Inhoudsopgave van Editie 12 - 2018 - Quest

Focus Waar is de vulkaan? IVAN ALVARADO/REUTERS/ANP Een beetje plattelandsdiscotheek heeft een flink zoeklicht op het dak, zodat bezoekers de tent al van verre kunnen zien. Maar verwacht bij dit ‘zoeklicht’ geen danspasjes, tenzij je wilt dansen op een vulkaan. Dit is de Villarica, een erg actieve vulkaan in Chili. Het is een van de weinige vulkanen met, van tijd tot tijd, een lavameer in de krater. Het hete, gesmolten gesteente zorgt ervoor dat de deeltjes in de lucht boven de vulkaan oplichten, en je de berg al van verre ziet.…

Kunstnier In Quest 176 meldt Daniëlle van den Ende dat de foto van een kunstnier in Quest 174 een hemodialysemachine is en geen kunstnier zoals die werd ontwikkeld door Willem Kolff in 1944. Ik heb Kolff in 2004 zelf ontmoet in Museum Boerhaave in Leiden en maakte deze foto van hem bij zijn kunstnier die daar tentoongesteld is. Het leuke was dat Kolff vond dat er iets niet goed zat aan het apparaat en daar wat aan ging doen. Een suppoost kwam direct aanlopen en zei dat meneer niet aan de museumstukken mocht komen, waarop Kolff zei wie hij was, dat dit door hem zelf gemaakt was en dat hij daar dus aan mocht komen. A. de Jong…

Liever de kraan dicht Een 600 meter lange veegarm dobbert sinds oktober 2018 in de Grote Oceaan. Met dit gevaarte wil The Ocean Cleanup van de Nederlander Boyan Slat plastic uit de zee halen. Over een tijdje moeten er zestig veegarmen in de oceaan liggen. Slat denkt daarmee de drijvende vuilnisbelt tussen Hawaii en Californië voor de helft op te ruimen. Dat klinkt indrukwekkend. Toch plaatst zeebioloog Jan Andries van Franeker (Wageningen Marine Research) kanttekeningen. Zeewier, vissen-eieren en kwallen die aan het oppervlak van de oceaan drijven, zullen óók tussen de vangarmen belanden. Dat is niet de bedoeling. En de bijeengeveegde inhoud van de veegarmen trekt waarschijnlijk heel veel vogels. Terwijl die naar lekkere hapjes zoeken, krijgen ze vooral plastic geserveerd. Verder wijst Van Franeker op de omvang van het…

Een bak narigheid Plastic recyclen is makkelijker gezegd dan gedaan (zie het kader ‘Inzamelen valt niet mee’). Andere afvalstromen worden beter ingezameld en nuttiger gebruikt. Maar die hebben weer hun eigen problemen. ■ Glas heeft last van glassoorten die niet in de glasbak thuishoren. Weinig mensen weten dit, maar drinkglazen bevatten te veel lood om er nieuwe flessen van te maken en vazen hebben een te hoog smeltpunt. Ze horen beide bij het restafval. ■ Oud papier bevat kranteninkt. De minerale oliën uit de inkt kunnen ongezond zijn als je ze opeet. Daarom is gerecycled papier niet geschikt om gebruikt te worden als verpakking voor voedsel. En in de papierbak mogen geen dozen van afhaal- en bezorgpizza’s. Dat komt doordat consumenten er zo vaak stukken pizza in laten zitten. Die…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? SHUTTERSTOCK ‘Vette vis is goed voor je hart’ ‘Vet is slecht voor je hart’, wordt er gezegd. ‘Behalve vette vis, die is juist goed voor je hart.’ Is dat wel waar? Zit er iets in? Het geheim van vette vis, zoals zalm, haring, paling of makreel, moet zitten in de vetzuren die je daarin vindt: omega 3-vetzuren. ‘Omega 3’. Dat klinkt misschien als een lege marketingterm van slimme pillenverkopers, maar er zit keiharde scheikunde achter (we proberen het simpel te houden, echt waar). In vet zitten drie vetzuren aan elkaar vast. Ze kunnen verzadigd of onverzadigd zijn. De vuistregel is: hoe minder verzadigde…

Haal binnen die munten! Met deze code kun je Qryptonites innen. Daar moet je wel even een wallet voor downloaden. Hoe dat werkt, vind je op quest.nl/crypto. Ditmaal hebben we het makkelijker gemaakt dan de vorige keer: de code is gedrukt in een beter leesbaar lettertype en bestaat alleen uit hoofdletters en cijfers. Dat zou minder verwarring moeten opleveren. De 0 (nul) en O leveren mogelijk nog wat moeilijkheden op. En wellicht de 1 (een) en I. Daarom drukken we hier ook nog even alle tekens af. Zo zou het toch moeten lukken: Surf naar quest-code.qryptonite.io  om je munten te innen!…

Is daar iemand? SCIENCE PICTURE CO/GETTY Natuurkundige en Nobelprijswinnaar Enrico Fermi stelde bijna zeventig jaar geleden de beroemde vraag: ‘Waar is iedereen?’ Hiermee doelde hij op buitenaardse wezens. Gezien de leeftijd van de Melkweg (zo’n 13,8 miljard jaar oud) en de grootte ervan (er zijn miljoenen aarde-achtige planeten), zou je verwachten dat we ondertussen wel iets van aliens vernomen hadden. Misschien zijn ze er gewoon niet, of wonen ze veel te ver weg, maar er bestaat ook een aantal andere theorieën. Ze houden zich liever koest De ‘zoo-hypothese’, bedacht door radioastronoom John Ball van het Massachusetts Institute of Technology (VS), stelt dat aliens wel op de hoogte zijn van ons bestaan, maar zich expres niet laten zien. Ze vermijden het contact met ons om zich niet te bemoeien met onze…

Wie is Celine van Duijn? 4 november 1992: Celine van Duijn wordt geboren in Amersfoort. ‘Het staat bij mijn moeder op haar netvlies gegraveerd, zegt ze. Ik kon net lopen en de telefoon ging. Mama zei: ‘Wachten tot ik terug ben, niet in het klimrek.’ Ze pakt de telefoon, draait zich om en ik zat al bovenin. Toen gebeurde het. Ik viel, ze zag mijn ogen groot worden. Vlak boven de grond pak ik een stang en ik hang.’ 1996: moeder Van Duijn doet haar dochter op kleutergym. ‘Ik keek naar wat de grotere meiden deden. Als klein smurfje probeerde ik ook de handstand en ik ging door tot het lukte.’ 1999: Van Duijn gaat turnen. ‘Ik kon al snel een radslag op de balk.’ 2005: de turnster wint zilver…

Liever naam dan nummer Grote kans dat je thuis een Billy hebt staan. IKEA maakt slim gebruik van onze neiging tot antropomorfisme. We vinden een product leuker als het geen productnummer, maar een menselijke naam heeft. Onderzoekers van de Hogeschool Utrecht testten dit aan de hand van een handtas. Op Instagram postten ze een bericht waarin een niet-bestaand lifestylemerk een nieuwe handtas promootte. Er waren twee versies van dit bericht. In de eerste versie heette de handtas Lola. In de tweede versie heette de tas SS15, verwijzend naar de spring-summercollectie van 2015. Nadat de proefpersonen een van de twee posts hadden gezien, vulden ze een vragenlijst in. En ja hoor, ze vonden de tas die Lola heette leuker dan de tas met de onpersoonlijke naam SS15.…

Zijn er diersoorten die de brandweer niet redt bij een brand? Jerel ‘We maken geen onderscheid tussen huisdieren’, vertelt Erik Platvoet van Brandweer Amsterdam-Amstelland. ‘We zijn er voor mens en dier, dat is de enige regel. Een cavia wordt net zo goed gered als een hond. Een uitzondering maken we als het dier gevaarlijk is voor de brandweerman die hem moet redden.’ Zo wordt een gifslang niet zomaar meegenomen. Platvoet: ‘Dat is werk voor iemand die weet hoe hij met zo’n dier moet omgaan.’ Al kan de eigenaar soms helpen door instructies te geven. Dit geldt ook voor dierentuindieren. Voor sommige dieren heeft de brandweer de kennis en hulp nodig van verzorgers. SHUTTERSOCK…

Waarom zet water uit als het bevriest? Thijs Eigenlijk is dat heel raar, want de meeste stoffen krimpen juist als ze afkoelen. Als de temperatuur daalt, gaan atomen en moleculen minder snel bewegen. Ze komen dan dichter op elkaar te zitten en nemen minder ruimte in: de stof krimpt. Water dat bevriest ‘wil’ dat ook, maar bevriezend water heeft ‘last’ van waterstofbruggen, een verbinding tussen watermoleculen. Die bruggen houden afkoelende watermoleculen vast, zodat ze niet dichter bij elkaar kunnen komen. Integendeel, de bruggen fixeren de watermoleculen juist verder weg van elkaar: het water zet uit. SHUTTERSTOCK…

Waarom verschillen smaken? Pauline den Hartog HOWARD KINGSNORTH/GETTY Voor een deel is dat genetisch bepaald. Voorbeeld: sommige mensen vinden koriander heerlijk, anderen menen dat het naar zeep smaakt. Korianderhaters hebben geurreceptoren in hun neus die gevoelig zijn voor aldehyden, en die komen zowel in koriander als in zeep voor. Ook zijn er mensen die bovengemiddeld veel smaakpapillen hebben, waardoor ze beter proeven. Voor hen smaakt soep bijvoorbeeld veel zouter dan voor een ander. Maar ervaring speelt ook een grote rol. Je went aan zout eten. En je kunt iets ook echt ‘lekker leren vinden’, denk bijvoorbeeld aan koffie. In landen waar men veel koriander eet, zijn ook mensen die de zeepgeur ruiken. Ze hebben er alleen minder last van. Geeft drank of voedsel je een goede ervaring, dan ga je…

Te land, ter zee en in de lucht Rijden en vliegen is leuk, maar er kan nog wel meer gecombineerd worden. ■ Rijden en varen lukt prima. Amfibievoertuigen hebben geen last van een eindje over water. De auto’s zijn waterdicht en kunnen zich ook voortstuwen in het water. Ook zijn er varende tanks, bussen, fietsen en vrachtwagens ontwikkeld. ■ Als een auto óp het water kan varen, kan hij er dan ook ín? In 1977 lukte het James Bond al, maar dat was nog fictie. Een Zwitserse zakenman heeft het James Bondmodel in 2008 omgezet in een werkend proefmodel, de onderwaterauto Rinspeed sQuba. Het is nog wel de vraag of er echt een productiemodel gaat komen. En zo ja, wat je daaraan zou hebben. ■ De V-22 Osprey van het…

Van alle tijden Nieuwe media worden vrijwel altijd gewantrouwd. Van de televisie zouden we vierkante ogen krijgen, zo dachten mensen vroeger, en eerder al waarschuwden psychologen en opiniemakers voor de gevaren van het lezen van stripboeken. Zelfs boeken werden ooit gezien als ‘de duivel’: ze zouden ervoor zorgen dat we geen verhalen meer onthielden. Rond het gebruik van smartphones horen we vergelijkbare geluiden: mensen zeggen dat we alleen nog maar naar dat schermpje turen en jongeren steeds afgeleid zijn, maar ze vergeten bijvoorbeeld dat mensen zich vroeger in de trein achter hun krant verscholen en dat jongeren altijd al een korte aandachtsspanne hadden.…

Wolven in Nederland KEVIN SCHUURMAN/ANP In 1869 werd bij Schinveld waarschijnlijk de laatste Nederlandse wolf gedood, al werd er in 1881 mogelijk nog een geschoten bij Helvoirt en is er in 1897 wellicht een wolf gezien bij Heeze. ■ In december 2000 hing mogelijk een wolf rond in Zeeuws-Vlaanderen. De video’s geven helaas geen uitsluitsel. ■ Is het dier op de foto die in 2011 bij Duiven genomen is een wolf? Het is niet zeker. ■ Een dode wolf wordt in 2013 gevonden langs de weg bij Luttelgeest. Later blijkt dat het dier in Midden-Europa is gedood en daarna naar Nederland is gebracht. ■ De eerste levende en zekere wolf in Nederland sinds 1869 loopt in 2015 door Groningen en Drenthe. ■ In 2016 is een tweede wolf in Twente.…

Over de grens In 2000 kreeg een paartje Duitse wolven een nest, voor het eerst sinds de terugkeer van de wolf naar Duitsland. De vorige keer dat er in Duitsland wolven-welpen geboren werden, was in 1850. Zodra een wolf en een wolvin welpen hebben, heet hun gezin een roedel. Intussen zijn er in Duitsland zeker 75 paartjes, al dan niet met jongen. De dichtstbijzijnde roedel leeft bij Meppen, zo’n twintig kilometer van de grens met Drenthe. Daar kreeg een paar in juli 2018 zes welpen. Wolven hebben een territorium van al gauw 200 vierkante kilometer en de dieren leggen in een nacht makkelijk vijftig kilometer af. De kans dat de wolven uit Meppen op bezoek komen in Nederland is dan ook groot.…

DOE DE TEST quest.nl Weet jij op welke breedtegraad wat ligt? Test het op quest.nl/InHetNoorden Op Quest.nl  staan meer dan 300 kennis- en persoonlijkheidstests. Wat je zoal kunt testen? Hoe narcistisch ben jij? Bekommer jij je altijd om anderen? Of vind je jezelf altijd net een tikkie belangrijker? Test het op quest.nl/narcisme Hoe tactisch ben jij? Ben jij een voorzichtige diplomaat? Of juist een regelrechte hork? Test je tact op quest.nl/tact Wat weet jij van de Nederlandse onderwereld? Iedereen weet natuurlijk dat Willem Holleeder bepaald geen lieverdje is. Maar weet jij ook wie ‘De Dominee’, alias ‘De Lange’ was? Test wat jij weet over de Nederlandse onderwereld: quest.nl/onderwereld…

Géén stierensperma Energiedrankjes bevatten taurine, een voedingsstof die stimulerend zou werken. De naam wijst ook wel in die richting. Taurus betekent stier in het Latijn. Stoer natuurlijk, maar de naam heeft ook geleid tot wilde verhalen over het goedje. Taurine zou gewonnen worden uit de edele delen van stieren. Vandaar de krachtige effecten. Producent Red Bull is niet blij met die associatie. Op de eigen website beantwoorden ze de vraag ‘Is taurine gemaakt van stierenballen?’ Nee dus. ‘Taurine is niet afkomstig van dieren.’ Waar komt het spul dan wel vandaan? Taurine werd in 1827 voor het eerst gewonnen uit ossengal, dat in de galblaas van runderen te vinden is. Vandaar de naam. Maar inmiddels kan het synthetisch in een fabriek geproduceerd worden. Daar komt geen opgewonden stier aan te pas.…

Fris en duf Als versnapering kan energiedrank misschien niet veel meer kwaad dan andere suikerwaters als cola. Maar in combinatie met alcohol vormt het wel een gevaarlijk goedje, benadrukt fysioloog Jan Snel. Je merkt de alcohol minder op en het effect wordt sterker. ‘De stoffen hebben tegengestelde werkingen. Alcohol versuft en cafeïne geeft energie. Die combinatie geeft het gevoel: ik ben hartstikke fris en kan alles aan.’ Maar ondertussen sta je te wankelen op je benen. Want al voel je het minder, het effect van alcohol blijft net zo groot. ‘Mensen hebben het idee: cafeïne compenseert alcohol. Maar dat is gewoon niet zo.’…

QUEST KIEST BOEKEN Elke maand zoekt Quest de boeiendste boeken voor je uit. Wat mag je niet missen? Sterrenhopen Sterrenstelsels zijn de dorpen en steden van het universum. Hier spelen zich geboorte, leven en dood van sterren en planeten af. Govert Schilling schreef een kennismaking met de wereld van spiraalnevels en donkere materie. Met prachtige beelden: sterrenstelsels zijn erg fotogeniek. Galaxies, sterrenstelsels als bouwstenen van het heelal, Govert Schilling (Fontaine, € 39,99) Cijferbrij Wiskunde is moeilijk en je hebt het toch nooit nodig? Mis. Als je niets weet van wiskunde, kun je weinig chocolade maken van peilingen en statistieken. En dat maakt ook het filteren van nepnieuws lastig. Dit boek helpt. Plussen en minnen, wiskunde en de wereld om ons heen, Stefan Buijsman (De Bezige Bij, € 19,99)…

DOEN Ellemiek de Wit TENTOONSTELLING Een kenner kiest zijn of haar favoriete stuk uit een tentoonstelling. Deze keer: Rik Herder, maker van de tentoonstelling Cool Japan. Aluminiumvrouw Natuurlijk, de sexy robot. ‘Ja, het is een heel verleidelijk beeld. Alles glimt, de welvingen hebben de ideale verhoudingen. Althans, volgens deze kunstenaar. Maar tegelijk heeft ze iets afstandelijks: ze heeft een typisch robot-hoofd en ze is gemaakt van hard materiaal. Aan de ene kant word je verleid en aan de andere kant word je afgestoten.’ Waarom past zij zo goed in de tentoonstelling Cool Japan ? ‘De tentoonstelling gaat over de Japanse beeldcultuur en waarom die overal zo populair is. Japanse manga en anime, Pokémon en Hello Kitty: je ziet ze over de hele wereld. Deze sexy robot past…

braintainment Volgende maand 13 december in de winkel MENS & LICHAAM E+/GETTY Fit zonder zweten Strak en fit willen we allemaal zijn, maar we willen niet langer dan tien minuten rennen of tien tellen gewichtheffen. Werken zulke wondermiddelen? En waarom zijn we zulke luie donders? ECONOMIE JOHANNES ABELING En weer weg… Een vliegtuig stil laten staan is zonde. Hoe zorg je dat er zo min mogelijk tijd tussen landing en start zit? TECHNOLOGIE IURII KOVALENKO/GETTY Ruimterace voor rijkaards De NASA kan wel inpakken. Handige miljardairs bepalen nu de toekomst van ruimtereizen. MAATSCHAPPIJ PEOPLEIMAGES/GETTY Koop dat leven! Wat mag een mensenleven kosten? En als je goedkoop levens wilt redden, moet je dan rotondes bouwen, vaccinaties uitdelen of artsen inhuren? NATUUR PETER BURNETT/GETTY Bijvoeren of niet? Moeten we zielige dieren in onze…

Betuttelland Ik houd niet van mopperen. Bij het horen van een klaagzang trek ik in mijn hoofd vaak de vergelijking met iets of iemand anders waar het nog slechter mee gaat. Hoor ik ‘Wat is het hier warm’, dan denk ik: in Afrika, daar is het pas warm. Of: ‘Wat doet de baas weer weinig.’ Dan denk ik: klets niet zo. Accepteren, veranderen of vertrekken, zo simpel is het. Natuurlijk, ik leef mee als mensen echt in de problemen zitten. Het gaat me ook niet om leed, maar om geklaag over pietluttigheden. Dan wil ik steeds zeggen: we wonen in een ontzettend fijn en veilig land. Kijk maar: er is voor iedereen onderwijs, gezondheidszorg, openbaar vervoer, snelwegen en internet. Aan alles is gedacht. Alles is geregeld. Ja, voor álles is…

Inzamelen valt niet mee PLASTICHEROES.NL Plastic wordt sinds 2010 in iedere Nederlandse gemeente apart ingezameld, maar dat gaat niet zonder problemen. Als je apart ingezameld plastic en plastic dat uit het restafval wordt gefilterd bij elkaar optelt, dan wordt slechts 57 procent van de kunststoffen apart ingezameld. Je hebt talloze soorten verpakkingsplastic. Ook als burgers het netjes inzamelen, moet de sorteerfabriek het in verschillende stromen opsplitsen. Je hebt ook materialen die bestaan uit verschillende plasticsoorten die op elkaar zijn geplakt. Wat de fabriek niet goed kan uitsorteren, belandt in de verbrandingsoven. Die levert dan wel elektriciteit op. De balen plastic die uit de recyclinginstallatie tevoorschijn komen, zijn zo onzuiver van kwaliteit dat ze slechts voor een klein deel in nieuwe producten belanden. De rest verschepen we naar armere landen, waar…

Kleine beetjes SHUTTERSTOCK Grote organisaties moeten nog een hoop verbeteren om het plasticprobleem aan te pakken. Sommige gemeenten halen plastic apart op, andere verzamelen PMD (plastic, metaal en drinkverpakkingen). ‘Het is handiger als daar geen verschillen in bestaan. Dan gaan er minder aparte afvalstromen de verwerkingsfabriek in’, zegt verpakkingshoogleraar Roland ten Klooster. Ook voor de NS blijkt het nog een taaie klus om verschillende soorten afval uit elkaar te houden. Het spoorbedrijf kwam in het nieuws doordat het klanten afval laat scheiden, waarna het de boel doodleuk op een hoop gooit. Ondertussen probeert de verpakkingsindustrie zelf ook minder plastic te gebruiken, zegt Ten Klooster. ‘Veel frisdrankdoppen zijn platter geworden. Ze wegen geen drie, maar anderhalve gram. Flessen hebben een kortere hals, zodat ze minder plastic bevatten.’ Dat klinkt als peanuts,…

ET of AI? Amper een eeuw geleden ontwikkelden we de eerste radio. De eerste computer werd in 1945 gebouwd. Nu speelt de helft van ons leven zich af op draagbare machientjes en staat kunstmatige intelligentie om de hoek te wachten. Technologie ontwikkelt zich in een sneltreinvaart en volgens Seth Shostak, astronoom aan het Search for Extraterrestrial Intelligence Institute (VS), geeft dit ons alle reden om onze voorstelling van intelligente buitenaardse wezens volledig te herzien. De echte alien is vast geen zacht, flubberig wezentje van vlees en bloed, maar eerder een hyperintelligente robot. Shostaks theorie: als het ons lukt om binnen een paar honderd jaar van de radio tot de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie te komen, dan is de kans groot dat aliens ons stadium al ver voorbij zijn. Dan hebben…

HOE KOM JE VAN JE KOOPVERSLAVING AF? TIP 1 Mijd reclames et een adblocker op je computer, Z zodat je minder snel verleid wordt om online te shoppen. Een andere bron van hebzucht zijn alle berichten van mooie, succesvolle figuren op Facebook en Instagram. ‘Mijd ook die berichten’, tipt psycholoog Tim Kasser (Knox College, VS). ‘Kijk eens wat er gebeurt als je twee weken geen sociale media checkt.’ Als twee Insta-loze weken een vreselijke kwelling blijken, tja, dan mag je er daarna wel weer op. Maar Kasser vermoedt dat dat wel mee zal vallen: ‘We weten uit talloze studies dat het afscrollen van je tijdlijn niet gelukkig maakt.’ TIP 2 Begin klein Wil je duurzamer leven en minder consumeren? Begin klein, zegt de Amerikaanse psycholoog Tim Kasser. Doe twee dingen…

Waarom schelden we op apparaten? K*#computer! K§&*%beamer! Waarom moeten onze apparaten het zo vaak ontgelden? Ze kunnen ons toch niet horen? TEKST: FREEK SCHUELER LAURI ROTKO/GETTY IMAGES Het is wellicht niet netjes, maar we schelden niet voor niets. De Amerikaanse psycholoog Timothy Jay van het Massachusetts College of Liberal Arts (VS) deed tientallen jaren onderzoek naar schelden en scheldwoorden. Volgens Jay zijn scheldwoorden een belangrijk onderdeel van onze taal. Ze helpen ons om emoties te uiten, voornamelijk woede en angst. Ook zetten we krachttermen in om te laten zien hoe blij we zijn: een achtbaan kan ‘fucking gaaf’ zijn. Alleen, waarom zouden we onze emoties willen uiten tegen apparaten? Verstaan doen ze ons tenslotte niet. Knuffels zijn zielig ‘Wij zijn geneigd menselijke eigenschappen toe te kennen aan niet-menselijke dingen. Dat…

Verleidelijk geweld Het ene geweld is het andere niet, dus is het logisch dat de ene vorm van geweld een ander effect heeft dan de andere. Uit verschillende studies is gebleken dat een aantal factoren het geweld in een film of game ‘verleidelijker’ maakt. Allereerst helpt het als de daders aantrekkelijk zijn. Ook helpt het als het geweld in de game loont, onbestraft blijft of gerechtvaardigd is, bijvoorbeeld wanneer de hoofdpersoon als good guy wordt afgeschilderd die ware schurken een kopje kleiner maakt. Vandaar dat een realistische oorlogsgame die de lelijke werkelijkheid beschrijft, naar verwachting minder agressie opwekt dan een spel waarin de held op het schild wordt geheven nadat hij op brute wijze een batterij tegenstanders heeft afgeslacht.…

Spoorvinder Kijk naar de grond als je een wandeling maakt door het bos of over de heide, en je ziet allerlei sporen van dieren. ■ Een ree laat per poot twee kleine streepjes achter in het zand, iets groter dan een munt van twee euro. SHUTTERSTOCK ■ De streepjes van een edelhert zijn al gauw twee keer zo groot. ■ Ook een wild zwijn drukt twee streepjes af, maar aan beide kanten prikken ook bijhoeven in de grond. ■ Van de tenen van vossen, wolven en honden zie je vier kussens en vier nagels. ■ Dassen zetten behalve hun tenen met lange nagels ook hun voetzool op de grond.…

Wie is er bang? RIJKSMUSEUM Moeten we niet bang zijn voor wolven? Het komt wel voor dat mensen gebeten worden, maar dat is meer iets van lange tijd geleden. Toen werd een wolf met de ziekte hondsdolheid aan het eind van zijn leven bijtgraag en kon daardoor slachtoffers maken. Gelukkig komt hondsdolheid nauwelijks nog voor in Europa. En van nature gaan wolven juist op de vlucht voor een mens. Wolven die gevoerd worden, kunnen wel problemen geven. Ze raken hun gezonde angst voor mensen kwijt en ze worden opdringerig. Niet voeren dus, is de tip van de organisatie Wolven in Nederland. En ze hebben er nog meer. Neem langzaam afstand als je een wolf tegenkomt. Komt de wolf dichtbij? Maak geluiden en gebaren. Loopt het dier weg? Ga er niet…

ONMOGELIJK ONDERZOEK ALS ETHISCHE, PRAKTISCHE OF ANDERE OBSTAKELS NIET ZOUDEN BESTAAN, WELKE EXPERIMENTEN ZOUDEN WETENSCHAPPERS DAN DOLGRAAG EENS UITVOEREN? Onmogelijk onderzoek AFLEVERING 20: JAAP SEIDELL, HOOGLERAAR VOEDING EN GEZONDHEID AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM. Welk experiment zou je willen uitvoeren? ‘Ik zou een groep kinderen tientallen jaren willen laten leven in een optimaal gezonde omgeving, om te kijken wat dat doet met hun geestelijke en lichamelijke gezond heid. Ik zou me dan vooral richten op kinderen die nu in een kwetsbare omgeving opgroeien, in gezinnen met laagopgeleide ouders en een laag inkomen. Stel: in de Schilderswijk in Den Haag worden elk jaar 5000 kinderen geboren. Van die kinderen geven wij de helft samen met hun gezin een ander huis, in een andere wijk. In die omgeving is genoeg tijd voor…

Dorstig drankje Twee formule 1-teams, een parachutesprong uit de ruimte en heel veel recordpogingen. Bij vrijwel elke extreme sport zie je de driftige rode stieren uit het beeldmerk van Red Bull terugkomen. En anders is er wel een monsterlijke groene M te vinden, van concurrent Monster Energy. Vooral Red Bull is groot geworden door sponsoring van sportevenementen. Daardoor is de associatie tussen energiedrank en sporten er goed ingestampt. Maar als sportdrank is het spul nu net ongeschikt, mailt voedingswetenschapster Jeanne de Vries van de Wageningen University. ‘Energiedranken worden gepresenteerd als sportdrank voor een jonge doelgroep. Maar de dranken zijn hypertoon en kunnen dus niet fungeren als dorstlesser na het sporten.’ Hypertoon betekent dat er zoveel suiker in zit dat je lichaam moeite heeft om het spul op te nemen. ‘Je…

LEZEN Mark Traa Die andere wereld Wij landwezens weten niet half hoe fascinerend het leven onder water is. Dat blijkt uit dit inkijkje in het leven van vissen. ■ TEKST: ELLY POSTHUMUS Ze tjirpen als krekels, tokkelen als een gitaar, huilen als een baby of toeteren als misthoorns. Ze piepen, ploffen en trommelen. Waarschijnlijk heb je een vis nog nooit geluid horen maken, toch doen veel soorten dat wel. Maar als je zoals de meeste mensen zelden onder water komt, weet je dat natuurlijk niet. Gelukkig is daar Helen Scales, marien bioloog aan de University of Cambridge in Engeland. De wereld onder water is haar tweede huis en vissen spotten is haar grootste hobby. In Het oog van de school duik je met Scales in het leven van vissen met…

POST ■ Oostwest Quest lees ik graag, maar in ‘Gaat de zon precies in het westen onder?’ (Quest 177, rubriek V&A) klopt iets niet. Er staat: ‘Op slechts twee dagen gaat de zon precies in het westen op en precies in het oosten onder’. Ik heb altijd geleerd: ‘Oosten = Op’ en ‘Westen = Weg’. De door jullie beschreven situatie zal tot paniek leiden, denk ik. Carel Bloemsma ■ Slagboom Het antwoord op de vraag ‘Weet een slagboom dat een auto gepasseerd is?’ (Quest 177, rubriek V&A) is niet correct. De lussen in de weg reageren niet op gewicht, maar op het metaal in het voertuig boven de lus. Het principe is inductie. Elke lus waar een stroom doorheen gaat creëert een magnetisch veld. Zodra een voertuig in dat veld…

Veilige verpakking? Alle plastic verpakkingen afschaffen? Dat zou de voedselveiligheid niet vooruit helpen, zegt verpakkingskenner Roland ten Klooster. Op de verpakkingen die we nu hebben staat allerlei informatie gedrukt: ingrediënten, voedingswaarde, allergie-informatie en productiecodes. Als er iets mis is met voedsel, dan is de informatie op de verpakking goud waard. In 2012 stierven vier Nederlanders aan een partij zalm met de salmonellabacterie. Naar schatting 23.000 mensen werden ziek. ‘In zo’n geval wil je weten of je de zalm die je hebt gekocht nog kunt eten of niet’, zegt Ten Klooster. ‘Als het goed is, kan een fabrikant dat nazoeken met de productiecodes. Dan helpt het als die code op de verpakking staat.’ SHUTTERSTOCK X MALCOLM SCHUYL/MINDEN…

MASTER CLASS Hoogvlieger Na vijf sprongen vol schroeven en salto’s was Celine van Duijn afgelopen zomer Europees Kampioen schoonspringen. Hoe spring je sierlijk van een tien meter hoge toren zonder al je botten te breken? TEKST: PAUL SERAIL FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Je moet behoorlijk sterk zijn om de klap van het water op te vangen’ ‘Als je voor het eerst op zo’n toren staat, dan is het natuurlijk wel spannend. Het is iets hoger dan een huis geloof ik. Bij een proefles mag je eerst eens van de drie meter springen. Kom je recht als een potloodje in het water, dan laten we het je nog een paar keer doen. Het kan een gelukstreffer zijn. Vanaf de afzet moet je coördinatie goed zijn. Spring je scheef weg, dan…

Taal voor taboe Scheldwoorden hebben één ding gemeen: ze zijn verbonden met taboes. Historica Melissa Mohr promoveerde aan de Stanford University op de geschiedenis van scheldwoorden. Ze bestudeert onder andere scheldpartijen in het oude Rome. Vandaag de dag schelden sommigen met het woord ‘homo’. Dat komt doordat er nog steeds een taboe rust op homoseksualiteit. De Romeinen maakten geen onderscheid tussen homo- en heteroseksualiteit, maar wel tussen ‘actief’ en ‘passief’. De ergste verwensing die je als Romein naar je hoofd geslingerd kon krijgen, was dat je passief was. Omdat taboes door de jaren heen veranderen, verliezen de bijbehorende scheldwoorden hun kracht. Andersom schelden we nu met woorden die vroeger geen extra betekenis hadden. In de jaren dertig was een nazi iemand van de nationaalsocialistische partij. Na de Tweede Wereldoorlog werd…

V&A FLITS • De VS is het enige westerse land waar de doodstraf nog bestaat. • Sinds 1976 zijn er in de VS meer dan 1480 mensen geëxecuteerd, waarvan een derde in de staat Texas. • 1,6 procent van de mensen on death row werd vrijgesproken. Ruim 35 procent kreeg een lichtere straf. • Sally Ride (1951-2012), de eerste Amerikaanse in de ruimte, vloog in 1983 en 1984 mee met de Space Shuttle. • Ze had tampons mee bij haar eerste vlucht. • Eerder dacht men dat menstrueren in de ruimte gevaarlijk was. Zou het bloed niet terug het lichaam in vloeien? (Nee, dus.) • De meeste zoogdieren, reptielen en amfibieën hebben vier poten. Een bekende uitzondering: de slang. • Insecten hebben doorgaans zes poten, spinnen en octopussen tellen er…

Wat doet een vrouwelijke astronaut als ze ongesteld is? Claudia Dohmen SHUTTERSTOCK Het ISS heeft tegenwoordig voorzieningen aan boord om maandverband en tampons weg te gooien. Toch kiezen veel vrouwelijke astronauten er simpelweg voor om niet ongesteld te worden tijdens hun missie. Ze slikken daarvoor de anticonceptiepil. Normaal las je elke maand een stopweek in om ongesteld te worden. Maar als je de pil door blijft slikken, gebeurt dat niet. Voor langere ruimtemissies naar bijvoorbeeld Mars zou het weleens lastig kunnen worden. Voor drie jaar maandverband of pilstrookjes meenemen, legt een te groot beslag op de beperkte ruimte. Het idee is om dan gebruik te maken van een implantaat dat de hormonen afgeeft.…

Vlieg op Even de boodschappen inladen bij de supermarkt is met een vliegende auto niet zo handig. Elders komt hij meer van pas. ■ In bergachtige gebieden is de afstand hemelsbreed vaak korter. Vliegend snijd je heel wat kilometers af. ■ Een organisatie als Flying Doctors verleent medische zorg in moeilijk bereikbare gebieden. Met een vliegende auto komen ze precies waar ze moeten zijn. ■ Voor de politie kan het handig zijn om in de lucht een verdachte te achtervolgen. Opstijgen tijdens het rijden is er echter niet bij, in elk geval niet met de PAL-V. Deze auto moet stilstaan om de vleugels uit te kunnen klappen.…

Schietspellen zijn gewoon vet Waarom zijn vechtspellen zo populair? Je zou ze kunnen zien als een digitale versie van tikkertje of pakkertje, waarbij je achter elkaar aan moet, of als armpje drukken, maar dan met wapens. In eerste instantie lijkt het onlogisch, maar blijkbaar heeft het een aantrekkingskracht om geweld te kunnen uitoefenen zonder dat iets of iemand erdoor geschaad wordt. Wel de lusten, niet de lasten. En dat we houden van geweld zou in onze aard zitten: er kwam in het leven van onze voorouders nu eenmaal regelmatig geweld aan te pas. Wanneer het er hard aan toegaat, stroomt er flink wat adrenaline door je bloed en als het goed afloopt is de beloning groot.…

Nieuwe middenmaat In februari 2016 verscheen een nieuwe inwoner van Nederland voor de camera van biologen op de Veluwe: een goudjakhals. Anders dan wolven komen die van oorsprong niet zo noordelijk en westelijk in Europa voor. Maar vanuit Griekenland, Turkije en de Balkanlanden maken ze een opmars. Jakhalzen zijn groter dan vossen maar kleiner dan wolven. Net als wolven leven ze in roedels en huilen ze naar elkaar. Hoewel ze best een hert of schaap kunnen pakken, vangen ze doorgaans eerder knaagdieren. De komst van de goudjakhals kan goed nieuws zijn voor boeren die last hebben van ganzen en dijkbeheerders die gravende muskusratten zat zijn. En de damherten die vanuit de Waterleidingduinen de tuinen in Zandvoort kaal eten, zullen wat beter op hun jongen moeten passen met de jakhals in…

Lief dier STIJN RADEMAKER/HH Wolven hebben niet zo’n best imago. In het echt blijven ze het liefst bij mensen uit de buurt, toch zijn ze in sprookjes vaak de kwaaierik. Maar er zijn ook goede wolven. ■ Disneys Wolfje is braaf. Zijn beste vriendjes zijn drie biggen, wat zijn vader Midas gek maakt. ■ Wolf Akela uit The Jungle Book ontfermt zich over mensenkind Mowgli. ■ In de film Dances with Wolves wordt de hoofdpersoon vriendjes met wolf Two Socks. ■ In het grote dierenbos uit De Fabeltjeskrant runt Bor de Wolf Het Praathuis. ■ Volgens de Romeinse mythologie zijn Romulus en Remus, de stichters van Rome, door een wolvin grootgebracht.…

Geen naam ‘We geven haar bewust geen naam’, zegt Jaap van Leeuwen, een van de vrijwilligers bij Wolven in Nederland. Nu de Veluwe het thuis lijkt te worden van een wolvin, ligt het voor de hand om het dier een naam te geven. Probleem is dat een naam de aaibaarheidsfactor van een dier vergroot, terwijl een wolf allesbehalve aaibaar is. ‘Mensen krijgen ook eerder een band met een dier als het een naam heeft’, vervolgt Van Leeuwen. Dat is niet handig, want het blijft een wild dier. ‘Voor hetzelfde geld loopt ze morgen door naar België.’ Of stel dat het dier voor problemen zorgt en niet meer welkom is op de Veluwe. ‘Dan is het lastiger als een dier een naam heeft.’ JAAP VAN LEEUWEN…

Even doordrinken Wat gebeurt er als je héél veel energiedrank drinkt? Dat ontdekten deze ongewilde proefpersonen. ■ De Nederlandse Shirley Kuiperij dronk twaalf blikjes energiedrank per dag, vertelde ze in 2017 aan Metro. Ze ging vanwege slaaptekort pas om 4 uur ’s nachts naar bed. En door de vele suikers waren haar tanden zo aangetast dat ze op haar negentiende toe was aan een kunstgebit. ■ De Britse Mary Allwood dronk vier jaar lang dagelijks zo’n twintig blikken Red Bull. Dat energieke dieet bracht haar kledingmaat van medium naar XL. Niet zo gek ook, want twintig blikjes bevatten een halve kilo suiker. ■ De vermoedelijke recordhouder is de Noord-Ierse Lena Lupari, die tot 2015 liefst 28 blikjes Red Bull per dag dronk. Misschien vraag je je af of je wel…