. Dat ontdekten natuurkundigen van de University of Strathclyde in Schotland. Zij maakten een wiskundig model dat virtuele eendjes op plekken rondom de moeder plaatst. Wat bleek? Als de computereendjes in een optimaal rijtje achter moedereend aanzwemmen, surfen ze mee met de golven die moeder maakt. Dat is precies hoe echte kuikens hun mama in de natuur volgen. De eerste paar diertjes geven de golf door naar achteren zodat zelfs het laatste eendje in de rij kan meeliften. Daardoor hoeven de kleintjes zelf minder hard te trappelen. Maar dan moeten ze dus wel even snel gaan als moeders en op de juiste plek zwemmen. KORT DOOR DE…

■ RUIMTEVAART De maan krijgt vanaf 2022 een eigen internetverbinding. Via 4G, om precies te zijn. De internetverbinding is onderdeel van het Artemisprogramma van NASA, waarbij het ruimteagentschap probeert als eerste een vrouw op de maan te zetten. Nokia bouwt het mobiele netwerk, dat vooral gebruikt zal worden om data uit te wisselen en maankarretjes te besturen. Extra voordeel is dat er geen zuurstof is op de maan, zodat de 4G-mast niet in brand kan worden gestoken door complotdenkers. NASA plaatst het netwerk op de zuidpool van de maan, nabij de zogeheten Shackletonkrater. Daar is namelijk voldoende zonlicht, er is een constante verbinding met de aarde mogelijk en bovendien kan NASA er veilig landen. GETTY IMAGES KORT DOOR DE BOCHT ■ De missie die in 1969 de eerste man op…

■ NATUUR GETTY IMAGES Mensen zijn de muzikaalste wezens die we kennen.We hebben ook het beste ritmegevoel van alle zoogdieren. Toch? Nou, dankzij wetenschappers van onder andere het Max Planck Institute for Psycholinguistics (Nijmegen) kunnen we nu een toontje lager zingen. Zij bestudeerden de zang van indri’s. Deze grootste halfaapsoort ter wereld leeft op Madagaskar. Gedurende twaalf jaar namen de biologen melodieuze uitbarstingen van 39 indri’s op. In eerste instantie klinken deze dieren alsof iemand op een doedelzak is gaan staan. Over muzieksmaak valt zeker te twisten, maar de onderzoekers concluderen dat de dieren wel degelijk gevoel hebben voor ritme. Het gaat hierbij om zogeheten ‘categorisch ritme’. Dit is een ritme waarbij de intervallen tussen twee opeenvolgende noten precies dezelfde duur hebben, ongeacht het tempo. Van categorisch ritme is ook…

GETTY IMAGES Als je voordeur aan de openbare weg grenst, is het in Nederland verplicht om hem naar binnen open te laten draaien. Want wat als je de deur opendoet net als iemand langs komt joggen? Dat zou gevaarlijke situaties opleveren. Maar ook als je voordeur niet aan de openbare weg grenst is het sympathieker om hem niet in de neus te slaan van iemand die voor de deur staat. Het is ook gemakkelijker als je met een lading boodschappen naar binnen wilt. Of als een ongewenst persoon voor de deur staat en je die voor zijn neus wilt dichtgooien. Voor achterdeuren gaan die redenen allemaal niet op. Voor een naar binnen draaiende deur heb je binnenruimte nodig. Daar kun je dan bijvoorbeeld geen kast meer kwijt. Vandaar dat achterdeuren…

ALAMY D ankzij het suikerlaagje dat om de chocolade zit. Chocolade heeft een laag smeltpunt. Melkchocolade smelt rond dertig graden Celsius, pure chocolade vanaf circa 32 graden. Je huidtemperatuur kan nogal variëren. Over het algemeen is die lager dan je interne lichaamstemperatuur, zeker die van je handen. Maar zolang het niet al te koud is buiten, zijn je handen meestal toch wel warmer dan dertig graden. Chocolade die je in je hand houdt, zal daardoor smelten. Suiker daarentegen smelt pas bij temperaturen van 165 graden Celsius of zelfs hoger. Maar suiker lost wel op in water. Het suikerlaagje ‘smelt’ dus als het ware in het speeksel van je mond. Vandaar de slogan ‘smelt in de mond, niet in je hand’.…

Pyromanen hebben een onbedwingbare behoefte brand te stichten en genieten daar ook nog met volle teugen van. Wat zijn het voor mensen? Van alle seriebrandstichters is hooguit een paar procent echt pyromaan JOSH EDELSON / ANP Waarom grijpt de ene mens die psychisch in de knoop zit naar de lucifers en de andere niet? Het klinkt als een behoorlijk flauwe beeldspraak, maar wel eentje die klopt. In elk geval ervaarde Nico Koolen, oud-brandweercommandant in de Brabantse gemeente Halderberge, dat een pyromaan niet iemand is voor wie je je hand in het vuur durft te steken. Door een onwaarschijnlijk toeval maakte hij tweemaal in twee jaar tijd mee dat een (vrijwillig) lid van zijn korps zelf brand stichtte. Achteraf bezien, zegt hij, waren dat lieden bij wie hij toch al niet…

Slimme artiesten laten een ander het vuile werk opknappen Is kunst maken keihard werken? Niet als je het aan anderen overlaat. Deze handige kunstenaars konden lekker achteroverleunen. ANP Uitgekauwd bouwwerk Wat? Het confettimeisje Luie artiest? Normaal plak je kauwgom onder een bureau, maar je kunt er ook een kunstwerk van maken. Al dat kauwwerk (en de pijnlijke kaak) kun je beter overlaten aan bezoekers. Artieste Ineke Kaagman ontwierp in 2009 een beeld waarop iedereen z’n uitgekauwde kauwgompjes legaal mag dumpen. Koud kunstje? Onder de plakkerige laag schuilt een legende. Het beeld stelt een mythische stadsfiguur uit Venlo voor: Gertruid Bolwater. En haar verhaal is allesbehalve uitgekauwd. Volgens de legende vocht ze tijdens het Beleg van Venlo in 1511 op de stadswallen tegen de soldaten van landvoogdes Margaretha van Oostenrijk. Met…

MENS & LICHAAM GETTY IMAGES Het ideale tijdstip om naar bed te gaan ligt tussen tien en elf uur ’s avonds. Dat concluderen onderzoekers van Huma Therapeutics en de University of Oxford (VK). Zij bestudeerden een week lang het slaapritme van 88.000 proefpersonen en volgden tot zes jaar daarna hun gezondheid. Van deze groep kregen ongeveer 3000 mensen last van hart- en vaatziekten. Het gros daarvan ging voor tienen of juist na elven naar bed. Ook na een correctie voor mensen die slecht slapen en ongezond leven, hield het verband stand. De onderzoekers verklaren deze sweet spot aan de hand van de biologische klok. Door te laat of juist te vroeg te gaan slapen, verstoor je je bioritme en vergroot je de kans op hartkwalen.…

PSYCHOLOGIE GETTY IMAGES Je zou denken dat mannen hun verdriet en frustratie over een ongelukkige of beëindigde relatie minder etaleren dan vrouwen. Maar geef ze een anoniem online forum en ze gaan helemaal los. Dat blijkt uit een studie van Lancaster University (VK), waarbij onderzoekers met een computerprogramma het taalgebruik analyseerden van zo’n 184.000 gebruikers van een forum. De onderwerpen werden ingedeeld per categorie. Bij liefdesverdriet hadden mannen het veel vaker dan vrouwen over de emotionele pijn van een beëindigde relatie. Ze gebruikten vaker termen als ‘een gebroken hart’, ‘spijt’ en ‘huilen’. Mannen bleken ook eerder dan vrouwen genegen om online hulp te zoeken voor hun problemen. Ze hebben dus wel degelijk emoties, die mannen. Ze gebruiken alleen liever een ander, anoniem podium.…

ONMOGELIJK ONDERZOEK AFLEVERING 60: ANNE LAND-ZANDSTRA, ONDERZOEKT WETENSCHAPSCOMMUNICATIE AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN. Als ethische, praktische of andere obstakels niet zouden bestaan, welke experimenten zouden wetenschappers dan dolgraag eens uitvoeren? Wat zou je willen onderzoeken? ‘Ik wil duizenden mensen een videobril opzetten om ze hun leven lang te volgen. Zo wil ik alles bijhouden wat ze doen met of zonder wetenschap. Het effect van wetenschapscommunicatie is lastig te meten. Wetenschapscommunicatie is alles wat mensen lezen, zien, horen, meemaken en leren over wetenschap, natuur of techniek. Naast musea tellen bijvoorbeeld ook de boekjes die je ouders aan je voorlazen. Maar in studies kijk je maar naar één moment. Bezoekers komen naar een museum, blijven een paar uurtjes en gaan weer weg. Dan kun je best meten of ze bijvoorbeeld ietsje meer weten…

TENTOONSTELLING De Franse Revolutie was een keerpunt in de geschiedenis, maar de opkomst van de auto was minstens zo belangrijk. Die start was ook in Frank- rijk. Franse uitvinders zoals Amédée Bollée bouwden hun eigen stoomrijtuigen, voordat de Duitser Carl Benz in 1885 zijn benzineauto presenteerde. In de ten- toonstelling Automobiles Extraordinaires in het Louwman Museum zie je vroege Franse auto-mobielen, waaronder een stoomauto van Bollée uit 1878, die liefst veertig kilo-meter per uur haalde. Ook kun je je vergapen aan de vaste collectie: van fraaie oldtimers tot zwaanvormige praalwagens. Waar? Louwman Museum, Den Haag  Wanneer? t/m 30 januari 2022 Meer info? louwmanmuseum.nl…

Hygiëne heeft ons veel gebracht, maar je kunt er ook te ver in gaan. We poetsen zoveel tegenwoordig dat we er last van krijgen. Echt waar: met meer viezigheid zouden we minder snotteren. Een oppervlak zonder enige bacteriën, is gewoon niet mogelijk. Niet lang althans Hoe schoner hoe beter, toch? Regelmatig stofzuigen, boenen tot alles blinkt en jezelf dagelijks van top tot teen schoonschrobben. Vooral de onzichtbare gevaren moeten we weg zien te houden: ziekmakende bacteriën, virussen en ander klein gespuis. Corona heeft nog maar eens flink duidelijk gemaakt dat alles om hygiëne draait. Fout. Want je zou kunnen zeggen dat we inmiddels juist té hygiënisch leven. Paradoxaal genoeg geven we de kleine gevaren namelijk extra kans door ze zo stevig te bestrijden. En het levert ons ook nog…

■ NATUUR GETTY IMAGES Bij een eencellige die op de zeebodem leeft, ontbreken de genen die nodig zijn om zichzelf te vermenigvuldigen. Tenminste, celbioloog Eelco Tromer van de Rijksuniversiteit Groningen kan deze genen nergens vinden. Over wat voor beest hebben we het? ‘Het is geen dier, het is een eencellige. Carpediemonas membranifera vind je in kustgebieden op de zeebodem, waar hij leeft van bacteriën.’ En er ontbreken genen? ‘Toen mijn collega’s van Dalhousie University in Canada de genen van Carpediemonas in kaart brachten, kwamen ze er tot hun verbazing achter dat hij een aantal genen mist die nodig zijn bij de celdeling. Ze vroegen om hulp omdat ik gespecialiseerd ben in de evolutie van celdeling en van de genen die daarbij betrokken zijn. Genen van twee systemen die heel belangrijk…

Ben je net lekker op weg, moet je weer wachten voor zo’n vervelend stoplicht. Elke dag een paar keer voor rood staan, kan aardig aantikken. Hoelang staan we in ons hele leven zo te wachten? Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. GETTY IMAGES De tijd die we jaarlijks spenderen aan het koekeloeren naar een rood verkeerslicht is niet zomaar op te vragen. Het CBS heeft zulke data nooit verzameld, en ook bij de ANWB weten ze niet waar ze het moeten zoeken. Bij Rijkswaterstaat zijn veel verkeersdata op te vragen, maar hoelang er gewacht wordt bij het stoplicht is niet bekend. Dus moeten we het doen…

Om dezelfde reden dat bij onze voorouders in Afrika een donkere huid evolueerde: als bescherming tegen de zon. Giraffen gebruiken hun vijftigcentimeter lange tong de hele dag om de hoogste blaadjes van bomen te grijpen. Hun tong wordt dus heel veel blootgesteld aan uv-stralen. Dankzij productie van het donkere pigment melanine, dat zonlicht absorbeert, verbrandt hun vlezige grijper niet. GETTY IMAGES FLITS 7De tong van een giraffe is niet helemaal zwart. 7 Het achterste deel, dat meestal binnensmonds blijft, is roze. 7 Ook sommige hagedissen en honden hebben een donkere tong.…

GETTY IMAGES Waarschijnlijk niet. Het brein van spinnen is te primitief om na te denken over enge mensen, zoals mensen dat wel over engespinnen kunnen doen. Waarschijnlijk hebben spinnen zelfs helemaal niet door er zoiets als een ‘mens’ bestaat. ‘Spinnen zijn niet speciaal bang voor mensen’, zegt Peter van Helsdingen, spinnenexpert van museum Naturalis. ‘Ze zijn alleen bang voor verstoring, door wat dan ook. Als je een spin in een web aanraakt, laat hij zich al snel vallen. Als je geduld hebt, zie je hem na een tijdje weer gewoon naar boven klauteren.’ Terwijl jij daar dan nog steeds staat. Dat suggereert dat het dier niet ziet of snapt dat jij het gevaar was dat deze nare trillingen had veroorzaakt.…

Bij IJmuiden komt een systeem dat zout water terugvoert naar zee en zoet water netjes in het Noordzeekanaal houdt. Hoe werkt dat? En waarom is het nodig? TOPVIEW LUCHTFOTGRAFIE Na acht jaar plannen, bouwen en testen gaat eind januari de nieuwe Zeesluis IJmuiden in bedrijf. Die is enorm groot: met een lengte van een halve kilometer, een breedte van zeventig meter en een diepte van achttien meter wordt het de grootste zeesluis ter wereld. Goed nieuws voor de zeescheepvaart, de bedrijvigheid in het achterland en de Nederlandse economie in het algemeen. Maar er komt ook een uitdaging bij. Iedere keer als de sluisdeur opengaat, stroomt er tien miljoen kilo zout het Noordzeekanaal in. Dat is bijna twee keer meer dan bij de oude sluis. En dit kan gevolgen hebben voor…

Reuzenkonijnen, dwergolifanten en ratelslangen zonder ratel: waarom zijn eilanddieren zo bijzonder en wat vertellen ze ons over patronen in de biologie? Waarom op eilanden zo veel merkwaardige diersoorten ontstaan ALAMY Elk eiland is een experiment in geïsoleerde evolutie GETTY IMAGES Veilige eilanden E ilanden zijn niet alleen proeftuinen die bijzondere soorten produceren, maar ook toevluchtsoorden waar ze bewaard blijven. Ondanks zijn naam is de komodovaraan (die drie meter lange hagedis die herten en buffels eet) ontstaan en weer uitgestorven in Australië. Hij bleef alleen behouden op Komodo en wat andere Indonesische eilandjes. De reuzenschildpadden van de Galapagos en Seychellen hebben zich waarschijnlijk vanaf het vasteland verspreid over de eilanden (ze kunnen wekenlang op zee dobberen zonder voedsel en water). Op de continenten stierven ze uit, wellicht door de opkomst van…

Een vernuftig systeem dat koelte biedt in de heetste omstandigheden, slechts draaiend op slokken water. En dat grotendeels vlek- en geurloos. Heus, zweet kun je ook bekijken op een positieve manier. SOMMIGE LICHAAMSDELEN VERDIENEN WEL WAT AANDACHT Aflevering 18: de zweetklieren Zouden we zweet niet kunnen afschaffen? Geen zorgen meer over vlekken onder de oksels, geen druppels meer op het voorhoofd, om over de geur nog maar te zwijgen. Het lijkt misschien aantrekkelijk, maar zweetvrij leven zou erg riskant zijn, behalve misschien op de noordpool. Op temperatuur blijven is namelijk essentieel, en bij hitte is zweten daarvoor de enige manier. Die vochtige plekken zijn daarvoor een kleine prijs, die je overigens niet eens altijd betaalt. Het probleem Om te leven mag de kerntemperatuur van ons lichaam niet te veel afwijken…

Hoe van jouw oude trui weer een nieuw exemplaar gemaakt wordt Je gooit je versleten kleding trouw in een container, maar wat gebeurt er dan? Je afdankertjes eindigen misschien wel in de Italiaanse stad Prato. Daar krijgt je ouwe goed een nieuw leven. FOTO’S: LUCA LOCATELLI/INSTITUTE Er was eens... Deze fabriek draait de tijd terug. Normaal worden wolvezels tot draden gesponnen die samen een kledingstuk vormen. Hier trekken ze de kledingstukken weer uit elkaar, totdat enkel vezels overblijven. Klaar voor hergebruik. Overal vandaan Uit alle werelddelen komt oude kleding naar Prato. Van alle kleding die in de wereld wordt gerecycled, wordt vijftien procent verwerkt in verschillende bedrijven in deze stad in de buurt van Florence. Vooral wol is geschikt voor hergebruik. ‘Wij maken hier wol zonder schapen’, zeggen ze in…

GESCHIEDENIS GETTY IMAGES Waar bestelde je onderdelen voor een VOC-schip? Verspreid over heel Europa, want geschikt hout vinden voor de scheepsbouw was lastig. De vraag naar hout was in de zeventiende eeuw enorm, en eikenhout was het meest geliefd. Archeologen van onder meer de Universiteit van Amsterdam onderzochten 101 planken van het VOC-schip Batavia, dat in 1963 werd teruggevonden. Ze bepaalden de herkomst van het hout op basis van de groeiringen: de groei van bomen is tot eeuwen terug vastgelegd in databanken. De Batavia bevat hout uit de Baltische staten, Oost-Zweden en de Duitse regio’s Saksen en Lübeck. Dat toont het grote vakmanschap van de bouwers: ze gebruikten voor elk onderdeel de juiste houtsoort. Baltische eiken groeien bijvoorbeeld langzaam, zijn daardoor extra stevig en ideaal voor scheepsbodems. KORT DOOR DE…

HEELAL GETTY IMAGES Pikte een telescoop in Australië een signaal op dat van aliens kwam? In de buurt van de dichtstbijzijnde ster buiten ons zonnestelsel, Proxima Centauri, zond een onbekende bron vijf uur lang radiogolven uit van 982 MHz. Vals alarm, zeggen astronomen van de University of California, Berkeley (VS). Zij onderzochten het signaal en vergeleken dat met andere radiogolven die de telescoop had opgevangen. De verdachte radiogolven lijken sterk op radiogolven van andere frequenties die de computer eerder al als verstoring door menselijke technologie had gezien. En dat is ook wat de onderzoekers concluderen. Dat spannende aliensignaal? Waarschijnlijk gewoon een kapotte computer of telefoon op aarde. KORT DOOR DE BOCHT In 1977 vond een alienjager een sterk radiosignaal, zo sterk dat hij er ‘Wow!’ bij schreef. Dat heet nu…

Wat is een calorie? Na al dat eten en drinken van de feestdagen, wil je misschien wel een paar kilootjes kwijt. Dat wordt dus calorieën tellen. Maar wat zijn dat precies? GETTY IMAGES Dat de calorie de vijand is van iedereen die wil afvallen, is duidelijk. Calorieën staan voor de energie die je uit eten haalt. Krijg je daar meer van binnen dan je verbrandt, dan slaat je lijf de extra energie op als vet, ofwel zwembandjes en een bierbuik. Om die weer kwijt te raken, moet je minder energie innemen dan je opmaakt. Laat je energierijk voedsel als kapsalons (zo’n 1184 kilocalorieën per portie) en pizza’s (al gauw 900 kilocalorieën per stuk) staan, en ga je meer energie verbranden met joggen , dan vliegen de opgeslagen energiereserves eraf. Simpel…

GADGET Een laadsnoertje dat zich niet in driedubbele knopen vouwt, kan dat? Deze IVY-Cable doet een dappere poging. De kabel bevat stevige stukken met magneetjes. Dat beperkt z’n knoopvrijheid, en zorgt dat hij zich kan opvouwen tot een keurig pakketje. De magneten helpen om de kabel ineen te klikken. De dikkere stukken werken ook als een powerbankje: gebruik je hem als laadsnoer, dan laadt de kabel ook zichzelf op. Is er geen stopcontact, dan kan de kabel je telefoon dus alsnog van stroom voorzien. De capaciteit is klein, maar genoeg om je de dag door te helpen. Info? tinyurl.com/knappekabel Prijs? € 35…

BOEKEN LEES JE, PODCASTS LUISTER JE EN GADGETS GEBRUIK JE. MAAR MET WAT CREATIVITEIT VERZIN JE OOK ALLERLEI MANIEREN VOOR ‘ALTERNATIEF GEBRUIK’. DRIE DINGEN DIE JE KUNT DOEN MET… SECRET WHITEBOARD, EEN SCHILDERIJLIJST ANNEX, NOU JA, WHITEBOARD DUS. 1. Verberg je thuiskantoor Thuis werken, daar komen we misschien wel nooit meer vanaf. Of je daar nu blij mee bent of niet: het is soms lastig als werk en privé door elkaar lopen. Hoe zorg je bijvoorbeeld dat je ’s avonds écht ontspant, en niet met je hoofd bij je werk bent? Het helpt als je werkspullen uit het zicht zijn. Deze multifunctionele wandunit is daarvoor ideaal: overdag klap je hem open en heb je een whiteboard waarop je naar hartenlust kunt krabbelen. Maar klap je hem om vijf uur dicht,…

■ PSYCHOLOGIE GETTY IMAGES Natuurrampen zijn niet bepaald een pretje. Maar ze kunnen je relatie wel een boost geven. Nou ja, even dan. Psychologen van de University of Texas at Austin (VS) hadden net 231 pasgetrouwde stellen in Texas ondervraagd over hoe tevreden ze met hun relatie waren toen orkaan Harvey daar in 2017 toesloeg. Dat veroorzaakte nogal wat ellende. Maar voor de psychologen bood het een mooie kans om te zien hoe een natuurramp je relatie beïnvloedt. Na de orkaan vroegen ze de stellen nog enkele keren hoe het ze in de liefde verging. Vlak na de orkaan piekten de stellen in relatietevredenheid. Dat gold vooral voor de koppels die vóór het natuurgeweld minder gelukkig met elkaar waren. Helaas duurde dit extra huwelijksgeluk niet heel lang. Na een jaar…

■ TECHNOLOGIE Een houten mes snijdt soepeler door een lapje biefstuk dan een stalen exemplaar. Dat lijkt wel de omgekeerde wereld, maar techneuten van de University of Maryland (VS) kregen het voor elkaar. Zij maakten hout dat 23 keer sterker is dan natuurlijk hout. Daarvoor legden ze lindehout in een chemisch bad met een temperatuur van honderd graden Celsius. De slappe bestanddelen hemicellulose en lignine losten op en alleen het sterke cellulose bleef over. Dat werd geplet in een grote bloemenpers. Na een oliebad is het mes klaar voor gebruik. Deze messen zijn drie keer scherper dan je gebruikelijke tafelmes. BO CHEN/CELL…

■ MENS & LICHAAM GETTY IMAGES Hoe vindt een spermacel de eicel? Zodra zaadcellen in de buurt zijn, passen ze hun navigatiestrategie aan om het eitje te vinden, zo ontdekten wetenschappers van Cornell University (VS). Ze bekeken in een nagebouwd geboortekanaal hoe stierensperma zijn weg vindt naar de eicel. In eerste instantie zwemt zaad vooral in een rechte lijn, parallel aan de wanden van het voortplantingssysteem. Zo maken ze snel meters. Maar zodra spermacellen in de buurt van de finish komen wisselen ze van zwemslag. De cellen gaan dan in rondjes zwemmen en blijven niet langer bij de wand, wat de kans op een bevruchting vergroot. De zaadcellen ‘weten’ dat ze van zwemstrategie moeten wisselen door calciumdeeltjes te detecteren die rond de eicel aanwezig zijn.…

ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? GETTY IMAGES ‘Vleeseters zijn grotere vervuilers dan autorijders’ Tijdens het kerstdiner kan er zomaar een homp vlees op tafel komen. Lekker wellicht, maar volgens sommigen nog minder duurzaam dan naar de zon scheuren. Is vlees echt zo vervuilend? Ziterietsin? Autorijden is slecht voor het milieu, zeker als je het klassiek doet op benzine of diesel. Je verbrandt een fossiele brandstof, waardoor broeikasgassen ontstaan. Maar ook vlees heeft een behoorlijke milieu-impact. In dat geval zit de verbrandingsmotor in een koe, kip of varken, die voer omzet in vlees, mest en scheten. De restproducten zijn ook rijk aan broeikasgassen. Bovendien veroorzaakt ook de keten uitstoot: van het…

Waarom hebben mensen een natuurlijke neiging om met dingen te gooien? Wat onderscheidt de mens van andere diersoorten? Ja, ons fantastische brein natuurlijk. Maar ook ons talent voor gooien. Waarom zijn wij daar zo goed in? GETTY IMAGES Is er samenhang tussen rechtop lopen, intelligentie en gooien? Een pen die het niet meer doet of een prop papier, en een prullenbak op zes meter afstand. Je arm gaat naar achteren, je mikt... en hij gaat erin! Wat een lekker gevoel. Hopelijk hebben een paar mensen op kantoor het gezien. Gooien zit in ons bloed. Het is een primatending, zegt bioloog Michael Lombardo, hoogleraar aan de Amerikaanse Grand Valley State University. ‘Chimpansee-onderzoekster Jane Goodall heeft daar een mooi verhaal over in een van haar boeken. Een team dat voor haar een…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Alle vloeistoffen worden stroperig wanneer ze afkoelen, doordat de moleculen minder snel gaan bewegen. Dat geldt ook voor water, hoewel het verschil nauwelijks merkbaar is. Waarschijnlijk is dan ook de vraag: waarom is de overgang van water naar ijs (en vice versa) zo abrupt? Dat heeft een chemische reden. Water is een zuivere stof met een vast smeltpunt, die een kristalstructuur vormt als het bevriest. Veel andere stoffen bestaan uit een mengsel van verschillende stoffen met elk hun eigen smeltpunt, zoals bijvoorbeeld boter. Er is dan vaak een tussenfase, waarbij de nog niet gestolde stoffen ‘gevangen’ komen te zitten in…

D iabetes is al heel lang bekend. Vooral zoete urine maakte de aandoening herkenbaar. Er werd van alles tegen in de strijd gegooid: kruidendrankjes, aderlatingen of zelfs paardrijden om minder te hoeven plassen. Maar als het al hielp, was het weinig. Tot zo’n eeuw geleden was suikerziekte daardoor dodelijk. Aan diabetes type 1 overleden mensen vaak al na een paar weken. Wat we ook al lang weten, is dat een ander eetpatroon de ziekte vaak vertraagt. Zo zouden de Oude Egyptenaren al rond 3500 voor Christus een dieet tegen suikerziekte hebben gebruikt. Bij type 1 leverde dat de patiënt een paar maanden extra op, bij type 2 kon het de ziekte soms zelfs tot stilstaan brengen. De grote doorbraak in de behandeling kwam nadat in 1921 voor het eerst insuline…

GETTY IMAGES FLITS Hoe oud een boom kan worden, is afhankelijk van onder meer de boomsoort en de plek waar de boom staat. In Nederland zijn eiken bekend die meer dan 500 jaar oud zijn. Ook lindes kunnen enorm oud worden. Zo is de linde van Achterberg 500 tot 550 jaar. In principe wel, reageert WillemHorst van Copijn Boomspecialisten. ‘Dat komt doordat het gronden/of hangwater op de meeste plekken in Nederland bereikbaar is voor de boomwortels.’ Hangwater is regenwater dat in de bodem gesijpeld is en boven het grondwaterniveau is blijven ‘hangen’. Alleen bomen die in de afgelopen drie jaar zijn geplant, hebben vaak wat extra water nodig, omdat het wortelstelsel nog niet voldoende is ontwikkeld. Maar boomwortels hebben niet alleen behoefte aan water. Gebrek aan zuurstof is een veel…

GETTY IMAGES Bij het woord ‘woestijn’ denken veel mensen aan een landschap met zandduinen. Maar dat is ten onrechte. Elk gebied waar zeer weinig neerslag valt en weinig vegetatie groeitis een woestijn. Slechts twintig procent van de woestijnen is een zandwoestijn. Rotswoestijnen komen veel vaker voor: zeventig procent van de woestijnen op aarde valt in deze categorie. Zelfs de Sahara bestaat voor driekwart uit rotsen. Verder zijn er ook nog ijswoestijnen (zoals het Antarctisch Plateau, dat bevroren rotsbodem is), grindwoestijnen en zoutwoestijnen.…

Yuk, sinaasappelsap na tandpasta is echt te goor. Toch maar na het ontbijt je tandenpoetsen? HET LAATSTE WOORD GETTY IMAGES Toen mijn zus en ik lang geleden weer eens bij onze grootouders logeerden, zagen we iets raars. Opa kwam uit bed, liep naar de keuken en ging zijn tanden poetsen. Om vervolgens aan het ontbijt te verschijnen. Huh? ‘Maar opa, je moet toch altijd pas na het eten poetsen?’ Dan schrob je de broodkruimels en het vruchtvlees van het sinaasappelsap ten minste weg. ‘Het korte antwoord is’, zegt Marie-Charlotte Huysmans, hoogleraar cariologie en endo- dontologie aan het Radboudumc, ‘dat het niet uitmaakt. Er zijn argumenten om voor het ontbijt te poetsen en er zijn redenen om het pas na afloop te doen.’ Heb jij thuis ook een eindeloze discussie met…

Ook in vroeger tijden hielden ze wel van een grapje. Zes nepvondsten en -uitvindingen waar serieuze onderzoekers met open ogen in tuinden. Zo lieten wetenschappers zich in het verleden neppen ALAMY Fopkop Hoax? De Calaveras-schedel Wie trapten erin? ‘Dit is de oudste menselijk schedel ooit’, jubelde het Amerikaanse dagblad The Daily Alta California in juli 1866. De geoloog en Harvard-hoogleraar Josiah Whitney had het gefossiliseerde schedel ontdekt. Mijnwerkers zouden het ding een paar maanden eerder hebben opgegraven in Calaveras County. Ze hadden hem verteld dat ze de schedel hadden opgeduikeld in basaltlagen. Die kwamen uit het plioceen, wist Whitney. De schedel moest dus zo’n 2,5 tot vijf miljoen jaar oud zijn. De vondst bevestigde daarmee een theorie die hij eerder had gepubliceerd: dat mammoeten en mensen al voor de kwartaire…

We moeten er ooit een keer aan geloven: het einde van de mensheid. Ja, jammer, maar onvermijdelijk. We kunnen niet voorspellen hoe en wanneer dat gebeurt, maar een aantal mogelijke doemsdagscenario’s is wel te bedenken. Welke apocalyps is het beste? Op welke manier kan de mensheid het beste ten onder gaan? De jury en de criteria Als we er toch aan moeten geloven, laten we dan proberen om de punt achter ons bestaan zo schitterend mogelijk te maken. Quest legde acht mogelijke doemscenario’s voor aan juryleden. Die beoordeelden de scenario’s elk op een eigen criterium. Dit zijn de juryleden en de criteria: 1. Waarschijnlijkheid Hoe groot is de kans op dit specifieke eind-der-tijdengebeuren? Kan het überhaupt gebeuren, of is het écht sciencefiction? Lekker onwaarschijnlijk betekent meer punten, want een saai…

NATUUR De lente klinkt altijd prachtig, met al die zingende vogels in de morgen. Maar hij klinkt niet meer zo intens als vroeger. Dat ontdekten biologen van de University of East Anglia (VK). Ze verzamelden vogelteldata van de afgelopen 25 jaar van ruim 200.000 plekken. Met behulp van geluidsopnames van ruim duizend vogels reconstrueerden ze een soundtrack van al die plekken. Daarna vergeleken ze die met opnamen van nu. De diversiteit en intensiteit van het geluid blijkt te zijn afgenomen. Door klimaatverandering verdwenen soorten en kwamen er andere bij. Op de meeste plekken nam de biodiversiteit en ook het gezang af. De lente klinkt volgens de onderzoekers nu zachter en ook minder gevarieerd dan vroeger. GETTY IMAGES…

KLIMAAT A frika en gletsjers, dat klinkt niet als een logische combi. Toch telt het continent drie gebergten met gletsjers: de Kilimanjaro (Tanzania), Mount Kenya (in Kenia) en het Rwenzorigebergte op de grens van Oeganda en Congo. Maar hoe lang nog? Volgens een rapport van de Verenigde Naties zouden ze bij de huidige opwarming van de aarde al over twintig jaar verdwenen kunnen zijn. De gevolgen zijn groot: in het gebied waar zich de gletsjers bevinden kunnen honderd miljoen mensen worden getroffen door droogte. Die moeten mogelijk noodgedwongen naar elders verhuizen. Naar verwachting is Mount Kenya als eerste aan de beurt: dat gebergte zou weleens het eerste kunnen zijn dat zijn gletsjers helemaal verliest door menselijk toedoen, aldus de onderzoekers. KORT DOOR DE BOCHT De Kilimanjaro is met 5895 meter…

VOEDING GETTY IMAGES Heb je iets te vaak zin in bier, wijn of een cocktail? Even sporten helpt tegen alcoholzucht, ontdekten onderzoekers van Loughborough University (Engeland). Ze vroegen zestig studenten naar hun favoriete alcoholische drank en lieten hen een filmpje zien over cocktails. Daarna deed een groep vijf minuten oefeningen zoals squats (kniebuigingen), jumping jacks (springoefeningen) en push-ups (opdrukken). De tweede groep kleurde een kleurplaat in, een derde groep deed vijf minuten niets. Voor en na hun (non-) activiteit vulden de proefpersonen een vragenlijst in over hoe ze zich voelden en hoeveel zin ze hadden in een alcoholisch drankje. Wat bleek? De sportgroep was veel minder alcoholzuchtig dan de andere groepen. De onderzoekers vermoeden dat door sporten dezelfde gelukkigmakende stoffen in je brein vrijkomen als door de consumptie van alcohol.…