Inhoudsopgave van Editie 4 - 2021 - Quest

post VERMELD JE NAAM EN WOONPLAATS. DE REDACTIE HEEFT HET RECHT OM BRIEVEN TE REDIGEREN OF IN TE KORTEN. ■ Leider Als ik de voorplaat van Quest 207 zie (boven, red.), denk ik: de ideale leider is dus een leeghoofd of een blaaskaak. Ton Hilkemeijer, Pijnacker ■ Stroomstoring Bij de vraag ‘Hoe weten elektriciteitscentrales hoeveel stroom ze moeten leveren?’ (Quest 207) spreken jullie van een uitval van elektriciteitscentrales in 2003. Zelf was ik in 1965 met het schip waar ik op voer als stuurman op weg naar New York toen over de hele oostkust de stroom uitviel: the big blackout. Zelfs de bootwerkers konden niet allemaal met de auto komen omdat hun garagedeur niet open wilde. Een bijzondere ervaring voor velen. Ton de Jong Dat moet 9 november 1965 zijn…

Zin in iets nieuws Had je afgelopen jaar ook zo’n zin om nieuwe gerechten te proberen of rare films te kijken? Volgens marketingonderzoekers van de University of South Carolina (VS) is dat niet gek. Ze ontdekten in 2009 dat mensen die gevoelens van stress en verwarring ervaren vaker kiezen voor onbekende etenswaren dan voor hun favoriete comfort foods. Mensen die ten tijde van het onderzoek veel veranderingen in hun leven doormaakten, kozen vaker voor onbekende snacks dan mensen die in een rustige levensfase zaten. Ditzelfde zagen de onderzoekers bij films en series die mensen wilden zien. In een laatste experiment manipuleerden ze hoe stabiel mensen zich voelden. Hoe chaotischer de onderzoekers hen lieten voelden, hoe vaker ze iets nieuws kozen. Waarom we door onzekerheid en verwarring meer openstaan voor nieuwe…

Niet zonder tas Wat doe je als je vliegtuig net een buiklanding heeft gemaakt, er explosies klinken en er rook uit het vliegtuig komt? Een groot aantal van de 282 passagiers van Emiratesvlucht 521, die op 3 augustus 2016 in Dubai crashte, pakte eerst nog even hun handbagage uit de bovenkastjes voordat ze zich naar de nooduitgangen spoedden. Het duurde onder andere daardoor zeven minuten voordat iedereen buiten stond. En dat terwijl dit volgens evacuatietests in negentig seconden moet kunnen. Maar: bij zo’n test neemt niemand zijn bagage mee. Iets later ontplofte een deel van het vliegtuig. Een brandweerman kwam daarbij om het leven. Ook op beelden van andere crashlandingen waarbij passagiers uit brandende vliegtuigen vluchten, zijn mensen te zien die hun handbagage bij zich hebben. De verklaring daarvoor? Als…

Goed bezoek Kun je niet wat goede bacteriën extra planten? Veel yoghurtjes en andere zuivelproducten bevatten levende bacteriën die goed zouden zijn voor onze darmflora. Zo zit de Lactobacillus casei-bacterie in Yakult-drankjes en Actimel. Maar of zulke probiotica echt zin hebben, is onderwerp van discussie. Omdat ze door je maag moeten, gaan veel bacteriën al ten onder in je maagzuur. Gelukkig blijken enkele dapperste strijders dat zuurbad te kunnen doorstaan, als een drankje maar genoeg bacteriën bevat. De vraag is vervolgens wel of de bacteriën iets toevoegen als je darmflora al goed in balans is. Als dat niet het geval is, lijken de juiste probiotica wel wat te kunnen bijdragen. Voor de meeste mensen lijkt het vooral slim de bestaande bacteriën te vriend te houden. Dat kan bijvoorbeeld door voldoende…

Leve diversiteit In je darmen leven wel duizend bacteriesoorten samen, in wisselende samenstelling. Dat maakt het behoorlijk complex om te zeggen wie de good guys in je darmen zijn, en welke bacteriën depressief stemmen. Maar misschien moeten we niet op zoek naar schuldigen. Vooral diversiteit lijkt van belang, zegt microbioloog Wouter de Jonge (Amsterdam UMC). Hij vergelijkt de situatie in onze darmen met de natuur. Daar houden soorten elkaar in balans, zodat geen enkele plant de rest gaat overwoekeren. ‘Dat geldt ook in je darm. Daar leven groepen bacteriën die elkaar voeden en het fijn vinden in elkaars omgeving te zijn.’ Juist als een enkele soort de overhand krijgt, lijkt de boel in de war te raken. ‘Bij bijna elke ziekte die te maken heeft met het microbioom, gaat de…

Mens & Lichaam Dicht op de huid Als je verliefd bent, wil je eindeloos in elkaars ogen staren. Maar als je nóg dichterbij kunt kijken, zou je lief veranderen in iets wat lijkt op een buitenaards landschap. Met een elektronenmicroscoop worden de structuren van een mens zichtbaar. De kleuren zijn later ingetekend. ■ TEKST: EMMEKE BOS FOTO’S: SCIENCE PHOTO LIBRARY/ANP Deze foto’s zijn zo close-up dat je de gefotografeerde niet meer herkent Maagbeschermer Liefde gaat door de maag, maar lief is die omgeving niet. Hier zie je de slijmvlieslaag die je maag beschermt tegen bijtend maagzuur. Achter het gat schuilt een klier die maagsappen maakt. Voor het hoogtepunt De blauwe lijntjes hier zijn spermacellen in wording. Spermacellen worden gemaakt in teelballen en ‘rijpen’ daarna in de bijballen. Halszaak Je schildklier…

Kop op munt Op euromunten uit Nederland staat het hoofd van onze koning, Willem-Alexander. Tenminste, op de kopse kant. Daarmee treedt onze heerser in de voetsporen van de Romeinse keizers. Die lieten ook hun hoofd afbeelden op de munten die in hun rijk geslagen werden. Deels was dat propaganda: elke keer als je betaalt, word je met het hoofd van de keizer geconfronteerd. Zo was hij overal zichtbaar in het rijk en wist iedereen hoe de baas eruitzag. Ongeveer. Aan de andere kant gaf de afbeelding van de keizer zekerheid. Het idee was dat het portret de waarde van de munt garandeerde.…

Spion op een sokkel In de Romeinse tijd kwam je overal beelden van de keizer tegen. Waar zo’n ding stond, kon je je maar beter gedragen. ‘Er werd gedacht dat de keizer meekeek met wat er gebeurde, als zijn beeltenis daar stond’, zegt historicus Sam Heijnen. Het idee was dat het beeld een deel van de ziel van de keizer bezat. Een voorbeeld uit de vijfde eeuw: de keizer zou een bezoek brengen aan de stad Gaza maar hij kon zelf niet komen. Dus stuurde hij een standbeeld van zichzelf. ‘Er werd een hele parade georganiseerd voor het standbeeld en er is een speech gehouden. Daarin werd gezegd: ‘Nou beste keizer, daar bent u dan’. Uit de late Romeinse tijd hebben we meerdere verwijzingen naar dit soort fenomenen.’…

Maatschappij Hoe eerlijk is het nou? Man of vrouw, zwart of wit, lichamelijk beperkt of valide: dat zou niet moeten uitmaken voor je kansen in het leven. Maar hoe reëel is het dat we alle ongelijkheden kunnen wegwerken? En waarom vinden we bepaalde verschillen wel oké? Een zoektocht via zeven scenario’s. TEKST: PEPIJN VAN DER GULDEN ILLUSTRATIES: MILO ROTTINGHUIS/ART ASSOCIATES We willen dat iedereen een gelijke kans krijgt, maar kan dat wel als we allemaal verschillend zijn? 1 KANSEN ONDER ZEE (NIVEAU: MAKKELIJK) Mensen uitsluiten op basis van hun fysieke kenmerken? Soms mag dat gewoon HET SCENARIO? Een baan alleen voor mannen, vrouwen zijn niet welkom. Dat lijkt iets uit 1950, maar is lang niet zo uit de tijd als het lijkt. Pas sinds 2020 mogen vrouwen bijvoorbeeld bemanningslid worden…

Mens & Lichaam Code rood Heb je rood haar? Ai, wat vervelend voor je. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat mensen met rode lokken het bovengemiddeld zwaar hebben. Vijf nadelen op een rijtje, plus het bewijs dat het altijd erger kan. TEKST: ROELIENE BOS GETTY IMAGES 5 redenen om te balen van dat MC1R-gen 1 DE ZON IS GEEN VRIEND Nadeel? Je verbrandt snel Waarom dan? Roodharigen hebben vaak een lichte huid. Niet handig in de zon, want een lichte huid verbrandt sneller dan een donkere. De meeste roodharigen danken hun haarkleur en lichte huid aan het zogeheten MC1R-gen. Dat heeft invloed op de melanocyten, de pigmentcellen waar melanine gemaakt wordt. Dat spul geeft onze huid en haar een kleurtje. Melanine bestaat weer uit twee bestanddelen: feomelanine en eumelanine. En dat…

Alle doktoren werden arts Gewone mensen die in vroeger tijden ziek werden, waren lang vooral aangewezen op chirurgijns (voor 1800) en heelmeesters. Ze hadden hooguit een opleiding gevolgd aan een klinische school, wat je een pure praktijkopleiding kunt noemen. Ze deden aan aderlatingen, ze zetten botbreuken en smeerden zalfjes. Ook trokken ze tanden en voerden ze kleine operaties uit. De kloof tussen heelmeesters en de universitair geschoolde doctores medicinae was diep. In 1865 werd een aantal wetten op de beoefening van de geneeskunde ingevoerd. Er kwamen examens en niet iedereen mocht zich zomaar met de geneeskunst inlaten. Alle soorten doktoren kregen voortaan één naam: arts. Je mocht je pas zo noemen als je universitair was geschoold. Twintig jaar later waren er in Nederland zo’n 2000 ‘algemeen practici’, wat je nu…

Klusje voor de dokter Dorpsdokters deden bijzonder veel bevallingen, zeker in een tijd waarin anticonceptie bepaald niet gebruikelijk was. En een bevalling liep lang niet altijd goed af. Huisarts Hers in Oud-Beijerland noteerde dat bijna eenderde van alle sterfgevallen in zijn gemeente kinderen jonger dan één jaar betrof. Daar kwam nog bij dat moeders vaker dan nu in het kraambed stierven. Voor dokters zat het werk er nog niet op met de bevalling zelf. Tot 1891 schreef de wet voor dat als vader daar niet present was, de geneesheer, heelmeester of vroedvrouw aangifte diende te doen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. In veel vissersdorpen waren mannen vaak langere tijd weg en ook op het platteland konden ze niet worden gemist. Het was helemaal niet ongebruikelijk dat de vader…

KORT DOOR DE BOCHT ■ Internet is goed voor ongeveer 3,7 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot. ■ De coronacrisis heeft het internetgebruik met zo’n twintig procent doen toenemen. ■ Je computer volledig uitzetten verkleint je voetafdruk nog verder, én is lekker rustig. ■ Naar schatting bestaat 75 tot 85 procent van alle materie in het heelal uit donkere materie. ■ Natuurkundigen drukken de massa van deeltjes in elektronvolt uit, een eenheid voor energie. ■ Een elektronvolt rekent handiger dan een kilogram, want één elektronvolt is 1,78 x 10–36 kilogram. ■ Dat is een nul met 35 nullen achter de komma en dan pas het getal 178. ■ Ongeveer de helft van de vrouwen heeft ooit een vorm van niet-fysiek seksueel grensoverschrijdend gedrag meegemaakt. ■ Daaronder valt iemand die naar je…

Spraakmakende Barbies Door de jaren heen heeft Barbie heel wat stof doen opwaaien. Een paar omstreden poppen. ■ Slumber party Barbie: deze slaapfeestjesbarbie lag in 1965 in de winkels, gehuld in een roze satijnen pyjama en hakjes. Ze had allerlei leuke spulletjes bij zich. Hoewel, leuk? Twee van de lollige accessoires in de doos waren een weegschaal die vaststond op 110 pond (een kleine vijftig kilo) en een boekje met als titel Zo val je af, met op de achterkant het advies: ‘Eet niet.’ Regelrechte anorexia-promotie, zo luidde de kritiek. ■ Oreo Barbie: fabrikant Mattel bracht in 1997 samen met koekjes-merk Oreo een Barbie uit met een lichtbruine tint en zwart haar. Ze had een geinig tasje in de vorm van een zwart, rond Oreokoekje. De merknaam prijkte groot op…

Het Ken net Dat kleine meisjes zich rot kunnen voelen door te spelen met superslanke Barbies, blijkt uit verschillende studies. Maar voelen jongens zich ook ongelukkiger door de spierbundels van mannen-poppen? Het lijkt er wel op, volgens onderzoek uit 2005. Psychologen van onder meer de Kansas State University (VS) lieten 82 jongemannen van gemiddeld negentien jaar spelen met breedgeschouderde ‘actiefiguren’ (jongens-poppen dus). De deelnemers werden verdeeld in verschillende groepen. Een groep mocht met de extreem gespierde poppen spelen, zoals een Hulk of een WWE-Flex’ems-pop, met reusachtige schouderpartijen en armen als boomstammen. Die moesten ze in een aantal verschillende houdingen neerzetten, binnen een bepaalde tijd. Een andere groep proefkonijnen mocht met de licht gespierde barbiepop Ken spelen. Vervolgens werd er getest hoe tevreden beiden groepen waren met hun lichaam. De mannen…

Onbegrepen steek Een flinke steek in je zij, zodat je even moet wandelen. Veel hardlopers kennen hem wel. ‘Dat is de milt’, roepen ze dan. Maar dat is onwaarschijnlijk. De steek zou ontstaan omdat je milt nog snel wat extra bloedcellen in je bloedbaan wil brengen vanwege de heftige inspanning. Het lijkt alleen niet erg waarschijnlijk dat dit zo’n heftige pijn veroorzaakt. Bovendien kunnen ook mensen zonder milt de steek ervaren. De milt kan dus nooit de schuldige zijn. Wat het dan wel is? Daarover verschillen de meningen, maar al dat gehol lijkt je bloedvoorziening in de knel te brengen. Je spieren eisen zoveel bloed op dat andere organen beginnen te morren, of dat nou de maag, lever of darmen zijn.…

MAAR WAT KUN JE ERMEE? BOEKEN LEES JE, PODCASTS LUISTER JE EN GADGETS GEBRUIK JE. MAAR MET WAT CREATIVITEIT KUN JE OOK ALLERLEI MANIEREN VERZINNEN VOOR ‘ALTERNATIEF GEBRUIK’. DRIE DINGEN DIE JE KUNT DOEN MET DE BIRD BUDDY, EEN SLIM VOGELVOERHUISJE. 1. Help de vogels Dit huisje kan iets wat andere huisjes niet kunnen: zodra een vliegbeest erop landt en van het voer snoept, neemt een camera een foto van het beest. Vogels helpen is leuk, maar het moet natuurlijk wel kekke Instagramfoto’s opleveren. En dat niet alleen, het huisje neemt ook het geluid op, stuurt een berichtje naar een app op je telefoon én determineert alvast welke soort vogel het is. 2. Maak een timelapse Als je het huisje het hele jaar op de zelfde plek laat staan en…

Vitaal water Hoe gaan mensen om met onzekerheid in tijden van crisis? Daar schreef Elly Posthumus een verhaal over dat je geheid aan het denken zet (vanaf pagina 8). Je gaat jezelf herkennen in de menstypen die ze neerzet. Word je boos? Ga je (net als ik) op zoek naar steeds meer informatie? Of zoek je een ‘alternatieve waarheid’? Ik moest denken aan de man die ik voor de lockdown bij de dansles van mijn zoon tegenkwam. Hij liep binnen zonder mondkapje. Mijn zoon gaf hem direct een knuffel. Ik maakte excuses voor het feit dat de kleine de anderhalvemeterregel niet begreep, en toen begon hij. ‘Je hoeft je geen zorgen te maken over corona hoor. Dat wordt helemaal niet overgebracht door een virus, het komt door de omgeving. De…

IN HET WILD ‘Vandaag op het strand van Heemskerk heb ik iets aparts gezien’, mailde Tamara Keizer. ‘Het zag eruit als plastic stukjes bij elkaar op een hoopje en erg licht. Weten jullie wat het is?’ ‘Het lijkt inderdaad wel wat op bubbeltjesplastic, maar dat is het gelukkig niet’, reageert Alice van Duijn van Naturalis Biodiversity Center. ‘Dit zijn eikapsels van een zeeslak, de wulk (Buccinum undatum). Er is wat zand overheen gestoven. Wulken paren in november, althans in onze kustwateren, en de eitjes worden vooral in december en januari gelegd. Soms komen wel tien of twaalf vrouwtjes samen om gezamenlijk eitjes af te zetten. De eicapsules kleven aan elkaar en vormen een sponsachtig kluwen dat aan stenen of ander hard materiaal op de zeebodem wordt vastgehecht. Elk blaasje bevat…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? GETTY IMAGES ‘Dankzij kamillethee val je makkelijker in slaap’ Als je ogen moeilijk dichtvallen, zou er een simpel medicijn zijn: kamillethee. Van zo’n kruidig warm drankje gaan je oogleden vanzelf hangen, als we de schrijvers van theedoosjes mogen geloven. Maar hebben zij gelijk? Zit er iets in? Kamille staat traditioneel bekend als geneeskrachtig kruid. Die reputatie heeft het witte bloemetje niet ten onrechte, concludeerden onderzoekers van Tufts University (VS) in 2006. In kamille zitten een boel bioactieve stoffen, stoffen met een werking in ons lichaam. Bijvoorbeeld tegen ontstekingen. De vraag is alleen of thee daar werkelijk aan bijdraagt. Fruit is ook gezond,…

Oude poep eten We hadden het kunnen weten. Pas sinds enkele jaren vindt grootschalig wetenschappelijk onderzoek plaats naar poeptransplantaties, maar heel wat traditionele geneeswijzen richtten zich al op het verbeteren van de darmflora. Om je darmen te versterken had je wel een sterke maag nodig. In India werd 3000 jaar geleden bijvoorbeeld aanbevolen om koeienpoep te eten bij bepaalde maagproblemen. De Chinezen kwamen later met gele soep, dat bestond uit gemengde poep met water. Die gele soep was al in de vierde eeuw in opkomst, al was het natuurlijk een primitieve methode. Daaruit blijkt ook het risico van poeptransplantaties. Goede bacteriën kunnen je darmflora misschien opkalefateren, maar er is ook een infectierisico. Vandaar dat poeptransplantaties tegenwoordig onder medische begeleiding plaatsvinden in een ziekenhuis.…

Red de geest Niet alleen depressies hangen samen met de kwaliteit van je darmflora. Onderzoek bij muizen biedt aanwijzingen dat veel meer mentale problemen samenhangen met louche darmbewoners. Niet zo gek wellicht, want al die aandoeningen komen voort uit afstemmingsproblemen in je brein. ■ Chinese wetenschappers (Wenzhou Medical University) onderzochten in 2019 muizen die gevoelig waren gemaakt voor alzheimer. Een pakketje darmbacteriën van gezonde muizen kon de achteruitgang van het muizenbrein vertragen. ■ Andere Chinese onderzoekers bewandelden in 2018 de omgekeerde weg. Ze namen het microbioom van muizen met parkinson en plaatsten dat bij gezonde dieren. Die ontwikkelden vervolgens motorische problemen. Slechter functionerende zenuwen leken daarvan de oorzaak. ■ Ook bij autisme lijken darmbacteriën in elk geval gedeeltelijk een rol te spelen. Wetenschappers van het California Institute of Technology (VS)…

Geschiedenis Held op sokkel Duizenden beelden zijn bewaard gebleven van Romeinse keizers. En hun hoofd staat op nog veel meer munten. Maar zagen ze er in werkelijkheid ook zo uit? ■ TEKST: PAUL SERAIL DANIEL VOSHART Een bejaarde keizer liet zich gerust afbeelden als kwieke jongeling Daar hangen ze dan. Op het gemeentehuis, in rechtbanken, op scholen, in theaters en gewoon bij mensen thuis: Willem-Alexander en Máxima kom je overal tegen, in een lijst aan de muur. Vastgelegd door de bekende fotograaf Erwin Olaf. Daarmee staan de koning en de koningin in een lange traditie, vertelt Sam Heijnen. Aan de Radboud Universiteit doet hij onderzoek naar portretten van Romeinse keizers. Die kwam je overal tegen in het Romeinse rijk. ‘Hun standbeelden stonden in tempels en op marktpleinen, in rechtszalen en…

Als god in eigen rijk Julius Caesar werd na zijn dood tot god verheven. En ook keizer Augustus kon na het uitblazen van zijn laatste adem aanschuiven bij de goden. Caligula, keizer vanaf het jaar 37, riep zichzelf uit tot god en eiste dat zijn beeltenis aanbeden werd. Dat werd dan weer minder gewaardeerd en de man is vermoord in 41. Maar er waren tijden en plaatsen in het Romeinse rijk waar de lokale bevolking de keizer al bij leven als een god aanbad. Vrijwillig. Bijvoorbeeld met een metershoog beeld van de beste man op een troon, zoals ook oppergod Jupiter erbij zat. En in bijvoorbeeld de stad Efeze, tegenwoordig in Turkije, gingen tijdens processies niet alleen de beelden van de goden de straten door, maar werd het portret van…

Heersende haartrend DANIEL VOSHART In 2019 verscheen koning Willem-Alexander ineens met een baard in het openbaar. Een jaar later werd een gouden herdenkingsmunt geslagen, met baard. Onze koning was rijkelijk laat met zijn gezichtshaar. De baard was toen al zeker tien jaar hip. De Romeinse keizers zetten juist een nieuwe trend. ■ De oerhipster heet Hadrianus. Hij was, van 117 tot 138, de eerste Romeinse keizer met een volle krul-baard. Overal in het rijk lieten mannen het haar op hun wangen groeien. ■ Marcus Aurelius, heerser van 161 tot 180, koos voor een baard met een eigen twist: hij liet het haar aan zijn kin in twee punten groeien. ■ In het jaar 193 kwam Septimius Severus aan de macht. Hij was geen nazaat van Marcus Aurelius, hij kwam uit…

MASTERCLASS Wijnproever Passievrucht, vanille, vettigheid: in wijn schuilen allerlei smaken. Sommelier Thérèse Boer selecteert de perfecte wijnen bij de gerechten van haar man Jonnie. Samen zijn ze eigenaar van driesterrenrestaurant De Librije in Zwolle. Hoe proef je wijn? ■ TEKST: PAUL SERAIL FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Alles wat de wijnmaker erin heeft gestopt, wil je ervaren’ ‘Onze dochter is ineens ook helemaal geïnteresseerd geraakt in wijn. Ze is gisteren begonnen met een van mijn sommeliers om de basis te leren. Begin bij het begin, heel makkelijk: drie verschillende wit en drie verschillende rood. Monocépages. Dat wil zeggen dat je wijn neemt die van één soort druif gemaakt is. Een sauvignon blanc, een chardonnay en een riesling bijvoorbeeld, als basisdruiven voor wit. Voor rood: pinot noir, cabernet sauvignon en sangiovese.…

Je hebt manen en manen De aardse maan lijkt niet zo heel spannend: wit, stoffig en met hier en daar wat kraters. Gelukkig kunnen manen er ook heel anders uit zien. Europa, een maan van Jupiter, heeft een ijsoppervlak met daaronder vermoedelijk een oceaan (en daaronder weer gewoon rots). Gezien die waterbende is het een van de beste plekken in het zonnestelsel om naar buitenaards leven te zoeken. Een andere man van Jupiter, Io, wordt ook wel de pizzamaan genoemd, want hij is rood-geel van kleur. Dat komt doordat Io veel zwavelspuwende vulkanen heeft, en omdat zwavelverbindingen kleurrijk zijn. Dacht je dat manen nooit een atmosfeer hebben? Titan, de grootste maan van Saturnus en de op-een-na-grootste van het zonnestelsel, is omhuld door een atmosfeer die zo dik en ondoorzichtig is,…

Gelijk speelveld? Op het sportveld zijn we niet allemaal gelijk. Geluk speelt er een grote rol. In veel sporten blijken bijvoorbeeld kinderen geboren in januari meer kans te hebben dan kinderen uit december. Jeugdelftallen worden vaak samengesteld op bouwjaar. Kinderen die eerder in het jaar geboren zijn, zijn al een paar maanden verder in hun ontwikkeling dan laatkomertjes. Die worden als talent geselecteerd, waardoor ze ook verder komen. Die ongelijkheid zouden we kunnen oplossen. Maar sport blijft dan nog een aparte wereld. Je scoort met een omgekeerde handicap: geen lichaam dat je in de weg staat, maar juist ongewone fysieke vermogens. De succesvolste olympiër ooit, de zwemmer Michael Phelps, had een perfect zwemlijf. Zijn grote voeten (maat 48) hielpen bijvoorbeeld als flippers. Eigenlijk zou het eerlijker zijn geweest als Phelps…

Roodkopje heerst Dat roodharige mensen temperamentvol zijn, is natuurlijk een vooroordeel. Maar hoe zit dat bij de gouldamadine (Erythrura gouldiae), een Australisch vogeltje? Dat beestje kan een rood, geel of zwart kopje hebben. Ecoloog Sarah Pryke van de University of New South Wales (Australië) keek welke vrouwtjes het dominantst waren. En jawel, de roodkoppige vrouwtjes domineerden de zwarte en gele. Dat het ook echt door de kleur kwam, bewees Pryke met een experiment. Als de veren van een geel- of zwartkoppig vrouwtje rood werden geverfd, werden ze de baas over de andere zwarte- en geelkoppige vrouwtjes. Andersom gebeurde hetzelfde: kreeg een roodkoppig vrouwtje zwarte veertjes, dan, werd ze gedomineerd door een van nature roodkoppig vrouwtje.…

Dokter komt, borsten bloot Huisartsen hadden het druk. En tijdens epidemieën hadden ze het ongelooflijk druk. In 2011 vertelde de Leidse oud-huisarts Jan de Bruijne in een lezing over zijn grootvader, die zich in 1900 vestigde als huisarts in Leiderdorp. ‘Ten tijde van de Spaanse griep (in 1918-1919, red.) deed hij meer dan honderd visites, hele straten waren ziek. De koetsier plaatste de dokterskoets dwars op de ingang van de straat, klom op de bok en brulde met de handen aan de mond: ‘De dokter komt, de borsten bloot’. Mijn grootvader rende dan met zijn stethoscoop het ene huis in en het andere uit, luisterde naar de longen, gaf een klopje op de schouder en sprak ‘houd moed broeder, tot morgen’. Dit ritueel speelde zich dagelijks af zolang de griep…

Skelet in de spreekkamer Piet Stams, geboren in Boxtel in 1851, zouden we nu een draaideurcrimineel noemen. Hij werd vele malen veroordeeld voor mishandeling, diefstal, belediging en meer. Toen hij in 1912 ernstig ziek werd wist huisarts Jan Bloemen ook wel dat de man geen geld had om een behandeling te beta len. Daar had Stams zelf wel een oplossing voor. Hij stelde voor in natura te betalen en daarmee bedoelde hij zichzelf. Na zijn dood mocht de dokter zijn skelet hebben. En zo geschiedde. In 1914 overleed Stams. Zijn gebeente werd uitgekookt en vervolgens overgebracht naar de praktijk van Bloemen waar het tot halverwege de jaren 40 (ook als Bloemens zoon het heeft overgenomen) zou blijven staan in de spreekkamer. Inmiddels staat het geraamte als eyecatcher in de entreehal…

ONMOGELIJK ONDERZOEK In het hoofd van de aap AFLEVERING 50: MARISKA KRET, ONDERZOEKT EMOTIES BIJ DIEREN AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN. NAUFAL KHAIRULLAH / GETTY IMAGES Wat voor onderzoek zou je willen doen? ‘Ik doe veel onderzoek naar emoties bij mensapen. Wat ik nou ontzettend graag een keer zou willen: echt in het hoofd kruipen van zo’n aap. Wat speelt zich daar af? Wat voelt hij of zij? We kunnen dat alleen maar indirect onderzoeken, door te kijken waar ze sterk op reageren. Ik ben bijvoorbeeld benieuwd of de aap gelukkig is. Of hij het fijn heeft in de dierentuin. Waar hij opgewonden van raakt of juist geïrriteerd. En wat hij van ons mensen vindt. Ik zou dit dan bij verschillende apen willen doen. En bij verschillende apensoorten. Om te kijken…

(Bijna) echte Barbie Zo lang Barbie bestaat, doen vrouwen al hun best om op haar te lijken met blond haar, wespentaille en grote boezem. Een van de bekendste barbiemeisjes is het Oekraïnse model Valeria Lukyanova. Op Instagram (@HumanBarbie) staat ze in bikini. Lukyanova zegt zelf in interviews dat ze er zo uitziet door van ‘water en lucht’ te leven. Haar enorme poppenogen lijken zo groot door slim geplaatste make-up. En vooruit, een borstvergroting en de kapper hielpen ook. De Amerikaanse plastisch chirurg Sam Rizk van Manhattan Facial Plastic Surgery vermoedt dat de menselijke Barbie nog wel iets meer heeft versleuteld aan zichzelf. In 2016 schreef hij op zijn blog dat Lukyanova, afgaande op haar foto’s, vermoedelijk ook vet uit haar taille heeft laten verwijderen en haar neus heeft laten versmallen.…

Poppen voor grote mensen Mooie meidenpoppen zijn niet alleen leuk voor kinderen. Want sommige volwassen (hetero)mannen ‘spelen’ ook graag met poppen. Die levensgrote ‘Barbies’ zijn voornamelijk gemaakt voor seksuele handelingen, met openingen op strategische plekken. Toch zijn de poppen niet alleen voor seks bedoeld, volgens een literatuuronderzoek uit 2020 van psychologen van de Nottingham Trent University (VS). Goed, het leeuwendeel van de sekspopbezitters zei in onderzoeken dat ze hun siliconen-vriendinnen vooral in bed gebruikten. Maar daarnaast vertelden ze ook te genieten van het opmaken, aankleden en fotograferen van de poppen. Volgens de onderzoekers krijgen de poppen-bezitters door het getut een gevoel van intimiteit, of de illusie daarvan. Voor wie ook nog een praatje wil maken met de sekspop, biedt de Spaanse technicus Sergi Santos uitkomst. Hij lanceerde in 2016 zijn…

Zwaarmoedig orgaan Vroeger stond de milt meer in de belangstelling, maar niet al te positief. Het orgaan werd gezien als producent van een van de vier lichaamssappen: zwarte gal. Elk sap was belangrijk, maar ze moesten wel in balans zijn. Zo leidde een teveel aan zwarte gal tot neerslachtigheid, dachten de Oude Grieken. Zulke zwartgalligheid is nu nog terug te vinden in het woord ‘spleen’. Dat is een synoniem van milt (en ook de Engelse naam voor het orgaan). Het woord is bovendien de titel van een schitterend gedichtje uit 1954: ‘Ik zit mij voor het vensterglas/onnoemlijk te vervelen./Ik wou dat ik twee hondjes was,/dan kon ik samen spelen.’…

8 APRIL IN DE WINKEL volgend nummer ■ NATUUR Rot op, rups GORAN JAKUS/GETTY IMAGES Komt de lente, komt de processierups. Wat is de slimste manier om dit beestje aan te pakken? ■ GESCHIEDENIS Sterren-klets GETTY IMAGES Heel wat leiders lieten vroeger hun oren hangen naar astrologen. Hoe die sterrenwichelaars de geschiedenis beïnvloedden. ■ WETENSCHAP Klussen aan het klimaat TIM ROBBERTS/GETTY IMAGES Kunnen we de opwarming van de aarde stoppen met slimme techniek? ■ CULTUUR Nederland, o Nederland FRANS LEMMENS/ANP Als Oranje voetbalt, voelen we ons allemaal Nederlander. Maar verder? Wat maakt ons Nederlanders, behalve de grens die ook maar een streep op een kaart is? ■ GEOGRAFIE Wij tegen zij ADOBE STOCK Nederland tegen België: wat zijn de grootste verschillen tussen deze buurlanden? De harde cijfers op een rij.…

Quest NL Hoofdredactie: Philip Fontani Artdirector: Sven van Pel Vormgeving: Sandra de Bont, Anniek Keizer Eindredactie: Frank Beijen, Mariken Boersma, Anna van der Gaag, Marc Koenen, Berry Overvelde Beeldredactie: Gaby Baas, Evelien van Eck Redactie: Emmeke Bos, Roeliene Bos, Pepijn van der Gulden, Melanie Metz, Elly Posthumus, Paul Serail, Mark Traa, Nathalie Winkster (stagiaire) Marketing: Job Scheepers, Lianne Wijnands, Rosella van Hedel, Milou van het Hof (stagiaire) Verder werkten mee: Anouschka Busch, Laurence Harms, Luna van Houdt, Sofie Jansen, Keesing, Patrick Oxsener, Tamara Paulus, Rolf Rosing, Sebastiaan van de Water Founding hoofdredacteur: Karlijn van Overbeek Country Manager Hearst Netherlands Marscha Krouwel Publishing group Director Remy Kluizenaar SALES CCO Creative Solutions Anne Marije de Vries Lentsch Sales Manager Edwin Rijken Brand Coördinator Edwin Rijken Head of Tech & Data Emmelijn Hermens…

Schuld geeft controle Bij calamiteiten en epidemieën groeit onze behoefte om een schuldige aan te wijzen voor de ellende, zagen onderzoekers van de University of California, Berkeley (VS) in 2005. Op sommige plekken in het zuiden van Afrika krijgen nog steeds zogenaamde ‘heksen’ de schuld als er een ramp plaatsvindt. Die moeten dat soms zelfs met hun leven bekopen. De wetenschappers zagen dat er vaker ‘heksen’ werden vermoord als er bijvoorbeeld een ziekte uitbrak of droogte heerste. De onderzoekers denken dat de behoefte om controle te hebben daarbij een rol speelt. Mensen willen snappen waarom iets gebeurt. Als je een heks kunt aanwijzen als veroorzaker van de crisis, heb je de illusie dat je beter begrijpt wat er misgaat én dat je het kunt oplossen.…

Test: hoe ga jij om met corona? We zitten al een tijdje in de coronacrisis. Hoe ervaren we dat en hoe gaan we ermee om? We vroegen het aan ruim 4000 bezoekers van Quest.nl. Een klein deel van hen ziet wel iets van een complot in de coronacrisis. Drie procent is er zeker van dat de overheid het coronavirus gebruikt om onze aandacht van iets anders af te leiden. Nog eens drie procent vindt dit waarschijnlijk. De crisis maakt ons soms flink boos. Zo zijn we boos over hoe anderen zich gedragen (22 procent), over dat corona bestaat (dertien procent), over de coronamaatregelen (zeven procent), over het optreden van de overheid (acht procent), over paniekzaaiende media (tien procent). Een kwart onderschat het virus een beetje. Die denkt dat het virus…

Mens & Lichaam / Psychologie Buikgevoel Begint een gezonde geest bij een gezonde darmflora? Dat is aannemelijker dan het misschien klinkt: een poeptransplantatie maakt bij muizen het verschil tussen depri en kiplekker. ■ TEKST: PEPIJN VAN DER GULDEN ZACHARY RATHORE/GETTY IMAGES De oplossing voor mentale kwalen ligt misschien wel in onze darmen Moeten we de gastarbeiders in onze darmen niet wat meer aandacht geven? Onze spijsvertering zou lang niet zo goed werken als we niet geholpen werden door biljoenen bacteriën, die als een stille kracht helpen ons voedsel te verteren. Nou ja, stille kracht? Misschien laten ze wel luidkeels van zich horen, zonder dat wij het doorhebben. Er komt namelijk steeds meer bewijs dat onze darmflora grote invloed heeft op onze geestelijke gezondheid. Al die bacteriën kunnen weleens bepalen of…

Bacteriën gezocht Hoe komen al die bacteriën in onze darmen terecht? Als baby ben je nog ‘schoon’: in de baarmoeder zijn bacteriën een gevaar, dus die worden netjes buiten de deur gehouden. Pas na de geboorte ga je op zoek naar geschikte darmbewoners. Of beter gezegd: tijdens de geboorte. Want een natuurlijke bevalling is allesbehalve schoon, en dat is best voordelig. In de vagina van de moeder bevinden zich tal van bacteriën. Op weg naar buiten wordt een baby lekker ingesmeerd met mams bacteriën. Die nestelen zich ook in het darmkanaal van haar kroost. Later helpt ook moedermelk om de darmkolonie op volle sterkte te brengen. Het belang van de geboorte blijkt bij kinderen die zijn geboren via een keizersnee. Dat gebeurt uiteraard volledig steriel en dat is best jammer.…

Dikke darm maakt dik Waarom zijn onze darmbacteriën vaak van slag? Misschien ligt dat wel aan ons nieuwe leven. Nieuw op evolutionaire schaal dan. De eerste honderdduizenden jaren van ons bestaan leefden mensen als jager-verzamelaars. We bewogen regelmatig en hadden een lekker divers dieet. Pas sinds een voor evolutionaire begrippen erg korte tijd leven we nu als fastfoodkoningen met een bureaubaan. Het is niet gek om te denken dat onze darmflora minder goed berekend is op die nieuwe manier van leven. De bacteriën beginnen te protesteren vanwege al het vette en verwerkte voedsel dat we nu naar binnen werken, denken sommige deskundigen. Dat protest kunnen we best negeren, maar daar zijn we dan zelf de dupe van. We krijgen last van obesitas en diabetes type 2 (suikerziekte). Ook die ziekten…

De kleuren van de keizer Standbeelden uit de Romeinse tijd kennen wij als marmeren kunstwerken, vaak wit. Maar liep je in die tijd over straat, dan zag je gekleurde beelden. ‘Er zijn beelden gevonden met restanten van kleur’, vertelt historicus Sam Heijnen van de Radboud Universiteit. ‘Vaak zit er nog wat pigment rondom de ogen.’ Ook haren waren vaak geverfd. ‘Er zijn beelden van keizers met blauwe ogen, bruine ogen, blond haar, donker haar.’ Kleding stond er doorgaans ook gekleurd op. ‘In ieder geval om de highlights aan te geven.’ Rood en blauw waren populair. Waar huid te zien was, werd het marmer vaak flink opgepoetst zodat het mooi wit was. Hoewel de huid soms ook beschilderd was. ‘Een bont geschilderd beeld zal het geweest zijn. Een erg slechte smaak…

De gewone man in marmer De wereld van de Romeinen stikte van de standbeelden. Wie kwam je zoal tegen? ■ In tempels en op altaren op straat stonden Romeinse goden en godinnen. ■ De keizer stond op zijn sokkel op straat en in tempels. En in belangrijke openbare gebouwen. Op die manier was de heerser overal bij betrokken. ■ In publieke gebouwen stonden naast de kop van de keizer ook belangrijke locals. Als je de lokale politiek in ging, maakte je als eenvoudige sterveling kans op een kopie van je hoofd in steen. ■ Was je minder belangrijk, dan kon je het ook tot buste schoppen maar dan moest je eerst overlijden. En rijk zijn. In Romeinse villa’s zijn bustes van vroegere bewoners gevonden. ■ Op het huisaltaar vereerden Romeinen…

Veel marmer Er zijn heel wat beelden van Romeinse keizers gevonden, vaak van marmer. Slechts vijf procent van de vondsten is van brons gemaakt. Maar er waren waarschijnlijk nog veel meer bronzen portretten. Het punt is: brons kun je omsmelten. Tot een nieuw portret bijvoorbeeld, van de volgende keizer. Of tot gereedschap of wapens. Daarom zullen veel bronzen keizerportretten verloren gegaan zijn. Hetzelfde geldt voor zilver en goud. Keizer Augustus zelf schreef dat hij zilveren en gouden portretten van zichzelf liet omsmelten om de kostbare edelmetalen vervolgens terug te geven aan het volk. Er zullen dus aardig wat zilveren en gouden beeldjes geweest zijn.…

Wie is Thérèse Boer? 11 mei 1971: Thérèse Tausch wordt geboren in Kampen. ‘Mijn moeder dronk graag een wijntje. Mijn vader is een fervente Grolschdrinker.’ 1985: Tausch gaat werken bij De Prinsenije in Giet-hoorn. ‘Eerst in de afwas, daarna in de bediening. De eigenaresse heeft mij leren wijn proeven.’ 1988: ze gaat naar de hotelschool. ‘We kregen wijnles van meneer Gispen. Ik vond het reuze-interessant, als enige van de klas.’ In de weekenden werkt Tausch in Michelinsterrenrestaurant Kaatje bij de Sluis in Blokzijl. 1992: ze gaat stage lopen bij De Echoput in Hoog Soeren. 1993: ze haalt haar diploma aan de hotelschool, doet examen als vinoloog en neemt in Zwolle restaurant De Librije over, samen met haar man Jonnie Boer. Het restaurant krijgt dat jaar een Michelinster. In 1999 verdient…

HET LAATSTE WOORD Moet je een oven nou voorverwarmen of niet? TEKST: MARK TRAA ADOBE STOCK ‘E en oven is geen Max Verstappen die ineens optrekt’, zegt culinair journalist Karin Luiten, auteur van onder andere Het Grote Ovenhand- boek. Ze vertelt dat sommige gerech- ten nu eenmaal het beste gedijen als ze ineens een warmteboost krijgen. Brood bijvoorbeeld, en ook cake, pizza en taart. ‘Die worden niet knapperig als je ze begint te verwarmen terwijl de oven nog koud is. Je loopt het risico dat de korst verbrandt en de binnen- kant een ongare, natte kledder blijft. Ook soufflés in een koude oven zijn kansloos.’ In zijn algemeenheid geldt: alles dat moet rijzen, stop je in een voorverwarmde oven. Er zijn ook gerechten die een koude start wel prima vinden.…

Loten maar Bij de studie geneeskunde werd lange tijd geloot om studenten te selecteren. Daar was heel wat kritiek op, want dan bepaalt toeval je lot. Een toelatingsexamen lijkt eerlijker, want dan heb je de kans jezelf te bewijzen. Heel wat opleidingen hebben daarom de afgelopen jaren lotingen omgeruild voor tests. Maar hoogleraar rechten van de mens Jenny Goldschmidt (Universiteit Utrecht) ziet juist de nadelen van zo’n sollicitatiesysteem. ‘Ik ben daar ontzettend sceptisch over. Ik geloof niet dat zo’n systeem neutraal is. Het gaat om taal, het milieu waar je uitkomt, en de vraag of je thuis een moeder, oom of zusje hebt die even met je meeleest met zo’n sollicitatiebrief. Dan heb je al zes strepen voor op iemand van wie de ouders geen idee hebben waar het over…

Maar… alles beter dan blond Hebben we jou, roodharige, de put in gepraat? Kop op, het kan altijd erger. Je had ook een blonde vrouw kunnen zijn. Probeer dan maar eens van je domme imago af te komen. Onderzoekers van het Trinity College (Ierland) deelden 150 mensen op in drie groepjes van 25 mannen en 25 vrouwen. Zij kregen vijf foto’s te zien van vrouwen met rood, blond en bruin haar. Daarna moesten ze die vrouwen een karaktereigenschap toedichten, zoals ‘verlegen’, ‘temperamentvol’ of ‘intelligent’. Wat bleek? Bij mannen was het stereotype ‘domme blondje’ springlevend. Dat merkte ook actrice Amy Adams, die van nature blond is. Ook zij had last van domme vooroordelen, tot ze in 2004 voor een rol haar lokken rood verfde. Sindsdien reageren mensen heel anders op haar,…

Machteloos tegen epidemieën Eind negentiende eeuw werd Nederland nog getroffen door de ene na de andere epidemie waartegen geen kruid was gewassen. Voor een dorpsdokter was het dweilen met de kraan open. Tussen april 1883 en februari 1884 werden in Oud-Beijerland 671 personen, of bijna dertien procent van de totale bevolking, door de pokken aangetast. Binnen elf maanden overleden 207 mensen aan die ziekte, bijna vier procent van de totale bevolking. In 1865 en 1866 werd Oud-Beijerland getroffen door een cholera-en mazelenepidemie. In de winter van 1884 kregen 33 mensen in het buurtschap Zinkweg, dat bij Oud-Beijerland hoort, de tyfus. Het waren allemaal ‘zeer behoeftigen’, schrijft dorpsdokter Johan Hers in zijn dagboek. Hun hygiëne was beroerd. ‘26 onder hen drinken gewoonlijk slootwater, de 7 overige regenwater, de inhoud der door…

Eindelijk, de doktersauto Het leven van de huisarts werd begin twintigste eeuw een stuk vergemakkelijkt door de komst van de auto. Samen met andere notabelen als de burgemeester en de notaris was de dokter vaak de eerste in het dorp die daarover kon beschikken. Het is niet bekend welke arts wanneer als eerste een auto had, maar dat zal al vóór de Eerste Wereldoorlog zijn geweest. Duitsland kende vanaf 1909 al een speciale ‘Dokterswagen’, een Opel met extra dikke banden. In 1924 wordt de Vereeniging voor Verzekering van Artsen-Automobilisten opgericht met een eigen blad met handige auto-tips. Dan heeft de helft van de huisartsen al een eigen auto. In 1932 wordt gemeld dat ‘bij de verkeerspolitie een welwillende praktijk heerscht om aan doktersauto’s, kenbaar aan een bordje ‘Dokter’ op den…

KORT ■ PSYCHOLOGIE Meer kinderen, slechter slapen GETTY IMAGES Een eerste baby is al niet best voor je nachtrust. En met meerdere kinderen is lekker doorslapen er voor moeders met baby’s al helemaal niet meer bij. De slaap-kwaliteit van vaders gaat niet achteruit als ze naast de baby al een kind hebben. Dat ontdekten onderzoekers van McGill University (Canada). Ze bestudeerden het slaappatroon van 111 ouders van zes maanden oude baby’s gedurende twee weken. Het aantal uren slaap verschilde niet bij ouders met één of meer kinderen. Wel was de slaap meer gefragmenteerd als er al meer dan één kind in huis woonde. Dat was alleen bij moeders het geval. Waarom vaders hier minder last van hebben, weten de onderzoekers nog niet. Mogelijk heeft het met de verdeling van de…

Kinderen zijn conservatief Saai maar waar: jongens houden van autootjes en meisjes van poppen. Kinderpsycholoog Ger Ramakers deed in 2007 aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar speelgedrag van kinderen tussen de leeftijd van twaalf maanden tot hun zesde. De kleintjes deden elk half jaar mee aan een speeltest. Daarbij mochten ze zich vermaken met uiteenlopend speelgoed, van auto’s tot een pop of een theeserviesje. Tot ongeveer hun tweede jaar maakte het kinderen weinig uit waarmee ze speelden, vertelt Ramakers. ‘Maar vanaf een jaar of drie, vier zagen we dat sommige jongetjes opeens met hun armen over elkaar gingen staan als ze een pop zagen: daar ga ik dus niet mee spelen! Ik heb nooit meegemaakt dat een meisje weigerde om met de poppen te spelen.’ Daar werd verder niet…

Niks om het lijf? SOMMIGE LICHAAMSDELEN VERDIENEN WEL WAT AANDACHT Aflevering 8: de milt Bloedcontrole Een steek tijdens het hardlopen, dan beginnen mensen weleens over de milt. Maar dit ren-eens-wat-langzamerorgaan heeft nog veel meer functies. En die steek, daarvan lijkt de milt niet eens de dader. Hoe nuttig kan een orgaan zijn dat je eigenlijk ook kunt missen? Bij sommige vormen van kanker, een immuunziekte of na een ongeluk wordt de milt soms in zijn geheel verwijderd. Daarna kan iemand nog vele jaren door blijven leven. Dat zal bij het verlies van je hart of je lever niet zo snel gebeuren. Erg belangrijk lijkt de milt dus niet. En zeg nou eerlijk: weet jij waar hij voor dient? Kortom, dit vergeten orgaan kan wel wat promotie gebruiken. Het probleem ‘Je…

Uit & Thuis Wat is de moeite waard om te lezen, kijken, luisteren, kopen of mee te maken? Quest geeft tips. GADGET Niet voor wegkijkers Dat videobellen mag wel wat persoonlijker. Het zou al helpen als we elkaars blik niet continu ontweken. Maar ja, je kunt ook haast niet anders. Alleen als je zelf naar je webcam staart, lijkt het voor anderen alsof je ze aankijkt. Maar in dat geval zie je hen juist niet. En dus kijken we altijd net iets te veel naar beneden. Tenzij je de Center Cam gebruikt dan. De subtiliteitsprijs wint deze vinding bepaald niet. Het is een camera aan een buigbaar slangetje, die je met een clipje bovenaan het scherm bevestigt. Door de camera goed te positioneren, filmt die precies hoe jij anderen…

VERDER IN DE VOLGENDE QUEST: ■ Bestaat de legbatterij nog? Smaakt een ei van de ene vogel heel anders dan een ei van een andere soort? En meer fijne eierfeiten. ■ Ver, verder, verst. Dit zijn de meest afgelegen plekken op aarde (en in Nederland). ■ Het perfecte proefdier? Dat is niet de muis, maar een onooglijk visje: de zebravis. Alles over dit bijzondere beestje. DE REDACTIE KAN VANWEGE DE ACTUALITEIT OF VANWEGE ANDERE OMSTANDIGHEDEN BESLUITEN OM ONDERWERPEN TE SCHRAPPEN OF OM ZE UIT TE STELLEN.…