Inhoudsopgave van Editie 6 - 2019 - Quest

Focus Golfslag Twee vliegtuigen die door de geluidsbarrière knallen: misschien heb je het ooit gehoord. Maar gezien had je het nog nooit. Pas na tien jaar prutsen aan opnameapparatuur slaagde NASA erin om deze foto te maken. Zo’n 600 meter boven deze twee supersonische T-38-jachtvliegtuigen vloog een propellervliegtuig met apparatuur die schokgolven in de lucht kan fotograferen. De kleinste details zijn te zien op de foto. Handig, want NASA wil precies weten hoe de schokgolven van de twee toestellen op elkaar reageren. De onderzoekers werken aan een nieuw vliegtuig, dat niet door de geluidsbarrière knalt, maar alleen zacht gerommel voortbrengt. Daarmee kunnen we in de toekomst hopelijk heel snel boven bewoond gebied vliegen zonder een knal te veroorzaken.…

Te veel keus is ook zielig Dat aantrekkelijke mensen makkelijker aan een partner komen, ligt voor de hand. Maar ach, al die verleidingen zijn heus geen pretje. In 2017 liet de Harvard University zien dat mensen die er goed uitzien op hun eindexamenfoto in hun latere leven vaker scheiden en telkens maar kort getrouwd zijn. Hetzelfde geldt voor beroemdheden: hoe mooier ze zijn, hoe vaker ze scheiden. De verklaring? Als je mooi bent, krijg je meer aandacht van potentiële partners. Daarmee neemt de kans toe dat je toegeeft aan de verleiding en zo je huwelijk verpest.…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? GETTY ‘Biologisch vlees is beter voor het milieu dan kiloknallers’ Heb je het beste voor met onze planeet? Dan eet je biologisch vlees en geen plofkip of kiloknallerkoe. Dat is beter voor het milieu. Toch? Hoe houdbaar is de claim? Helaas: wat het klimaat betreft, scoort biologische veeteelt slechter dan de intensieve variant. Wel kun je slim kiezen. Kippen groeien bijvoorbeeld relatief snel en veroorzaken minder uitstoot per kilo vlees. Al scoort géén vlees altijd nog beter dan kip. Zit er iets in? We laten dierenwelzijn buiten beschouwing en kijken alleen naar de ecologische voetafdruk: hoeveel uitstoot veroorzaakt een lapje vlees? Niet…

Ruimtebaby op komst ‘Als de mens een soort wil worden die op meerdere planeten leeft, moeten we leren hoe we ons in de ruimte kunnen voortplanten.’ Zo formuleert de Nederlander Kees Mulder zijn gedachte achter SpaceLife Origin. Dat bedrijf wil komende jaren drie missies volbrengen. Om te beginnen de Missie Ark (2020), waarbij menselijke zaad- en eicellen in een baan om de aarde worden gebracht. Daarna volgt Missie Lotus (2022), die beoogt een menselijke bevruchting in de ruimte te laten plaatsvinden. Het slotstuk wordt Missie Cradle (2024), waarbij een vrouw in de ruimte moet bevallen. Maar het valt nog te bezien of dat alles op zo’n korte termijn wel haalbaar is. Daarnaast maken wetenschappers zich zorgen over de straling waarmee moeder en kind te maken gaan krijgen tijdens een ruimtebevalling.…

Hart maakt crimineel SHUTTERSTOCK Criminologen van de University of Pennsylvania (VS) vonden in 2017 een lichamelijk verschil tussen mannen en vrouwen die de overmaat aan crimineel gedrag bij mannen deels kan verklaren. Mannen hebben een lagere rusthartslag dan vrouwmensen. Het idee is dat mensen met een lagere hartslag minder angst kennen. En om een misdaad te plegen, heb je een bepaalde mate van angstloosheid nodig. Die lagere hartslag is al te meten bij kinderen van zeventien maanden. De onderzoekers zagen dat elfjarigen met een lage hartslag in rust op hun 23ste vaker het criminele pad hadden bewandeld dan mensen met een hogere rusthartslag. In die eerste groep zaten vooral mannen. De criminologen berekenden dat de hartslag vijf tot zeventien procent van het misdaad-verschil tussen mannen en vrouwen verklaart. Blijft wel…

Suikersapjes SHUTTERSTOCK Het maakt voor de hoeveelheid suiker nogal uit van welk fruit (of groenten) je sap is gemaakt. Hier rechts zie je hoeveel suiker er in sapjes zit per 200 milliliter, een gemiddeld limonadeglas. Ter vergelijking: in een glas Coca-Cola van hetzelfde formaat zit 21,2 gram suiker. ■ Druivensap: 32 gram ■ Ananassap: 21,6 gram ■ Appelsap: 21 gram ■ Sinaasappelsap uit pak: 19 gram ■ Sinaasappelsap vers: 17 gram ■ Perensap: 17 gram ■ Wortelsap: 12,8 gram ■ Tomatensap: 6,2 gram BRON: WWW.DIABETESFONDS.NL…

Juicen of blenden? Maakt het uit of je sap met een slowjuicer of sapcentrifuge maakt? Niet echt, zegt saponderzoeker Floor Scheffers. De machines verschillen nauwelijks. ‘In de juicer bewaar je nog iets van de vezels.’ Dan pureer je het fruit, en krijg je een smoothie, iets dikker dan sap. ‘Een juicer behoudt iets meer vitamine dan de centrifuge, maar de verschillen zijn heel klein.’ De Consumentenbond testte de verschillen tussen beide machines en ontdekte ook weinig verschil. De Bond raadt aan niet op de claims van de slowjuicerfabrikanten te letten. Die ronken in advertenties dat de trage sapmachines ‘tot drie keer zoveel voedingsstoffen’ uit groenten en fruit halen. Maar uiteindelijk worden daar in beide machines gezonde vezels uit gezeefd die je weggooit.…

Laat maar zitten Veel psychologen en therapeuten zeggen dat jeugdtrauma’s opgehaald moeten worden om ze te kunnen verwerken. Ze zouden onderbewust in het geheugen zitten, waar ze nog voor klachten zouden kunnen zorgen. ‘Maar we weten helemaal niet of die herinneringen wel bewaard blijven. Het zou heel goed kunnen dat je gewoon heel veel bent kwijtgeraakt’, zegt Ineke Wessel, universitair hoofddocent experimentele psychopathologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarnaast is het nog maar de vraag of jonge kinderen deze gebeurtenissen wel als traumatisch ervaren. Zo zijn er bijvoorbeeld mensen die als kind seksueel misbruikt zijn, maar dat zelf nooit als ‘verkeerd’ hebben gezien. Door #metoo weten ze pas wat hen toen is overkomen. ‘Maar dat wil niet zeggen dat ze er eerder, onderbewust, last van hadden en het niet hebben kunnen…

Goud in de grond De diepzeebodem is ook een onontgonnen goudmijn. Een veelvoud van de huidige bovengrondse goudvoorraad is daar te vinden. Metalen als zink en kobalt zijn er ook in overvloed te vinden. Voor nu ligt het daar onberoerd, kilometers onder het zeeoppervlak. Bedrijven verkennen of het mogelijk is om die materialen te mijnen, door enorme robots deze metalen van de oceaanbodem te laten schrapen en naar boven te brengen. Bioloog Sabine Gollner onderzoekt de mogelijke gevolgen van diepzeemijnbouw voor dieren. Voor hen zou er veel veranderen. ‘Mensen hebben nu ook al impact op de diepzee, maar dat is vergeleken met andere ecosystemen nu nog vrij beperkt.’ Door drilboren en steenvergruizers op de oceaanbodem zou dat zeker veranderen. Toch verwacht Gollner dat de onderzeemijnbouw er gaat komen. ‘Er liggen…

Intieme samenwerking Een bacterie die in je dringt en je lichaam heftig misvormt. Dat klinkt niet als het begin van iets moois. Maar voor jonge kokerwormen in de diepzee is het de enige optie. Zonder bacterie-infectie sterven ze van de honger. De kokerwormen leven bij heetwaterbronnen in de diepzee, waar sulfiden uit de aardbodem naar boven dringen. Die stoffen zijn voor de meeste dieren giftig, maar bijzondere bacteriën maken er juist suikers van. Die bacteriën zijn wel gebaat bij een constante sulfideaanvoer. Binnendringen in koker-wormpjes verzekert deze bacteriën van een vaste voedselvoorziening. De wormen kunnen via hun bloed niet alleen zuurstof vervoeren, maar ook sulfiden. In ruil krijgen de wormen voedsel van de inwonende bacteriën, want zij halen hun energie uit de suikers die de bacteriën produceren. Zo ontstaat een…

Verboden bezit Zorg om verslaving en moreel verval van gebruikers: dat waren de redenen om in 1919 een Opiumwet in te voeren. Toch legde die alleen de handel en productie in drugs aan banden. Drugsbezitters kwamen er genadig vanaf. Althans, tot 1928. Want met de eerste wijziging van de Opiumwet moesten zij er dat jaar ook aan geloven. Tenzij je apotheker, arts of dierenarts was, of een officiële ontheffing had, liep je vanaf dat moment risico op straf als je morfine, opium, cocaïne of heroïne op zak had. En ook voor cannabis, waarover de wet tot dan toe niet repte, kon je ineens op de bon geslingerd worden. Tenzij het ging om een geringe hoeveelheid en je kon aantonen dat het voor eigen gebruik was.…

Eeuwenoud gebruik Denk niet dat snuivers, slikkers of rokers iets van de recente geschiedenis zijn. Want ver voor 1800 konden ze er ook al wat van. Neem de dichter Homerus in het oude Griekenland. Die heeft het in zijn Odyssee, die hij waarschijnlijk zo rond 800 voor Christus schreef, over het verdriet van Telemachus om zijn dode vader koning Odysseus. Zijn tranen werden gestild toen hij een drankje aangelengd met opium kreeg aangeboden. Voor in elk geval een etmaal maakte neerslachtigheid plaats voor euforie. Eeuwen later gebruikten de Romeinen het als slaapmiddel en pijnstiller, vrij verkrijgbaar op de markt en in staatswinkels. Een jointje voor de ontspanning was ze in het Romeinse Rijk ook niet vreemd, net zomin als een paddo voor de inspiratie. Alleen spuiten kenden ze in vroegere…

Meer gevoel zonder gehoor Wat gebeurt er met je brein als je vanaf je geboorte alleen stilte hebt gekend? Mensen die doof zijn geboren, laten het ‘horende’ deel van hun hersenen niet ongebruikt, zo blijkt uit een studie van de University of Oregon (VS) uit 2012. Hersenscans van doofgeboren mensen laten zien dat zij hun auditieve cortex, het hersengebied waar geluid wordt verwerkt, gebruiken om objecten te voelen en te zien. Dat bleek niet zo te zijn bij horende proefpersonen. Volgens de onderzoekers laat het zien hoe plastisch ons brein is: als de oorspronkelijke functie van een deel van ons brein verloren gaat, dan wordt dat deel opnieuw ‘geprogrammeerd’ en krijgt het een nieuwe taak. Eerdere studies lieten zien dat doofgeboren mensen bewegingen en beelden vanuit hun ooghoek beter waarnemen.…

Jonge oudjes Voor hergebruik zijn vooral vliegtuigen interessant die snel uit de roulatie zijn genomen, zoals de twee Boeings die AELS nu uit elkaar haalt. Die zijn maar elf jaar oud, terwijl vliegtuigen wel 25 jaar mee kunnen. Ze zijn door reisoperator TUI vroeg uit dienst genomen omdat ze niet rendabel meer waren. Net als bij auto’s bestaan er bij vliegtuigen verschillende varianten van hetzelfde model. Dit zijn Boeing 737-700-toestellen. Dat is een korte versie waar zo’n 140 mensen inpassen. Er bestaat ook een langere variant, die met net zoveel piloten en iets meer brandstof meer passagiers verscheept. Die is dus voordeliger in gebruik. Voor de onderdelen is de korte versie wel een fijn model. Die zijn namelijk ook bruikbaar bij zijn grotere broertje.…

Onder het mes Heb je genoeg van die uitgezakte blik? Dit kan een cosmetisch arts aan je wallen doen. Opvullen: als de groeven erg diep zijn. Een cosmetisch arts of dermatoloog kan ze opvullen met hyaluronzuur. Dat wordt ook gebruikt om lippen dikker te maken. Het is een eiwit dat vocht aantrekt. De traangoot bij je oog wordt minder diep. Bij kringen kunnen fillers ook helpen. Door het beetje extra vocht is er minder schaduw te zien. Weghalen: als wallen het gevolg zijn van te veel huid of vet. Een plastisch chirurg kan het overtollige vet verwijderen en de slappe huid inkorten. Om te voorkomen dat mensen holle oogkassen krijgen, wordt vet soms alleen verplaatst. Dit heet de Hamratechniek. Het verzakte vet uit de wal gaat dan direct in de…

Veranderlijf Ons lichaam verandert voortdurend. Als je er een tatoeage op zet, als je zwanger bent, als er een ledemaat geamputeerd moet worden. Een Schotse huisarts beschrijft het prachtig. ■ TEKST: MARK TRAA Gavin Francis, huisarts in Edinburgh, heeft 4000 patiënten in zijn praktijk. Op een dag ziet hij er zo’n 24. Het zijn 24 lijven die vanaf de geboorte voortdurend een transformatie ondergaan. Lichamen veranderen door zwangerschap, puberteit en menopauze, maar ook doordat een ledemaat moet worden afgezet of een tatoeage wordt gezet. Francis beschrijft de verschijnselen aan de hand van verhalen uit de wetenschap en de kunst, maar vooral uit zijn eigen ervaring. Als student zag hij een patiënte met haar dat ze zorgvuldig naar voren over haar hoofd had gekamd. Toen ze haar pony optilde, wist Francis…

TENTOONSTELLING TOP STUK voor Aandenken uit Mekka Ah, abstracte kunst. Wat zien we? ‘Dit is de Ka’ba, het heiligdom in het islamitische bedevaartsoord Mekka. Het is vaak het einddoel van de hadj, de pelgrimstocht naar Mekka die veel moslims maken. Volgens de Koran is hij gebouwd door Adam, de eerste profeet. Dit canvas is gemaakt door het designteam van Duraibah, een bedrijf uit Mekka. Dat maakt allerlei souvenirs uit die plaats, zoals traditionele bidkleden. Maar ook telefoonhoesjes met de Ka’ba erop. En dit schilderij.’ Een souvenir in een museum? ‘Ja, dat lijkt vreemd. Maar souvenirs zijn belangrijk voor mensen die naar Mekka reizen, als een aandenken. Duraibah maakt designspullen, zoals dus gsm-hoesjes met de Ka’ba erop. Ik vind die combinatie van oud en nieuw erg mooi. En ik houd van…

juni 2019, jaargang 16 To be or not to be Van een kip soep maken is eenvoudig, maar hoe maak je van soep een kip? Deze metafoor voor het oersoepdilemma is van Wilhelm Huck, hoogleraar fysische organische chemie aan de Radboud Universiteit. Het is de vraag der vragen: hoe ontstaat uit een soepje van wat complexe moleculen een levend wezen? Redacteur Paul Serail schrijft hierover een helder verhaal, vanaf pagina 20. Als we weten hoe leven ontstaat, zouden we ook meer te weten kunnen komen over leven elders in het universum. ‘Dat is er vast’, luidt de conclusie. Komen die aliens bij ons op aarde, dan zullen ze wel verder zijn ontwikkeld dan wij, denk ik. Anders waren wijzelf wel hún ontdekkers geweest. Of we op ze zullen lijken? Chemisch…

Psychologie Mooie mazzelaars Zelfs kippen zien het verschil tussen mooie en lelijke mensen. Bij welke groep je hoort, heeft een sterk effect op je leven. Zeven mazzeltjes voor onze mooie medemens. TEKST: FRANK BEIJEN ILLUSTRATIES: HEIN DE KORT/COMIC HOUSE Zeven voordelen en een nadeel in het leven van aantrekkelijke mensen 1 Oogappel Voordeel? Wie mooi is, krijgt aandacht, en meer aandacht leidt tot meer waardering. Hoe we dit weten? Uit onderzoek blijkt dat we geïnteresseerder zijn in mooie gesprekspartners, dat we mooie gezichten eenvoudiger volgen met onze ogen en dat we niet onthouden wat mensen zeggen als hun gezicht een vlek vertoont. In 2010 liet de University of British Columbia (Canada) proefpersonen drie minuten praten met aantrekkelijke en minder aantrekkelijke types. Zij beoordeelden de mooie gesprekspartners niet alleen positiever, de…

Smaakzaak Heb je een scheve neus of pukkels? Dan win je nergens een schoonheidswedstrijd. Een symmetrisch gezicht en gezonde uitstraling wijzen op een gezond genenpakket en beloven gezonde kindjes. Toch is het schoonheidsideaal niet overal hetzelfde. In rijke landen vallen we niet zo snel op mensen met overgewicht. Op plekken waar voedselschaarste heerst, zo blijkt uit diverse onderzoeken, moeten ze van latten juist niets hebben. De invloed van voedsel op je partnervoorkeur werkt heel direct, volgens onderzoek van het University College of London uit 2006. Heeft een man honger, dan vindt hij zware vrouwen mooier dan wanneer hij net uitgebreid getafeld heeft. Lange benen zijn een westers schoonheidsideaal voor vrouwen. De Himba-stam in Namibië prefereert langbenige mannen, volgens de Poolse Uniwersytet Wrocławski. Vrouwen uit de stad houden meer van typisch…

Grote getallen Hoe zit het ook alweer met het heelal, wat is wanneer begonnen? Een paar grote getallen en een kleintje. ■ Het heelal ontstond zo’n 13,8 miljard jaar geleden. ■ De zon is ongeveer 4,6 miljard jaar oud. ■ De aarde ontstond iets later, pakweg 4,5 miljard jaar terug. ■ Het oudste fossiele bewijs voor leven op aarde is ongeveer 3,5 miljard jaar oud. ■ De eerste cellen met een celkern, zoals bij dieren, verschenen voor zover we weten circa 1,8 miljard jaar geleden. ■ De oudste bekende fossiele resten van meercellige dieren stammen van 620 miljoen jaar geleden. ■ Duizendpootachtigen kropen mogelijk 530 miljoen jaar geleden het land op. ■ De oudste fossielen van de moderne mens zijn van pakweg 200.000 jaar geleden. ■ De zon heeft nog…

Maatschappij Ze zijn onder ons Hoezo ‘de aliens komen’? Ze zijn hier allang. In de vorm van reptielwezens of ergens in ons lichaam. Vijf knettergekke, maar creatieve alientheorieën. ■ TEKST: MELANIE METZ Mini-aliens SHUTTERSTOCK Is de mensheid geïnfiltreerd? Vijf theorieën van buitenaardse proporties Theorie? Atoomtheorie Pardon? De aliens zijn niet alleen onder ons, ze zitten ín ons. Alle atomen, dus ook die in ons lichaam, bestaan uit kleine ruimteschepen. En die worden bestuurd door nog kleinere microwezens. Het menselijk lichaam is dus eigenlijk een wolk van microwezens. Wie zegt dat? De Amsterdammer Harrie Weggelaar (1945), voormalig leraar, ex-bibliothecaris en zoon van God (zijn twitternaam is ‘Harriechristus’). Weggelaar was altijd al geïnteresseerd in filosofie en was aanhanger van de Scientology-stroming (zie het kader ‘Plakkerige aliens’). Waterdicht? Op Twitter en fora als…

Leefbaar Mars Je kunt mensen genetisch aan een andere planeet aanpassen. Of moet je een planeet aanpassen aan de mens? Dat laatste heet terraforming. Jammer genoeg blijkt het terraformen van de meest voor de hand liggende planeet, Mars, nog niet zo makkelijk. Wil je het daar voor mensen bijvoorbeeld behaaglijk warm maken, dan moet het broeikaseffect op Mars eerst nog veel sterker gemaakt worden. Maar onlangs ontdekten onderzoekers dat er domweg niet genoeg koolstofdioxide op die planeet is om dat te doen. Het zal er voorlopig dus nog bitterkoud blijven. Zelfs al lossen we dat probleem op, dan zijn er nog genoeg andere hordes. Zo beschikt Mars niet over een magnetisch veld, waardoor schadelijke ruimtestraling ongehinderd het oppervlak bereikt. En zou je er zonder ruimtepak rondlopen, dan ging je bloed…

VAN DE KAART Rode wereld We kennen Mars al heel lang als een rode bol aan de hemel. Sinds 48 jaar schieten we er onderzoekskarretjes en andere apparaten op af. Zo leren we steeds een ander stukje Mars van dichtbij kennen. ■ TEKST: FRANK BEIJEN ILLUSTRATIE: GEODIENST (RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN) We hebben slechts een handvol plaatsen van Mars bereikt Trage wagens De wagentjes die wetenschappers over Mars laten crossen, zijn niet bepaald Formule 1-bolides. Met een afgelegde afstand van ruim 45 kilometer is Opportunity recordhouder ver rijden op Mars (zie de inzet links). Maar de NASA-robotwagen deed daar wel veertien jaar over. Opportunity fotografeerde een meteoriet en zandduinen op Mars en onderzocht zandstormen. Curiosity is sinds 2012 onderweg en heeft er inmiddels 20 kilometer op zitten. Hij heeft stralingsmetingen gedaan, proefboringen…

Eigen cijfers De criminaliteitscijfers waar onderzoekers mee werken, zijn meestal gebaseerd op cijfers van politie en justitie. Die gaan over geregistreerde misdaad. Maar voor een heleboel delicten wordt nooit iemand opgepakt. Over alles wat we niet zien, weten we eigenlijk niets. Het zou dus heel goed kunnen dat het verschil in criminaliteit tussen mannen en vrouwen in werkelijkheid kleiner is. Als onderzoekers mensen zelf vragen of ze weleens iets strafbaars hebben gedaan, dan liggen de cijfers tussen beide geslachten wat dichter bij elkaar. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat vrouwen of meisjes in deze zelfrapportages overdrijven en/of jongens zich juist inhouden.…

MASTERCLASS Sleutelfiguur Jos Weyers behoort tot ’s werelds beste lockpickers. Hij prutst sloten open met een haakje, of vijlt in recordtempo ter plekke een passende sleutel. Hoe word je de snelste slotenkraker ter wereld? ■ TEKST: ANNE VEGTERLO FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Elk slot heeft afwijkingen. Hoe beter het slot, hoe minder. Maar ze zijn er altijd’ ‘Het Nederlandse kampioenschap Lockcon in Baarlo is het Wimbledon van de slotensport. Andere wedstrijden zijn leuk, maar Lockcon wil je echt winnen. De eerste keer dat ik won was in 2009. Ik deed mee met het onderdeel impressioning. Dan krijg je een dicht slot en een blanco sleutel. Die past in het slot, maar er zitten geen inkepingen in. Die moet je er zelf in vijlen om het slot open te maken.…

Niets dan sap Sommige mensen zweren bij een sap-kuur om hun kilootjes kwijt te raken. Een sapkuur wil zeggen dat je een paar dagen alleen van sappen van groenten en fruit leeft. Dat kan op zich geen kwaad, maar je moet het niet te lang volhouden, waarschuwt het Voedingscentrum. Dan krijg je alleen wat suiker en geen vezels binnen. Dat zijn wel erg weinig calorieën. De eerste twee dagen gaat je lijf lichaamsvet verbranden. Dat is nog wel prettig, als je van vetrollen af wilt. Maar als je lijf na een dag of twee nog steeds te weinig brandstof krijgt, gaat het eiwitten uit je spieren gebruiken. Dan val je nog wel af, maar door het verlies van spierweefsel. Het scheelt wel als je suikerrijke sappen neemt (zoals druivensap), maar…

Schijf zonder sap In 2016 verdween vruchtensap uit de Schijf van Vijf, de richtlijnen voor gezonde voeding van het Voedingscentrum. Het advies is ‘zo min mogelijk suikerhoudende stoffen’ te drinken, en daar valt vruchtensap ook onder. Wat is dan nog wel gezond fruit? Vers fruit uiteraard, ook uit de diepvries. Je moet daar elke dag twee stuks van eten. Wel moet het ‘onbewerkt’ zijn, dus niet gemalen of gepasteuriseerd (verhit). Gedroogd fruit zonder suiker geldt ook als gezond, maar dan maximaal twintig gram per dag. Fruit uit blik of pot is ook gezond, als er geen suiker is toegevoegd en het fruit niet op geconcentreerd sap staat. Gepureerd fruit telt ook mee voor de dagelijkse hoeveelheid fruit, als er geen suiker bij zit en als je het niet drinkt maar…

Onder druk De waterdruk in de diepzee is immens. Op het diepste punt van de oceaan is de druk 11.000 keer groter dan de normale luchtdruk op land: alsof er een Boeing 747 op je lichaam landt. Een zwemtocht naar het diepste punt op aarde overleef je als mens zeker niet (ook niet met duikflessen). Alle lucht zou uit je longen en oren geperst worden. Toch zou je lichaam niet zo plat eindigen als met die Boeing 747 op je. Cellen kunnen de immense waterdruk best weerstaan, omdat ze zelf ook vooral uit water bestaan. Het vocht in die cellen drukt net zo hard naar buiten als de zee op de cellen drukt. Voor dieren zonder longen is overleven in de diepzee daardoor een stuk eenvoudiger. Krabbetjes die leven in…

Druk, druk, druk Je kunt je er misschien weinig bij voorstellen, maar ook in de negentiende eeuw klaagde men over de jachtigheid van het bestaan. Veroorzaakt door de verstedelijking en versnelling van het leven ontstond er vrees dat het brein al die belasting niet aankon. In 1890 uitte de arts Samuel Coronel in het Rotterdamsch Nieuwsblad zijn zorgen over mensen die lange trajecten aflegden in volle treinen en alsmaar voortgingen, in eindeloze galop. ‘Zoo komt men doodvermoeid thuis.’ De oplossing voor een op de loer liggende zenuwinzinking? Zonder enige geheimzinnigheid raadde dokter Coronel morfineinjecties aan. Daarmee was alle drukte volgens hem een stuk beter te weerstaan. RIJKSMUSEUM…

Zoek de stilte op Zo’n 6500 vierkante kilometer Nederland is door de overheid aangewezen als stiltegebied. Het is de bedoeling dat het daar zo stil mogelijk is (de ‘geluidsbelasting’ moet minder dan veertig decibel zijn), en dat je er vooral natuurgeluiden hoort. Nu is Nederland zo volgebouwd dat je altijd wel wat menselijk geluid hoort. Maar alleen geluiden die echt horen bij dat gebied zijn toegestaan, zoals het geluid van een trekker op een akker of een kettingzaag van een bosbouwer in een ‘stiltebos’. Ruim de helft van al het stiltegebied in ons land ligt in het Waddengebied en Zeeland.…

Pech onderweg Het lijkt zo heerlijk: je móet langer vakantievieren omdat je vlucht niet meer teruggaat. Maar het kan wel vervelend uitpakken. Een vliegtuig van Transavia stond in maart 2019 dagenlang vast in Dubai. Er zat een defect in een hydraulisch systeem, dat niet snel opgelost kon worden. Op de meeste vliegvelden liggen reserveonderdelen klaar, om zulke defecten zo snel mogelijk te verhelpen. Bij hoge nood kan een koerier via een bedrijf als AELS zelfs aan komen snellen om ontbrekende onderdelen te leveren. In dit geval had dat niet geholpen. Het probleem lag niet bij de techniek, maar bij de administratie. De papieren kwamen niet op orde, waardoor het vliegtuig lang niet de lucht in mocht. Pas na drie dagen vloog het vliegtuig terug naar Schiphol. Het was toen leeg,…

Leuk voor thuis Normaal gesproken verkoopt AELS alleen aan luchtvaartbedrijven. Een vliegtuigraam voor een paar tientjes verkopen aan een consument levert niet genoeg op. Maar als professionele partijen geen interesse hebben, gaat af en toe via de eigen site een interieur in de uitverkoop. ■ Wil je het gevoel van urenlang opgepropt zitten herbeleven? Schaf dan een rijtje economy-stoelen aan en plaats ze dicht genoeg tegen een muur. Of kies juist een zetel uit de businessclass. Alleen nog een seatbeltlampje in je kamer monteren, voor de complete ervaring. ■ Wil je er een drankje bij? De wagentjes waarmee stewardessen voedsel rondbrengen kunnen ook thuis hartstikke praktisch zijn. ■ Voor echte liefhebbers gaan soms ook wandstukken, deuren en hele cockpits de deur uit. Zo kun je langzaamaan weer een vliegtuig in…

ONMOGELIJK ONDERZOEK ALS ETHISCHE, PRAKTISCHE OF ANDERE OBSTAKELS NIET ZOUDEN BESTAAN, WELKE EXPERIMENTEN ZOUDEN WETENSCHAPPERS DAN DOLGRAAG EENS UITVOEREN? Duiken in ijsmanen AFLEVERING 26: INGE LOES TEN KATE, ASTROBIOLOOG AAN DE UNIVERSITEIT UTRECHT, WIL DUIKEN IN BEVROREN OCEANEN OP VERRE MANEN. Welk experiment zou je willen uitvoeren? ‘Ik zou naar leven willen zoeken op de ijsmanen van Saturnus en Jupiter: Enceladus en Europa. We weten dat op deze manen vloeibaar water ligt verscholen onder dikke lagen ijs. En we weten dat er in dit water hydrothermale bronnen zijn te vinden. De theorie is dat het leven op aarde ook in zulke hydrothermale bronnen is ontstaan. Daarnaast is recent op Mars een waterbron gevonden, net onder het oppervlak. Lastige vraag: moeten we dit water op Mars onderzoeken? Want stel dat de…

Smeren met Sperti Een topmodel met wallen op de catwalk? Of een beroemde actrice doodmoe op de rode loper? Dat kan echt niet. Om snel van hun wallen af te komen, smeren beroemdheden een bijzondere crème op: Sperti aambeien-zalf. Die is gemaakt om zwellingen tegen te gaan. Of die nou tussen je billen zitten of onder je ogen, dat maakt modellen en actrices niet uit. Wijs is het trucje overigens niet. Aambeienzalf is nogal agressief spul en erg ongeschikt voor de dunne huid rond je oog. Als je te lang blijft smeren, wordt je huid droog en schilferig. En dat ziet er ook niet uit op de catwalk en de rode loper.…

Niet alle spinnen spannen zomaar een web 8 op jacht De meeste spinnen vangen hun prooi in een web, maar niet allemaal. Acht achtpotigen met een creatieve jachttechniek. TEKST: ELINE BAKKER GETTY Plakker Naam? Lijmspuiter Groot? Drie tot zes millimeter Jachtgebied? Je vindt hem over de hele wereld. Hij is dol op de donkere hoekjes van huizen. Prooi? Kleine insecten, soms zelfs kleinere spinnen Tactiek? Bij de meeste spinnen komt het spinsel uit een klein gaatje in hun achterlijf, maar de lijmspuiter maakt zijn plaksel in een grote gifklier in zijn kop. De draden spuugt hij uit zijn hoektanden. Tijdens het spugen beweegt de spin zijn hoektanden razendsnel heen en weer, waardoor het spinsel er in een zigzagvorm uit komt. Zo creëert hij snel een groot plakkerig oppervlak. Die hele…

LEZEN QUEST KIEST BOEKEN Elke maand zoekt Quest de boeiendste boeken voor je uit. Wat mag je niet missen? Mark Traa Bijzonder brein Er bestaan bijna geen schoolklassen meer zonder kinderen met dyslexie. Dan zijn er dus ook genoeg volwassenen die lijden aan... ja, aan wat eigenlijk? Wat is er anders aan de hersenen van iemand die dyslexie heeft? En wat kunnen dyslectici juist beter dan anderen? Dyslexie als kans, Brock Eide en Fernette Eide (Maven, € 22) Klimaatdingen doen Wat moeten we als individuele burgers aan met de opwarming van de aarde? Wat helpt wel en wat helpt niet? Een boek om jezelf te informeren en aan de slag te gaan: je blijkt meer te kunnen doen dan je misschien denkt. Hoe gaan we dit uitleggen, Jelmer Mommers (De…

Quest NL Zuidpark Spaklerweg 52 1114 AE Amsterdam-Duivendrecht Luc van Os (CEO) Remy Kluizenaar (uitgever) ISSN 1573-4617 Jaarabonnement Nederland en België: € 77,35 (13 nummers). Losse nummers: € 5,95 Abonnement opzeggen Telefonisch: in Nederland 088-0245444, in België 078-480183. Opzeggingen worden per einde van de gefactureerde periode verwerkt, mits uiterlijk één maand van tevoren doorgegeven aan de klantenservice. U heeft het recht uw abonnement na de eerste actieperiode, met inachtneming van de geldende opzegtermijn, tussentijds te beëindigen. Uw opzegging wordt binnen 14 dagen schriftelijk bevestigd. Sales Vincent Siegelaar (Commercieel directeur), Edwin Rijken (sales manager), Jerome Thenu (traffic manager) Telefoon Sales: +31-(0)20-7943 546 Hearst Agency Agency Director: Anne Marije de Vries Lentsch Commercial Content Manager: Heidi Duits (a.i.), Lotte Gaasbeek Projectmanagement: Mandy van Barneveld (Digital), Elseline Tolhoek (Crossmedia) Productie: Valerie Bouman (Manager),…

VERDER IN DE VOLGENDE QUEST ■ Hoe belangijk is het om goet te spellen? Waarm zou je je daar druck om maken als andere je toch begreipen? ■ Vroeger was alles anders. En volgens sommige mensen zelfs beter. Waarom is nostalgie toch zo lekker? ■ Wat moet je doen als je een beetje klimaatneutraal wilt wonen? Alles wat oud is slopen of oude gebouwen juist opkalefateren? DE REDACTIE KAN VANWEGE DE ACTUALITEIT OF VANWEGE ANDERE OMSTANDIGHEDEN BESLUITEN OM ONDERWERPEN TE SCHRAPPEN OF OM ZE UIT TE STELLEN.…

POST ■ Vink Op pagina 89 van Quest 182 (rubriek Kort, ‘Doe ik het zo goed, ma?’, red.) staat bij de foto van twee vogels het bijschrift ‘Met hulp van hun vleugels leren zebravinkmoeders hun zoons verleidelijk zingen.’ Maar op de foto staat een mannetjeszebravink in plaats van een vrouwtje. Ger van Heest, Leiden ■ Pols In het artikel ‘Doodliggen’ (Quest 182, waarin redacteur Paul Serail deelneemt aan een oefening van Artsen zonder Grenzen, waarbij zogenaamd een terreuraanslag was gepleegd, red.) zegt Paul dat de hulpverlener zijn hartslag opneemt door haar duim op zijn pols te leggen. Als leerling-verpleegkundige weet ik dat dat niet juist is. Je moet de pols opnemen door met de middelste twee à drie vingers aan de binnenkant van de pols (of hals) van je patiënt…

Wie is mooi? Van succes op het werk tot sociale vaardigheden en van aandacht tot geluk in de liefde: als je wilt meten of schoonheid invloed heeft, moet je eerst vaststellen hoe mooi je proefpersonen zijn. Wetenschappers doen dat op diverse manieren. In het onderzoek naar sociale vaardigheden (zie ‘Fraaie praatjes’) lieten de onderzoekers de deelnemers hun uiterlijk beoordelen door drie studenten. Ze gebruikten het gemiddelde van de beoordelingen als schoonheidsscore. Minder werk kost het om panklare foto’s te gebruiken. De Chicago Face Database, verzameld door de universiteit uit die stad, bevat 600 foto’s die wetenschappers mogen gebruiken. De gezichten op de foto’s zijn al beoordeeld op hun schoonheid, dus het is voor wetenschappers een fluitje van een cent om er een testje mee op te zetten. Een derde manier…

KORT ■ MENS & LICHAAM Zwanger? Geen nachtwerk meer GETTY Wil je graag een baby, maar werk je geregeld ’s nachts? Dan is het geen gek idee om je rooster tijdelijk aan te passen. Uit een studie van het Deense Bispebjerg og Frederiksberg Hospital blijkt namelijk dat zwangere vrouwen die twee of meer nachtdiensten in een week draaien, 32 procent meer risico lopen op een miskraam dan vrouwen die niet ’s nachts werken. De onderzoekers keken naar de arbeidsgegevens van bijna 23.000 vrouwen door het hele land en vergeleken die data met geboorteregisters en het aantal ziekenhuisopnamen bij miskramen. Het verband tussen werken in de nacht en miskramen wordt sterker na de achtste week van de zwangerschap, zagen de onderzoekers. Hoe komt dat? Als je ’s nachts werkt in plaats…

Buitenaards gebouwd Chemisch gezien lijken een kwal, een vlieg en een mens sterk op elkaar. Ons DNA bestaat uit exact hetzelfde materiaal en onze eiwitten zijn opgebouwd uit identieke aminozuren. Zal dat ook voor buitenaards leven gelden? Aminozuren komen overal in het heelal voor. Maar van de paar honderd aminozuren die er zijn, gebruikt het aardse leven er slechts een stuk of twintig. Het is goed mogelijk dat buitenaardse wezens enkele andere aminozuren gebruiken, vertelt Wilhelm Huck (Radboud Universiteit). Eenmaal aan elkaar gekoppeld zullen ook zij eiwitten vormen. Leven dat is gebaseerd op iets anders dan koolstof en water, die op aarde wel vereist zijn: is dat denkbaar? Silicium wordt vaak genoemd als koolstofvervanger. ‘Met koolstof is het eindproduct koolstofdioxide’, zegt Huck. ‘Planten nemen dat op en maken er nieuwe…

Knippen in DNA Als we eenmaal weten welke genetische wijzigingen de mens geschikter maken voor een lang verblijf elders het heelal, hoe brengen we die dan tot stand? De beste techniek daarvoor is CRISPR-Cas9, die de laatste jaren sterk ontwikkeld is. Het is in feite een gereedschapskist waarmee veel preciezer dan voorheen genen uit een organisme (bacterie, schimmel, plant, dier) zijn weg te knippen of juist toe te voegen. De toepassingen lijken oneindig, van het verhelpen van een mutatie die mensen ziek maakt tot het kweken van tarwesoorten die geen gluten bevatten. Is de techniek ook geschikt om mensen zonder risico het heelal te laten bevolken?…

Wie is Jos Weyers? 19 februari 1970: Jos Weyers wordt in Reuver geboren. ‘Dat ligt tussen Venlo en Roermond.’ Tijdens zijn schooltijd loopt hij al met slotjes te rommelen. ‘Voor de lol de sloten van fietsen van vriendjes verwisselen.’ 1988: hij gaat IT studeren in Heerlen en komt via een stage in Arnhem terecht, waar hij blijft hangen, inmiddels als cyber security adviseur. 2005: Jos stuit op een slot dat maar niet opengaat. ‘Het was een heel normaal cilinderslot. Ik snapte er niks van. Toen ben ik voor het eerst naar een clubavond van Toool gegaan, de vereniging voor lockpickers. Daar hadden we hem binnen twintig seconden open.’ 2009: hij zet een wereldrecord met impressioning en wint voor het eerst het Nederlandse kampioenschap Lockcon. Zijn tijd: 87 seconden. Er volgen…

Sap tegen kater Heb je een tijger van een kater? Sap van de Aziatische nashipeer helpt wellicht. De Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (Australië) deed in 2015 onderzoek naar de werkzame stoffen in peren. Dat wees uit dat sap van de nashipeer prima werkt tegen katers. Als je je rot voelt na een drankje te veel, komt dat vooral door het afbreken van alcohol. Daarbij komt de giftige stof aceetaldehyde in je bloed. Die maakt je misselijk en ziek. De stoffen in de perensoort lijken die afbraak van alcohol sneller te laten verlopen. Hoe dat precies zit, weten de onderzoekers nog niet. Maar ze raden aan om het sap voor je drinkgelag te nemen, dan werkt het ’t best. De proefpersonen dronken namelijk ook eerst een glas van het…

Zeven jaar is grens De ontwikkeling van onze hersenen lijkt een soort grens over te gaan bij de leeftijd van zeven. Daarvóór kunnen veel kinderen nog bij hun ‘vroege’ herinneringen, daarna lijken die te verdwijnen. Herinneringen worden in de hersenen opgeslagen in de vorm van verbindingen. ‘Ik denk dat verbindingen dan permanent worden’, vertelt Douwe Draaisma, hoogleraar psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ook op andere gebieden is er een duidelijke grens te zien bij de leeftijd van zeven: ‘Als kinderen na hun zevende blind worden, kunnen ze de rest van hun leven nog in beelden dromen. Maar als ze voor hun zevende jaar blind worden, dan zullen ze deze eigenschap op een gegeven moment verliezen.’ Het lijkt wel alsof de hersenen op deze leeftijd als het ware uitharden. Het zevende…

Bron van leven In 1977 zagen biologen voor het eerst heetwaterbronnen op de oceaanbodem. Bij scheurende aardplaten komt heet water omhoog, rijk aan mineralen en waterstof-sulfiden. Bacteriën hebben een manier gevonden om hier hun energie uit te halen (zie het kader ‘Intieme samenwerking’). Misschien, opperen sommige biologen, is op deze bronnen ooit het leven ontstaan. Alles wat leeft, moet energie opnemen, opslaan en verbranden. Dat vraagt om een complex chemisch proces, waarbij cellen positief geladen waterstofdeeltjes heen en weer pompen. Juist onderwaterbronnen zijn de ideale broedmachine om zo’n proces op gang te helpen, met zijn rijke voorziening aan grondstoffen, claimen de biologen. Pas veel later schakelden dieren over op zonne-energie. Over die theorie is veel discussie. Er zijn deskundigen die de oersoep een waarschijnlijkere bron vinden.…

Diep gezonken Van alle vreemde creaturen in de diepzee vallen deze het meest op. ■ Een aal heeft een nogal grote bek. Die is zelfs groter dan zijn lichaam. Met hun uitrekbare maag kunnen alen enorme prooien vangen. Als er eens wat lekkers voorbij zwemt, is het wel zo handig dat de aal elke portiegrootte aan kan. ■ Chauliodus macouni zal niet snel een schoonheidswedstrijd winnen. De tanden van deze addervis zijn zo groot dat de bek niet meer dichtpast. Net als veel diepzee-dieren rust de vis op grote diepte en zoekt hij het hogerop om te jagen. Hoger in de oceaan zijn meer prooien te vinden. ■ De Groenlandse haai is specialist in traag leven. Zijn topsnelheid is 2,6 kilometer per uur. De haai wordt ook het oudst van…

Verdiensten in gevaar Waarom we een heuse Opiumwet nodig hadden terwijl ons land (nog) geen problematische drugscultuur kende? Dat had alles met de mondiale politiek te maken. De VS was als de dood voor een maatschappelijke achteruitgang en drong daarom aan op grondige internationale afspraken. Want opium kwam onder meer uit onze Aziatische koloniën en hielp de Amerikaanse bevolking naar de verdoemenis. Nederland verdiende juist goed geld met de handel in het spul en stond dan ook niet te springen om regels. De enige reden dat de eerste Internationale Opiumconferentie van 1912 plaatsvond in Den Haag, was omdat Nederland wist dat als deze in de VS georganiseerd zou worden, de verdragstekst een stuk strenger zou uitvallen. Nu kreeg ons land het voor elkaar om er vooral een belofte van te…

Geklets maakt minder productief Lang leve de gedeelde werkplek? Niet echt, want omgevingsgeluid leidt ontzettend af. Vooral geklets van collega’s kan je productiviteit verstoren, zo vonden onderzoekers van de Yamaguchi University (Japan). Precies het soort geluid dat in moderne kantoorruimtes continu te horen is. De Japanners vergeleken de invloed van duidelijk herkenbare geluiden (pratende mensen) en onbeduidende geluiden (ruis) op prestaties. De proefpersonen scoorden het laagst op taken waarbij ze werden gestoord door gesprekken. ‘Ons brein is geprogrammeerd om spraak direct te herkennen’, zegt Durk Talsma, psycholoog aan de Universiteit Gent. Het geluid van een gesprek klinkt voor ons betekenisvol en is daarom zo moeilijk te negeren. De meeste psychologen zijn het er dan ook over eens: moderne kantoortuinen doen ons werk geen goed.…

Dure parkeerplek Vleugel aan vleugel staan ze in de woestijn geparkeerd. Niet ieder vliegtuig eindigt bij de de-assemblage. Vliegmaatschappijen parkeren soms exemplaren die ze niet nodig hebben, tot ze weer in gebruik worden genomen. In de winter vinden bijvoorbeeld minder vluchten plaats dan zomers. Op droge plekken slijten vliegtuigen niet zo snel, vandaar die woestijn. Maar heel wat kisten zullen de woestijn nooit vliegend verlaten. Toch worden ze niet direct gesloopt, om boekhoudkundige redenen. De verwachte levensduur van de meeste vliegtuigen is 25 jaar. De miljoenen die ze kosten worden in de boekhouding uitgesmeerd over die kwart eeuw. Een Airbus A380 van 12,5 jaar oud is nu dus nog de helft waard. Althans op papier. De megavliegtuigen (er kunnen 850 passagiers in) blijken commercieel geen succes: ze kunnen slecht opboksen…

HEBBEN Pepijn van der Gulden Streepje voor Krijg je niet meer op papier dan stokmannetjes met bezemstelen? Met augmented reality kun je toch aardig tekenen. De app SketchAR herkent via de camera je vel papier en toont op beeld waar je moet strepen. Door via het telefoonscherm te kijken, zie je alvast het verwachte eindresultaat. Als je er niet uitkomt, kun je de tekening gewoon van het scherm overtrekken. Gelukkig zien anderen de voorgetrokken lijntjes niet, zodat je toch kunt opscheppen over je kunstwerk. Al raakt de app nog weleens de weg kwijt, waarna zelfs overtekenen lastig is. Info: sketchar.tech Prijs: gratis Ademassistent En toen... Ging ik naar bed met een robot. De Somnox slaaprobot, bedacht aan de TU Delft, wil slechte slapers sneller in dromenland brengen. Je slaapt ermee…

DOEN Ellemiek de Wit FILM Grote stap ‘Dit is een kleine stap voor een man, en een grote stap voor de mensheid’, zei astronaut Neil Armstrong toen hij op 20 juli 1969 als eerste mens voet op de maan zette. Nou ja, dat was zijn bedoeling. Volgens kritische luisteraars versprak hij zich en zei hij niet ‘a small step for a man’ (een klein stapje voor een man), maar ‘a small step for man’ (een kleine stap voor de mensheid). Als dat klopt, dan waren zijn woorden dus: ‘Het is een kleine stap voor de mensheid, en een grote stap voor de mensheid.’ Oeps? Armstrong hield vol dat hij de zin foutloos had gezegd. De film Apollo 11 gaat over zijn reis naar de maan, nu een halve eeuw geleden,…